Doğum sonrası izinden dönüş talebinin COVID-19 tedbirleri gerekçesiyle reddi ve idarenin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanımı değerlendirmesi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, doğum sonrası aylıksız izinden dönüş talebinin reddedilmesi nedeniyle, bu süre zarfındaki mali ve özlük haklarının ödenmesini talep etmiştir. İdare, başvuranın dönüş talebini COVID-19 tedbirleri kapsamında, hastalıkla mücadelede zafiyet oluşturacağı gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, başvuranın 22.06.2020 tarihinde göreve başlaması ve bu tarihten önceki süreçte eğitim öğretime ara verilmiş olması, idarenin gerekçesinin makul ve geçerli olmadığı sonucunu doğurmuştur.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca, doğum yapan memurun iznini yarıda keserek göreve dönme talebinin idarenin takdirine bağlı olduğu belirtilmiştir. Ancak, idarenin bu takdir yetkisini kullanırken kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun, objektif ve geçerli nedenler sunması gerekmektedir. Somut olayda, başvuranın göreve dönmesi durumunda diğer öğretmenler gibi uzaktan eğitim yoluyla görevini yerine getirebileceği dikkate alındığında, idarenin ret işlemi hukuka aykırı bulunmuştur. Bu nedenle, başvuranın aylıksız izinden dönerek göreve başlamayı talep ettiği tarih ile göreve başladığı tarih arasındaki mali ve özlük haklarının ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/84399-S.20.91760

BAŞVURU NO : 2020/65141

KARAR TARİHİ : 20/10/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

Başvuranın aylıksız izinden dönerek göreve başlama

BAŞVURUNUN KONUSU :

talebinin reddedilmesi nedeniyle mahrum kaldığı mali ve özlük haklarının verilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 05/06/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Yavuz Selim Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde öğretmen olarak görev yaptığını, aylıksız izinde iken 16.03.2020 tarihinde aylıksız izinden dönüş talebiyle verdiği dilekçenin idarece kabul edilmesine karşın 17.03.2020 tarihinde isteği dışında tekrar aylıksız izne ayrıldığını ve 22.06.2020 tarihinde göreve başladığını belirterek 17.03.2020- 22.06.2020 tarihleri arasındaki tüm mali ve özlük haklarının ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz tarafından Milli Eğitim Bakanlığına gönderilen 07/07/2020 tarihli ve

S.20.69381 sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Milli Eğitim Bakanlığı Personel

Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/07/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Başvuranın Kahramanmaraş ili ilçesi Yavuz Selim Mesleki ve Teknik Anadolu

Lisesinde kadrolu Okul Öncesi Öğretmeni olduğu, 10/02/2020-10/07/2020 tarihleri arasında aylıksız izne ayrıldığı, 17/03/2020 tarihli dilekçe ile göreve dönme isteğinde bulunduğu, okul müdürlüğünce 22/04/2015 tarih ve 2808 sayılı Devlet Personel Başkanlığı yazısına istinaden göreve dönmesinin uygun görülmediği, ilgili öğretmenin 22/06/2020 tarihinde Haziran

Seminerlerine katılmak için dilekçe verdiği ve talebinin İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünce uygun görülerek 22/06/2020 tarihinde aylıksız izin dönüşü olarak görevine başlatıldığı ifadelerine yer verilmiştir.

2.2. Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 23/07/2020 tarihli yazısı ekinde yer alan ve Kahramanmaraş Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünce İlçe Milli

Eğitim Müdürlüklerine gönderilen 01/04/2020 tarihli sayılı yazıda; 2.3. Son günlerde COVİD-19 virüsünün ülkemizde yayılmasını önlemek amacıyla alınan tedbirler kapsamında, Bakanlıkça Eğitim Öğretime zorunlu olarak ara verilmiş olmasına rağmen, aylıksız izinde bulunan personellerin tekrar göreve başlama taleplerinin

