|
ÖZET: Başvuran, 31 Aralık 2021 tarihinde 19 Ekim 1994 doğumlu çocuğu için doğum borçlanması talep etmiş ve 26 Ocak 2022 tarihinde gerekli ödemeyi gerçekleştirmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından staj başlangıç tarihinin geçerli sayılmaması nedeniyle bu borçlanma iptal edilmiştir. Başvuran, 3 Mart 2023 tarihinde emeklilik başvurusunda bulunmuş, ancak SGK’nın verdiği işe giriş bildirgesinin yeterli olmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın 6 Haziran 2023 tarihinde tekrar yaptığı doğum borçlanması talebi de reddedilmiş, 20 Haziran 2023 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın doğum borçlanmasının iptaline dair açıklamalarında, yalnızca işe giriş bildirgesinin yeterli olmadığını, staj süresine ilişkin belgelerin de gerektiğini ifade etmiştir. Başvuranın talep ettiği doğum borçlanmasının kabul edilmesi için gerekli şartların sağlanmadığı, dolayısıyla hukuken imkân bulunmadığı sonucuna varılmıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, sigortalıların borçlanabileceği süreler ve gerekli belgeler açıkça belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın doğum borçlanması talebi, gerekli belgelerin eksikliği nedeniyle reddedilmiş ve SGK’nın işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15386-S.23.24259
BAŞVURU NO : 2023/10543
KARAR TARİHİ : 04.12.2023
RET KARARI ,TCKN
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Borçlanma işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17.07.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 31/12/2021 tarihinde 19/10/1994 doğumlu çocuğu için doğum borçlanması
talebinde bulunarak 26/1/2022 tarihinde borçlanma tutarını ödediğini, bu arada 15/7/2023 tarihinde emekli olabileceğinin tarafına bildirildiğini, 7438 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra 3/3/2023 tarihinde yaptığı emeklilik başvurusunda bulunduğunu, bununla birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından işe giriş bildirgesi usulüne uygun olarak verilmesine rağmen 7/10/1987 tarihinde başlayan stajına ilişkin olarak okulda arşiv kayıtlarına ulaşılamamasından dolayı staj başlangıç tarihinin geçerli sayılmaması nedeniyle doğum borçlanmasının iptal edildiğini, söz konusu borçlanmanın 24/5/2001 doğumlu çocuğu için yapılmış sayılması talebinin de reddedildiğini, bu gelişmeler sonrasında 6/6/2023 tarihinde yeniden doğum borçlanması talebinde bulunarak bildirilen tutarı ödeyerek emeklilik başvurusunda bulunduğunu belirterek 3/3/2023 tarihli ve sayılı emeklilik başvurusunun kabul edilerek 2023 yılı Nisan, Mayıs, Haziran ayı emekli aylıklarının, bayram ikramiyelerinin, fazladan ödenen doğum borçlanması tutarının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün
sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın 31/12/2021 tarihli doğum borçlanma dilekçesi ile staj tescili sonrası doğan 19/10/1994
tarihli çocuğunu borçlanmak için başvuru yaptığı, dosyasında 7/10/1987 tarihli kısa vade işe giriş
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
bildirgesinin olduğunun tespit edildiği, bunun üzerine kısa vade işe giriş bildirgesine istinaden doğum borçlanmasının yapılabileceği görüşüyle borçlanma işleminin gerçekleştirildiği,
2.2) Başvuranın 3/3/2023 tarihli tahsis talebine istinaden sigortalı dosyasının incelenmesi neticesinde;
staj nedeniyle verilen işe giriş bildirgesine göre doğum borçlanmasının yapıldığı; ancak 7/11/2022 tarihli ve sayılı talimatta yer alan; “Sigortalının sadece işe giriş bildirgesi göz önüne alınarak doğum borçlanması yapması mümkün bulunmayıp, ilgilinin staj yapmış olduğu okula ait müfredat kartı, işe giriş bildirgesi, 3308 öğrenci listesi, prim tahakkuk belgeleri vb. belgelerinin incelenmesi ve işveren tarafından ilgili adına kısa vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk ettiğinin tespiti halinde borçlanma işleminin geçerli kılınması, aksi takdirde borçlanma talebinin geçersiz sayılması gerekmektedir.” açıklama gereği, okulla yapılan yazışma sonucunda staj işe giriş bildirgesi verildiği fakat herhangi bir belgeye rastlanmadığı cevabının alındığı, Kurum arşivinde de kısa vade prim bordrosunun bulunmadığı tespit edilerek 19/10/1994 doğumlu çocuğuna istinaden yapılan doğum borçlanmasının iptal edildiği,
2.3) Başvuranın 24/4/2023 tarihli ve sayılı dilekçesi ile kısa vade işe girişine göre yapılan
doğum borçlanmasının iptal edilmeyerek 26/1/2022 tarihinde ödemiş olduğu 27.475,20 TL’nin 24/1/2001 tarihinde doğan çocuğuna aktarılmasını ve emekliliği için eksik primlerini de 2023 Nisan ayında ödeyerek bu şartlarda doldurduğunu beyan ettiğinden, staj nedeniyle verilen işe giriş sonrası doğan çocuğa ait borçlanmanın geçerli olup olmadığı ve uzun vade prim sonrası doğan çocuğa aktarılıp aktarılmayacağı konusunda 31/5/2023 tarihli ve sayılı talimat ile “Buna göre, sigortalıların sadece işe giriş bildirgesi göz önüne alınarak doğum borçlanması yapması mümkün bulunmayıp, işveren tarafından ilgili adına kısa vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk ettiğinin tespit edilememesi nedeniyle doğum borçlanma işleminin iptal edilerek borçlanma tutarının ilgiliye iade edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, söz konusu borçlanma tutarının 24/1/2001 tarihli çocuğa aktarılmasına imkân bulunmamakta olup, sigortalının talep etmesi halinde 24/1/2001 doğumlu çocuk için yeniden güncel kazanç üzerinden doğum borçlanma talebinin alınması gerekmektedir.” denilerek başvuranın ödemiş olduğu doğum borçlanmasının iade edildiği, öte yandan başvuranın 20/6/2023 tarihli tahsis talebine istinaden 1/7/2023 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sigortalıların
borçlanabileceği süreler” başlıklı 41. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile ikinci fıkrasında;
“Bu Kanuna göre sigortalı sayılanların; …
Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri, …
kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır…
Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranır. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirlemeye Kurum yetkilidir.”
6) Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Borçlanmaya ilişkin süreler” başlıklı 66.
maddesinin birinci fıkrası ile on birinci fıkrasında;
“Hizmet borçlanmasına ilişkin talepler, örneği Kurumca hazırlanan hizmet borçlanması başvuru belgesi veya borçlanma isteğini belirtir dilekçe ile Kuruma yapılır. Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra geçen ve Kanunun 41 inci maddesinde belirtilen sürelerin borçlanılması için borçlanma talep tarihinden önce Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının;
a) (a) bendi kapsamında tescil edilmiş ve adına kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk etmiş olması,
b) (b) bendi kapsamında tescil edilmiş ve talep tarihi itibariyle tahakkuk etmiş veya ödenmiş süresi olması,
c) (c) bendi kapsamında tescil edilmiş olması,
gerekmekte olup, borçlanma talep tarihi veya ölüm tarihi itibarıyla sigortalı olma şartı aranmaz.
…
Kanunun 41 inci maddesine göre yapılan borçlanmalarda aylık bağlanmamış olması şartıyla Kuruma yazıyla müracaat edilmesi halinde borçlanmadan vazgeçilebilir. Ödenen borçlanma tutarının tamamı faiz uygulanmaksızın iade edilir. Kısmi iade yapılmaz. Yanlış veya yersiz olarak yapılmış borçlanma tutarları da faiz uygulanmaksızın ilgililere iade edilir. Borçlandıkları hizmetler dikkate alınarak aylık bağlanmış olanların ödedikleri borçlanma tutarı ile sigortalıların vefatından önce yapmış olduğu borçlanmalara ilişkin borçlanma tutarları hak sahiplerine iade edilmez.”
Belge
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran özetle, 31/12/2021 tarihinde 19/10/1994
doğumlu çocuğu için yaptığı doğum borçlanması talebinin geçerli kabul edilerek emeklilik işlemlerinin yapılmasını talep etmektedir.
9) Bilindiği üzere kimlerin hangi şartlarla sigortalı sayılacağı ya da borçlanma ve benzeri
uygulamalarla sigortalılığa ilişkin hangi haklardan hangi şartlarla yararlanacağı, ilgili teşkilat kanunlarında ya da sosyal güvenlik kanunlarında düzenlenmektedir. Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinde sigortalıların borçlanabileceği sürelere yer verildiği görülmektedir.
10) Nitekim 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca sigortalı
kadınların, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82. maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, doğum sonrasında sosyal güvenlik sistemi dışında kaldıkları süreleri borçlanma yoluyla sigortalılık sürelerine dâhil edilebilmektedir.
Dolayısıyla genel olarak sigortalıların borçlanabileceği sürelerin 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinde düzenlendiği, bu doğrultuda kadın sigortalıların da maddede yer alan şartlara sahip doğum sonrası sosyal güvenlik sistemi dışında kalan sürelerini borçlanma yoluyla sigortalılık sürelerine dâhil edebilmelerinin mümkün olduğu, bununla birlikte mezkûr madde de yer alan şartların sağlanmaması durumunda borçlanma taleplerinin kabulüne imkân bulunmadığı anlaşılmaktadır.
11) Bu noktada kadın sigortalılar yönünden doğum borçlanması yapılabilmesi için sigortalı olarak tescil
edilmiş ve adına kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk etmiş olmasının temel şart olduğu anlaşılmaktadır.
12) Hemen belirtilmelidir ki, bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin
varlığı yeterli olmamakta, kanunun belirlediği biçimde fiili bir çalışmanın bulunması aranmaktadır. Fiili ve gerçek bir çalışmanın varlığı tespit edilmediği sürece geçerli bir sigortalılıktan söz edilemez. Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler ise işe giriş bildirgesiyle birlikte, sigortalının çalışma gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bildirgeleri ile dört
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
aylık dönem bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir. Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde
Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe girdiğini göstermekte ise de, fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Bu nedenle; işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışmayı ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalıdır. Bu türden uyuşmazlıklarda iş yerinde tutulması gerekli dosyalar ile kurumdaki belge ve kanıtlardan yararlanılmalı, ücret bordroları getirtilmeli, müfettiş raporları olup olmadığı araştırılmalı, aynı dönemde iş yerinde çalışanlar saptanmalı, sigortalının hangi işte hangi süre ile çalıştığı açıklanmalı, gerektiğinde komşu iş yeri çalışanlarının da bilgilerine başvurularak gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde kanıtlanmalıdır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2/12/2020 tarihli ve
E: 2017/1074, K: 2020/989 sayılı kararı) İfade etmek gerekir ki, bu yöndeki bir sigortalılık tespitinin 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi uyarınca ancak iş mahkemesi tarafından yapılacak yargılama sonucuna göre mümkün olduğu ve sigortalılık tescilin yapılabileceği unutulmamalıdır.
13) Tüm bu açıklamalar sonrasında başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi kapsamında borçlanma yapabilmesi için sigortalı olarak tescil edilmiş ve adına kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk etmiş olmasının gerek şart olduğu, bu kapsamda sigorta sicil dosyasında 7/10/1987 tarihli kısa vade işe giriş bildirgesi bulunmakla birlikte söz konusu çalışmaya ilişkin prim ödemesinin ve prim bordrosunun bulunmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumunca çalışmanın geçtiği iş yeri ile yapılan yazışma sonucundan da staj işe giriş bildirgesi verildiği fakat başkaca bir belgeye rastlanmadığının anlaşıldığı görüldüğünden 31/12/2021 tarihli 19/10/1994 doğumlu çocuğu için borçlanma talebinin kabul edilmesine hukuken imkân bulunmamaktadır.
14) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 41.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki şartlara sahip olmayan doğum sonrası geçen sürelerinin borçlandırılması talebinin reddedilmesine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Mersin İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr