|
ÖZET: Başvuru, Doğu Ekspresi tren biletlerinin satışıyla ilgili şikâyetleri içermektedir. Başvuranlar, biletlerin satışında kamuya açıklık ilkesinin ihlal edildiğini, biletlerin tur şirketleri tarafından topluca alındığını ve bu durumun seyahat özgürlüklerini kısıtladığını belirtmişlerdir. Ayrıca, bilet satış tarih ve saatlerinin önceden açıklanmasını, tur şirketlerine sınırlama getirilmesini ve sefer sayısının artırılmasını talep etmişlerdir.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü, biletlerin 30 gün öncesinden satışa sunulduğunu, bireysel yolculara tahsis edilen vagonların tamamının 360 kişilik kapasiteye sahip olduğunu açıklamıştır. Ayrıca, bilet satışlarının Elektronik Yolcu Bilet Satış Sistemi (EYBİS) üzerinden yapıldığını ve satış saatlerinin sistemin mantığına göre değişkenlik gösterdiğini belirtmiştir. İdare, biletlerin yalnızca tur şirketlerine satıldığı iddialarını reddetmiş ve bireysel yolcular için yeterli biletin mevcut olduğunu ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bilet satış süreçlerinin daha öngörülebilir ve tutarlı hale getirilmesi gerektiğine dair tavsiyelerde bulunmuştur. Özellikle kış aylarında artan talebi karşılamak amacıyla ek vagon ilaveleri yapılması ve bilet satış saatlerinin belirli bir düzene oturtulması gerektiği vurgulanmıştır. Bu öneriler, idarenin şeffaflık ve güvenilirlik ilkelerine uygun hareket etmesi açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5541-S.8312
BAŞVURU NO : 2019/3015
KARAR TARİHİ : 12/07/2019
TAVSİYE KARARI
TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranların, Doğu Ekspresi tren biletlerinin satışı ile ilgili şikâyeti hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan 29 adet şikâyet başvurusunda şikâyetçiler, Ankara-Kars seferi yapan
Doğu Ekspresi treni için bilet almanın mümkün olmadığını, bilet satışlarında idarenin ‘kamuya açıklık ilkesini’ ihlal ettiğini, biletlerin 30 gün öncesinde satışa sunulmasına rağmen satışa çıktığı saatin belli olmadığını, ayrıca satışa çıkan biletlerin tur şirketleri tarafından alındığını, tur şirketlerinin aylar sonrası için bilet satışı yaptığını, tüm biletlerin tur şirketleri tarafından alındığını ve paket tur şeklinde fahiş fiyatlarla satıldığını, vatandaşların söz konusu şirketlere mahkum edildiğini, dolayısıyla seyahat özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia ederek tren biletlerinin satışa sunulacağı tarih ve saatin önceden resmi internet sitesinde açıklanmasını, tur şirketlerine sınırlama getirilerek belli bir oranda bilet verilmesini, aynı isme birden fazla bilet satışı yapılmasının engellenmesini, sefer sayısının artırılmasını ve ek vagon konulmasını talep etmektedirler.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş.
Genel Müdürlüğünün 29/03/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.1) Doğu Ekspresinin her gün karşılıklı olarak Ankara ve Kars’tan bir sefer yaptığı, Doğu
Ekspresinde bulunan dört pulman, iki kuşetli ve iki yataklı vagonun tamamının bireysel yolculara tahsis edilerek (360 kapasiteli) 30 gün öncesinden satışa sunulduğu, acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar için ise iki yataklı vagonun (40 kişi kapasiteli) ilave edildiği,
2.2) Acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar
için vagon kiralamaları sırasında herhangi bir sözleşme imzalanmadığı, söz konusu gruplara
TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin vagon kiralamasına ilişkin kuralların gönderildiği, kuralların karşı tarafça kabulünden sonra vagonların kullanımının sağlandığı, söz konusu gruplar için tren teşkilatına kış dönemlerinde maksimum iki yataklı vagon (40 kişi kapasiteli) ilave edildiği, diğer dönemlerde hiçbir vagon ilavesi yapılmadığı veya en fazla bir vagon ilavesi yapıldığı,
2.3) Turizm acentelerinin tur organizasyonlarını (otel, gezi, uçak rezervasyonları vb.)
düzenlemek için vagon tahsislerini birkaç ay öncesinden yapmaları gerektiği, bu amaçla acentelerin plan ve programlarını gerçekleştirmek için gerekli zamanı kazandığı,
2.4) Doğu Ekspresi biletlerinin “EYBİS” (Elektronik Yolcu Bilet Satış Sistemi) adı verilen
sistem aracılığıyla 30 gün sonrası için önceden (yol kapanmaları, tren programının değişmesi ve yazılım sistemi güncellemesi olmadığı sürece) satışa sunulduğu, numaralandırma ve satışa açma işleminin EYBİS sistemi tarafından her yolcu için ayrı ayrı ve rastgele yapıldığı, dolayısıyla Doğu Ekspresi biletlerinin sistem tarafından numaralandırma ve satışa açma işleminin, sistem mantığı ve hızına göre değişkenlik gösterdiğinden her gün aynı saatlerde açılmasının mümkün bulunmadığı, bu itibarla EYBİS sisteminin tren numaralandırma ve biletleri satışa açma işleminin her gün 00.00 ile 04.00 arasında farklı saatlerde yapıldığı,
2.5) Doğu Ekspresinde tüm biletlerin tur şirketlerine verildiği iddiasının gerçeği yansıtmadığı,
Doğu Ekspresinde bulunan dört pulman, iki kuşetli ve iki yataklı vagonun tamamının bireysel yolculara tahsis edilerek (360 kapasiteli) 30 gün öncesinden satışa sunulduğu, acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar için ise iki yataklı vagonun (40 kişi kapasiteli) ilave edildiği, vatandaşlar için trende her gün 360 kişilik yerin satışa sunulduğu, bunun dışına gruplara da sadece 40 kişilik yer tahsisi yapıldığı, tur acentelerinin organizasyonlarında ücretlerin, tren bileti, otel rezervasyonu, yemek, turistik gezi, uçak rezervasyonu vs. dahil edilerek paket olarak belirlendiği, ancak kamuoyunda paket program olarak belirlenen fiyatların, sadece trenin bilet fiyatı olarak lanse edildiği, dolayısıyla gerçeği yansıtmadığı,
2.6) Bireysel bilet satışlarında Elektronik Yolcu Bilet Satış Sisteminin en fazla 11 kişiye kadar
müsaade ettiği, acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar için sadece 40 kişilik yer tahsisi yapıldığı,
2.7) Gelen yoğun talepleri karşılamak için, söz konusu trene teknik imkanların elverdiği ölçüde,
azami sayıda vagon ilave edilerek yolcu seyahatlerinin temin edilmeye çalışıldığı, trenin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
standart teşkilatına 09/12/2018 tarihinden itibaren bir yataklı, bir kuşetli vagon daha ilave edilerek, trenin standart teşkilatının 4 pulman, 4 yataklı, 2 kuşetli ve 1 yemekli vagon olarak oluşturulduğu, şebeke genelinde olduğu gibi Doğu Ekspresi güzergahında da tek hat işletmeciliği yapıldığı, söz konusu hatta 12 yolcu treni ve 38 yük treninin çalıştığı, bunun yanı sıra hattın yapım-bakım ve modernizasyon çalışmalarının beraber yürütüldüğü, söz konusu şartlar göz önüne alındığında, hat kapasitesinin bu aşamada ikinci bir trenin sefere konulmasını bu aşamada mümkün kılmadığı,
2.8) Doğu ekspresinin gördüğü yoğun ilgi nedeniyle trene vagon ilavesinde bütün imkanların
zorlandığı, tren teşkiline yoğun talebi karşılayabilmek adına imkanlar dahilinde yataklı ve kuşetli vagon ilaveleri yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Yerleşme ve seyahat hürriyeti”
başlıklı 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.”,
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 24/04/2013 tarihli ve 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi
Hakkında Kanunun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu
Kanunun amacı; a) Demiryoluyla yolcu ve yük taşımacılığının hizmet kalitesi açısından en uygun, etkin ve olabilecek en düşük fiyatla sunulmasını, b) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğünün demiryolu altyapı işletmecisi olarak yapılandırılmasını, c) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi adıyla demiryolu tren işletmecisi olarak bir şirket kurulmasını… sağlamaktır.”,
5.1) “TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin hukuki statüsü” başlıklı 4 üncü maddesinde,
“TCDD, bu Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi
Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabidir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
TCDD Taşımacılık A.Ş., 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabidir.”,
6) TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün 31/05/2018 tarihli Olur’u ile kabul edilen
ve 29/08/2018 tarihinde yürürlüğe giren Yolcu Vagonlarının Dağıtılması ve Kullanılması
Hakkında 102 Numaralı Genel Emirin “Yolcu trenlerinin vagon adetleri” başlıklı 21 inci maddesinde, “Yolcu trenlerinde kullanılacak standart vagon adedi Yolcu Taşımacılığı
Dairesince belirlenir, yolcunun fazla olduğu zamanlarda veya belirli mevsimlerde ek vagon verilmek suretiyle ihtiyaç karşılanır.”,
6.1) “İlave vagon verilmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Bir trenin
esas vagonlarındaki yer sayısının yeterli olmadığı durumlarda Yolcu Taşımacılığı Servis
Müdürü emriyle trene ilave vagon verilebilir. Bunun için trene kavşak istasyonlarından verilecek vagonlar da göz önünde tutularak, tren ağırlığı tarifelerde yazılı miktarı, dingil sayısı da istasyonların faydalı uzunluklarını aşmamalıdır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, bilet satış süreçlerinin
‘devlet faaliyetleri önceden öngörülebilir ve tahmin edilebilir olmalıdır’ hukuk ilkesine uygun hale getirilmesi, elektronik sistemde gerekli düzenlemeler yapılarak biletlerin satışa açılış saatlerinde tutarlılığın sağlanması ve artan talebi karşılamak adına özellikle kış aylarında teknik imkanlar dahilinde pulman vagon yerine yataklı ya da kuşetli vagon konulması veya vagon ilaveleri yapılması hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuranlar 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Ankara-Kars seferi yapan Doğu
Ekspresi treni için bilet almanın mümkün olmadığını, bilet satışlarında idarenin ‘kamuya açıklık ilkesini’ ihlal ettiğini, ayrıca tüm biletlerin tur şirketleri tarafından alındığını ve paket tur şeklinde fahiş fiyatlarla satıldığını, seyahat özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia ederek tren biletlerinin satışa sunulacağı tarih ve saatin önceden resmi internet sitesinde açıklanmasını, tur şirketlerine sınırlama getirilerek belli bir oranda bilet verilmesini, aynı isme birden fazla bilet satışı yapılmasının engellenmesini, sefer sayısının artırılmasını ve ek vagon konulmasını talep etmektedirler.
9) Avrupa Birliği ile ülkemiz arasında demiryolu altyapısının uyumlaştırılması kapsamındaki
programın önceliklerinden birisi, demiryolu sektörünün serbestleşmesi ve altyapısının iyileştirilmesidir. Ülkemizin demiryolları serbestleşme sürecinde yeniden yapılandırılmış, bu doğrultuda Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından 24/04/2013 tarihli ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkındaki Kanun yürürlüğe
konulmuştur. Ülkemizde demiryolu ulaşım faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak, serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaşım türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak amacıyla yeniden yapılanma sürecinde, TCDD Taşımacılık A.Ş.
2016 yılında faaliyete geçmiştir. TCDD’nin bağlı ortaklıklarından biri olan TCDD Taşımacılık
A.Ş. tarafından yolcu ve yük taşımacılığı gerçekleştirilmekte olup, yüksek hızlı trenler, konvansiyonel trenler, kent içi banliyö trenleri Şirket tarafından işletilmektedir.
10) TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından Ankara-Kars hattında işletilen Doğu Ekspresi, son
yıllarda en fazla tercih edilen trenlerden birisi haline gelmiştir. Bireysel yolculuklar dışında birçok tur şirketi ve seyahat acentesi tarafından hazırlanan paket programlar dahilinde Doğu
Ekspresi yolculuğu yapılabilmektedir. Doğu Ekspresinde bulunan dört pulman, iki kuşetli ve iki yataklı vagonun tamamının bireysel yolculara tahsis edilerek (360 kapasiteli) 30 gün öncesinden satışa sunulduğu; acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar için ise iki yataklı vagonun (40 kişi kapasiteli) ilave edildiği anlaşılmıştır. Ancak şikâyetçiler tarafından, Doğu Ekspresi treni için bilet almanın mümkün olmadığı, bilet satışlarında idarenin ‘kamuya açıklık ilkesini’ ihlal ettiği, biletlerin 30 gün öncesinde satışa sunulmasına rağmen satışa çıktığı saatin belli olmadığı, ayrıca satışa çıkan biletlerin tur şirketleri tarafından alındığı ve paket tur şeklinde fahiş fiyatlarla satıldığı, tur şirketlerinin aylar sonrası için bilet satışı yaptığı, dolayısıyla seyahat özgürlüklerinin ihlal edildiği iddia edilmektedir.
11) Doğu Ekspresi biletlerinin tur şirketlerine satıldığı, tur şirketlerinin aylar sonrası için
bilet satışı yaptığı iddiası incelendiğinde; Doğu Ekspresinde acente, dernek, öğrenci grubu, fotoğrafçılık grupları, dağcılık kulüpleri, vakıf vb. gruplar için sadece iki yataklı vagonun (40 kişi kapasiteli) ilave edildiği, söz konusu iki yataklı vagonun anılan gruplar için kiralandığı, bu vagonların kira ücretinin 3.860 TL (Bknz. 7/9417 Esas sayılı yazılı soru önergesi cevabı) olarak belirlendiği, tur düzenleyen firmalar tarafından ücretlerin konaklama, yemek, turistik gezi, uçak rezervasyonu vb. ilave edilerek paket olarak belirlendiği, sadece trenin bilet fiyatı olmadığı, söz konusu tur paketlerinin fiyatlarının belirlenmesinde idarenin herhangi bir müdahalesinin söz konusu olmadığı anlaşılmıştır. Diğer taraftan, turizm acentelerinin tur organizasyonlarını gerçekleştirmek için gerekli zamanı kazanmaları amacıyla vagon tahsislerinin birkaç ay öncesinden yapıldığı, dolayısıyla bireysel yolculara bilet satışından farklılık arz ettiği tespit edilmiştir.
12) Bir diğer önemli husus ise, tek kişi adına çok sayıda bilet satıldığı, sonrasında söz
konusu biletlerin fahiş fiyatlarla farklı kişilere satıldığı iddiasına ilişkindir. Bireysel bilet satışlarında Elektronik Yolcu Bilet Satış Sistemi, bir kişinin bir girişte en fazla 11 kişiye kadar bilet almasına müsaade etmektedir. Buna karşın sefer seçimi yapıldıktan sonra koltuk seçimi esnasında yolcu bilgileri kısmında kişisel bilgilerin (ad, soyad, T.C. Kimlik No, cinsiyet)
doldurulması gerektiği, biletler isme düzenlendiğinden kişisel olduğu, dolayısıyla
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
devredilemeyeceği, yolcunun kontrol noktalarında ve trenlerdeki kontroller esnasında yolcunun ismine düzenlenmiş biletle birlikte kimliğini ibraz etmesi gerektiği, aksi halde hakkında işlem yapıldığı anlaşılmıştır.
13) Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, kanun düzenlemelerinin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu tedbirler içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuki güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa Mahkemesinin 26/12/2013 tarihli ve E.2013/67, K.2013/164 sayılı
Kararı)
13.1) Hukuk devletinin unsurları, doktrinde de belirlenmiş olup, bunlardan konuyla ilgili iki
tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleridir. Bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir.
Anayasada öngörülen temel ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür.
Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin gerekleri de şu şekilde sıralanmıştır.
1- Devlet faaliyetleri, önceden öngörülebilir, tahmin edilebilir olmalıdır.
2- Devlet faaliyeti, önceden hukuk kurallarıyla düzenlenmiştir.
3- Hukuk düzeninde mümkün olduğunca hukuki istikrar sağlanmalıdır.
4- İdarenin tek yanlı işlem yapma üstünlüğüne karşı, güvece niteliğindeki kurallarla (bireylere katılma, dinleme ve savunma hakkı gibi haklar tanınarak) birey ile idare arasında denge sağlanmalıdır.
5- İdare, bireyin haklı beklentilerine uygun davranmalıdır.
6- Yasal düzenlemelerde hukuka ve devlete olan güveni zedeleyici hususlardan kaçınılmalıdır.
7- Devlet kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirilebilmesi için hukuk güvenliğinin sağlandığı bir hukuk devleti yaratmalıdır. (Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat
Sezginer, Doç. Dr. Cemil Kaya, Türk İdare Hukuku, Ankara 2009, s.130-131)
13.2) Buna göre ve Anayasa Mahkemesi kararında da ifade edildiği gibi, hukuk devletinin
unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. “Belirlilik” ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Aksi takdirde, verilen yetkilerin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sınırlan belirsiz olup takdir keyfiliğe dönüşmesine neden olur ve yasanın verdiği ucu açık yetki kullanımıyla tesis edilen işlemlerin hukuki denetimi de yasa engeli sebebiyle gereği gibi yapılamaz.
14) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, idare tarafından tur şirketlerine vagon
kiralaması yapıldığı, bunun için iki yataklı vagon tahsis edildiği belirtilmesine karşın bir kişinin bir girişte en fazla 11 kişiye kadar bilet alabildiği dikkate alındığında vagon kiralaması dışında tur şirketlerinin yolcuya ait kişisel bilgileri doldurarak bireysel yolculara ayrılan vagonlardan da yararlanabileceği, söz konusu durumun bireysel yolcuların bilet bulamamasına ve ancak tur şirketleri aracılığıyla paket tur fiyatı ödeyerek Doğu Ekspresi ile seyahat edebilmesine neden olacağı anlaşılmış olup, bilet satış işlemlerinin öngörülebilir ve güvenilir olmadığı değerlendirilmiştir.
15) Bilet satış saatlerine ilişkin ilgili idarenin açıklamalarına bakıldığında, Doğu Ekspresi
biletlerinin “EYBİS” (Elektronik Yolcu Bilet Satış Sistemi) adı verilen sistem aracılığıyla 30 gün sonrası için önceden (yol kapanmaları, tren programının değişmesi ve yazılım sistemi güncellemesi olmadığı sürece) satışa sunulduğu, numaralandırma ve satışa açma işleminin
EYBİS sistemi tarafından her yolcu için ayrı ayrı ve rastgele yapıldığı, dolayısıyla Doğu
Ekspresi biletlerinin sistem tarafından numaralandırma ve satışa açma işleminin, sistem mantığı ve hızına göre değişkenlik gösterdiğinden her gün aynı saatlerde açılmasının mümkün bulunmadığı, bu itibarla EYBİS sisteminin tren numaralandırma ve biletleri satışa açma işleminin her gün 00.00 ile 04.00 arasında farklı saatlerde yapıldığı, bilet satışı esnasında idarenin veya herhangi bir kullanıcının müdahalesinin söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
Buna karşılık başvuranlar biletlerin satışa çıktığı saatin önceden belli olmaması nedeniyle
‘kamuya açıklık ilkesinin’ ihlal edildiğini iddia etmektedir.
16) Demokratik ve katılımcı yönetim anlayışıyla beraber, idarenin yalnızca hukuka uygun işlem
tesis etmesi değil, aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi beklenmektedir.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin İyi İdare Konusunda Üye Devletlere CM/REC(2007)7 sayılı Tavsiye Kararına Ek İyi İdare Yasasında, yasallık, eşitlik, tarafsızlık, orantılılık, hukuki kesinlik, makul süre içinde faaliyette bulunma, katılım, mahremiyete saygı, açıklık ilkesi olmak üzere iyi idarenin ilkeleri sıralanmıştır (Bkz. Karahanoğulları, Onur (2011). “İdarenin Hukukla
Kavranması: Yasallık ve İdari İşlemler”, Turhan Kitabevi, Ankara, s.640-645). Bu ilkelerden açıklık ilkesi, vatandaşın, idarenin karar ve işlemlerinden uygun araçlarla haberdar edilmesidir. Açık yönetim, vatandaşların kamusal bilgi ve belgeleri talep ve elde edebildiği, hizmetlere ve kamusal bilgilere ulaşabildiği, karar alma sürecine katılabildiği bir yönetimi ifade etmektedir (Bkz.
Kamuda İyi Yönetişim Özel İhtisas Raporu, Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara, s.6).
17) İdarenin açık ve şeffaf olmasının bir gereği olarak, plan, program ve çalışmalarıyla ilgili
bilgiyi düzenli, anlaşılabilir, tutarlı ve güvenilir bir biçimde vatandaşa sunması zorunluluğu bulunmakta olup, bu sayede idare ve vatandaş arasında güven tesis edilebilmektedir (Bknz.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kalkan Adnan, Alpaslan Murat (2009). “Şeffaflık, İletişim ve Hesap Verebilirliğin Yerel Yönetim Başarılarına
Etkileri”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, C.1,S.1, s.27). Bu kapsamda yapılan inceleme neticesinde, her ne kadar idare tarafından biletlerin elektronik sistem aracılığıyla satışa sunulduğu ve sistem nedeniyle biletleri satışa açma işlemlerinin her gün 00.00-04.00 arasında farklı saatlerde yapıldığı ve herhangi bir müdahalenin olmadığı belirtilmiş olsa da söz konusu belirsizlik ve biletlerin satışa açıldıktan sonra saniyeler içinde satılması nedeniyle vatandaşlarda anılan biletlerin toplu şekilde tur şirketlerine satıldığı veya bazı kişilerin biletlerin satışa açılış saatlerini bildiği algısına yol açtığı, dolayısıyla vatandaşın idareye olan güvenini zedelediği anlaşılmış olup, anılan nedenlerle elektronik sistemde gerekli düzenlemeler yapılarak biletlerin satışa açılış saatlerinde tutarlılığın sağlanmasının iyi yönetimin bir gereği olduğu değerlendirilmiştir.
18) Bir kamu işletmesinin bilet satış saatlerinin belirli olmaması, 00.00-04.00 saatleri arası gibi
ölçülü olmayan bir saatte olması ve vatandaşın bilet alamayıp biletlerin toplu şekilde satıldığından şikâyet ederek güvensizlik algısı oluşmasının, güncel kamu yönetimi anlayışını benimseyen bir idare için kabul edilebilir bir husus olmadığı değerlendirilmiştir.
19) Diğer taraftan, Doğu Ekspresine olan yoğun talep dikkate alındığında, talepleri karşılamak
için özellikle kış aylarında teknik imkanlar dahilinde pulman vagon yerine yataklı ya da kuşetli vagon konulması veya vagon ilaveleri yapılması önem arz etmektedir. Bununla birlikte
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığının ortak çalışmasıyla
Ankara-Kars hattında ‘Turistik Doğu Ekspresi’nin sefere başladığı, bu kapsamda söz konusu trenin iki hizmet vagonu, bir yemekli vagon, altı yataklı vagon olmak üzere dokuz vagondan oluştuğu ve toplam 120 yolcu kapasitesine sahip olduğu açıklanmıştır (Bknz.
www.tcddtaşimacilik.govtr/haberler). Dolayısıyla artan talebin karşılanabilmesi için ilgili idareler nezdinde çalışmalar yapıldığı tespit edilmiştir.
20) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, her ne kadar bilet satışları sistem
üzerinden ve herhangi bir müdahale olmaksızın yapılsa da biletleri satışa açma saatlerindeki belirsizlik ve biletlerin satışa açıldıktan sonra saniyeler içinde satılması nedeniyle vatandaşlarda anılan biletlerin toplu şekilde tur şirketlerine satıldığı veya bazı kişilerin biletlerin satışa açılış saatlerini bildiği algısına yol açtığı, dolayısıyla vatandaşın idareye olan güvenini zedelediği anlaşılmış olup, iyi yönetimin bir gereği olarak elektronik sistemde gerekli düzenlemeler yapılarak biletlerin satışa açılış saatlerinde makullük, ölçülülük, belirlilik, güvenilirlik ve tutarlılığın sağlanması gerektiği; bununla birlikte, Doğu Ekspresine olan yoğun talepleri karşılamak için özellikle kış aylarında teknik imkanlar dahilinde pulman vagon yerine yataklı ya da kuşetli vagon konulması veya vagon ilaveleri yapılması gerektiği,
20.1) Ayrıca bir kamu işletmesinin bilet satış saatlerinin belirli olmaması, 00.00-04.00 saatleri
arası gibi ölçülü olmayan bir saatte olması ve vatandaşın bilet alamayıp biletlerin toplu şekilde satıldığından şikâyet ederek güvensizlik algısı oluşmasının, güncel kamu yönetimi anlayışını benimseyen bir idare için kabul edilebilir bir husus olmadığı değerlendirilerek, bilet satış
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sürecinin yukarıda belirtilen ilkeler dahilinde ‘devlet faaliyetleri önceden öngörülebilir ve tahmin edilebilir olmalıdır’ düsturuna uygun hale getirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Bilet satış süreçlerinin ‘devlet faaliyetleri önceden öngörülebilir ve tahmin edilebilir olmalıdır’ hukuk ilkesine uygun hale getirilmesi, elektronik sistemde gerekli düzenlemeler yapılarak biletlerin satışa açılış saatlerinde tutarlılığın sağlanması ve makul bir saatte bilet satışının yapılması, artan talebi karşılamak adına özellikle kış aylarında teknik imkanlar dahilinde pulman vagon yerine yataklı ya da kuşetli vagon konulması veya vagon ilaveleri yapılması hususunda TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI TAŞIMACILIK
ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.