Müdürlüklerine gönderildiği, 2.4. Bu tür taleplerin Valilik tarafından hastalıkla mücadelede zafiyet olacağı düşüncesiyle uygun görülmediği belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Aylıksız izin başlıklı 108 inci maddesinin 2. Fıkrasında: “Doğum yapan memura, 104 üncü madde uyarınca verilen doğum sonrası analık izni süresinin veya aynı maddenin (F) fıkrası uyarınca verilen izin süresinin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise, doğum tarihinden itibaren istekleri üzerine yirmidört aya kadar aylıksız izin verilir.” 6. 2 seri nolu Kamu Personeli Genel Tebliğinin Doğum Sebebiyle Verilecek Aylıksız

İzin başlıklı bölümünde “…Yapılan bu değişiklik sonrası 657 sayılı Kanunun değişik 108 inci maddesinin (B) fıkrası çerçevesinde doğum sebebiyle verilecek aylıksız iznin uygulanmasına

ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:

1- Doğum yapan memura isteği üzerine oniki aya kadar verilen aylıksız izin hakkı yirmidört aya çıkarılmış ve eşi doğum yapan memura da isteği üzerine yirmidört aya kadar aylıksız izin hakkı tanınmıştır.

2- Doğum yapan memura verilecek aylıksız iznin başlangıç tarihi, doğum sonrası analık izninin (asgari 8, azami 13 hafta) bitimi; eşi doğum yapan memura verilecek aylıksız iznin başlangıç tarihi ise doğum tarihi olarak belirlenmiştir.” 7. Milli Eğitim Bakanlığı İzin Yönergesinin (2013) Aylıksız İzin başlıklı 15.

Maddesinin 2. Fıkrasında; “Doğum yapan memuru doğum sonrası analık izni süresinin bitiminden, eşi doğum yapan memura ise doğum tarihiden itibaren olmak üzere, istekleri üzerine yirmi dört aya kadar toptan veya kısım kısım aylıksız izin verilir. Aylıksız izin süresinin bitimine bir aydan daha az bir süre kalanlara bu kapsamında aylıksız izin verilmez.” Hükümleri mevcuttur.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; idarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran doğum sonrası aylıksız izinde iken 17.03.2020 tarihli dilekçe ile talep ettiği aylıksız izinden dönüş talebinin idarece reddedildiğini ve 22.06.2020 tarihinde göreve başladığını belirterek 17.03.2020- 22.06.2020 tarihleri arasındaki tüm mali ve özlük haklarının ödenmesini talep etmektedir.

10. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; başvuranın, Yavuz Selim Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde kadrolu Okul Öncesi Öğretmeni olarak görev yaptığı, 10.02.2020-10.07.2020 tarihleri arasında aylıksız izne ayrıldığı, 17.03.2020 tarihli dilekçe ile göreve dönme isteğinde bulunduğu, başvuranın göreve dönme talebinin

22.04.2015 tarihli ve 2808 sayılı Devlet Personel Başkanlığı yazısı ve COVİD-19 virüsünün

ülkemizde yayılmasını önlemek amacıyla alınan tedbirler kapsamında, Bakanlıkça eğitim öğretime zorunlu olarak ara verilmiş olmasına rağmen, aylıksız izinde bulunan personellerin tekrar göreve başlama taleplerinin Valilik tarafından hastalıkla mücadelede zafiyet olacağı düşüncesiyle uygun görülmediği gerekçe gösterilerek reddedildiği, akabinde 22.06.2020 tarihinde Haziran ayı seminerlerine katılmak için dilekçe verdiği ve talebinin İlçe Milli Eğitim

Müdürlüğünce uygun görülerek 22.06.2020 tarihinde aylıksız izin dönüşü olarak görevine başlatıldığı, 11. İdarenin ret işlemine dayanak olarak gösterilen Devlet Personel Başkanlığının Milli

Eğitim Bakanlığına vermiş olduğu 22.04.2015 tarih ve 2808 sayılı görüş yazısında ise “Doğum yapan memurun doğum sebebiyle aldığı aylıksız izin süresi bitmeden iznini yarıda keserek göreve başlamak istemesi halinde ilgilinin göreve başlatılması hususunda Milli Eğitim

Bakanlığı’ nın takdir yetkisi bulunmaktadır.” ibarelerinin bulunduğu görülmüştür.

12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Aylıksız izin başlıklı 108 inci maddesinin 2.

Fıkrasında doğum yapan memura, 104 üncü madde uyarınca verilen doğum sonrası analık izni süresinin veya aynı maddenin (F) fıkrası uyarınca verilen izin süresinin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise, doğum tarihinden itibaren istekleri üzerine yirmidört aya kadar aylıksız izin verileceği düzenlenmiş olmakla birlikte, doğum yapan memurun doğum sebebiyle aldığı aylıksız izin süresi bitmeden iznini yarıda keserek göreve başlamak istemesi halinde ilgilinin göreve başlatılıp başlatılmayacağı hususunda bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla memurun doğum sebebiyle aldığı aylıksız izin süresi bitmeden iznini yarıda keserek göreve başlamak istemesi halinde ilgilinin göreve başlatılması hususunda idarenin takdir yetkisine sahip olduğu açıktır.

13. İdarelere belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan serbestiye takdir yetkisi denir. Bu yetki, keyfi bir hareket yetkisi olmayıp, ancak mevzuatın belirlediği alan içerisinde hukuka uygun bir şekilde kullanılabilir. Takdir yetkisine dayalı işlemlerin hukukun belirlediği sınırlar ile kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun şekilde objektif, makul ve geçerli neden ve gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerektiği idare hukukunun en temel ilkesidir. (Danıştay 8. D.

E:2011/1214, K:2011/3344)

14. Somut olayda, başvuranın göreve dönüş talep ettiği dönemde eğitim öğretime zorunlu olarak ara verilmiş olması nedeniyle, başvuranın göreve dönmesi halinde diğer öğretmenler gibi

Bakanlığın öngördüğü tedbirler kapsamındaki çalışma koşullarına tabi olacağı, bu kapsamda uzaktan eğitim yoluyla görevini yerine getireceği, nitekim 22/06/2020 tarihinde aylıksız izin dönüşü olarak görevine başlatıldığı dikkate alındığında idare tarafından gösterilen hastalıkla mücadelede zafiyet olacağı gerekçesinin makul ve geçerli bir gerekçe olmadığı değerlendirilmiştir.

15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; doğum yapan memurun doğum sebebiyle aldığı aylıksız izin süresi bitmeden iznini yarıda keserek göreve başlamak istemesi halinde ilgilinin göreve başlatılması hususunda Milli Eğitim Bakanlığı’ nın takdir yetkisinin bulunduğu, ancak idarenin takdir yetkisinin sınırsız bir yetki olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğu, bu kapsamda takdir yetkisine dayanılarak tesis edilen bir işlemin objektif, makul ve geçerli neden ve gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerektiği, somut olayda; başvuranın aylıksız iznini keserek göreve dönme talebinin idarece salgınla mücadelede zafiyet oluşturacağı gerekçesi ile reddedilmesi işleminin, başvuranın göreve dönmesi durumunda diğer personel gibi Bakanlığın öngördüğü tedbirler kapsamındaki çalışma koşullarına tabi olacağı, bu kapsamda uzaktan eğitim yoluyla görevini yerine getireceği dikkate alındığında makul ve geçerli bir gerekçe ile tesis edilmediği anlaşıldığından idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, başvuranın aylıksız izinden dönerek göreve başlamayı talep ettiği tarih ile göreve başladığı tarih arasındaki mali ve özlük haklarının verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kahramanmaraş İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın aylıksız izinden dönerek göreve başlamayı talep ettiği tarih (17.03.2020) ile göreve başladığı tarih (22.06.2020) arasındaki maaş ve özlük haklarının verilmesi yönünde işlem tesis edilmesi hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığınca bu

karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi