|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın ailesinin ikamet ettiği yere yakın bir ceza infaz kurumuna nakil talebi incelenmiştir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 3. maddesi, infazın amacını hükümlünün yeniden topluma kazandırılması ve sosyal barışın sağlanması olarak belirlemektedir. Bu bağlamda, hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin sürdürülmesi, infaz rejiminin rehabilitasyon işlevinin önemli bir parçasıdır.
Ancak, başvuranın talep ettiği kurumların doluluk oranları %100’ün üzerinde olduğu için nakil talebi reddedilmiştir. İdarenin bu ret işlemi, meşru bir sebebe dayanmaktadır. Bununla birlikte, başvuranın durumunun aile bütünlüğü ve çocukların gelişimi üzerindeki olumsuz etkileri göz önünde bulundurularak, nakil koşullarını taşıması halinde, uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunması durumunda talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12339-S.22.18843
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Ailenin ye rleşim yerine ya kın bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvu ran özetle; Çanakkale E Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulundu ğunu, eşi ve ya şı küçük kız ını n İstanb ul ili Beylikdüzü ilçesinde ikamet ett i ğini , eşini n maddi geliri olm adığını ve bu nedenle eşi ve çocukla r ını n kendisini ziyarete gel emedi ğin i, bu durumun ise aile bütünl üğüne zarar verdiğini ve a yrı ca, aile üyelerini ve kendisini psikolojik olarak olumsuz etki lediğini , bu nedenlerle yaptı ğı nakil başvurularını n red dedil diğini , son olarak 1 Haziran 2022 tarihinde İs tanb ul ve Tekird a ğ illerinde bulunan ceza infaz kurumlarından birine naklini ist ediğini belirterek ma ğdur i yeti nin giderilmesi adına nakil talebinin olumlu sonuçlandırıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvu rusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden,
06.07.2022 tarih ve – – sa yıl ı yaz ı mız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup
adı geçen Genel Müdürlüğün10.08.2022 tarihli ve – – sa yıl ı cevabi yaz ılarında; 2.1. Başvur anın, başka bir ceza infaz kurumuna nakledilmesine il işki n son nakil talep dilekçesinin,
28.07.2022 tarihli ve – – s a yıl ı yaz ı yla uygun görülmedi ği,
2.2. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığı, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olmamas ı” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işkin olarak, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun d e ğerlendi rilemediği, 2.4. Başvur anın; bulunduğu Çanakkale E Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 993, doluluk oranı nı n %99, naklini talep ett iği; – Tekird a ğ 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1399, doluluk oranını n %140, – Tekird a ğ 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1337, doluluk oranını n %134, – Kırk lar eli E Tipi Kapal ı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 630, mevcudunun 927, doluluk ora nını n
%147, – B andı rm a 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1110, doluluk oranını n %111, – B andı rm a 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1039, doluluk oranını n %104 olduğu, – Ümraniye T Tipi, Kartal H Tipi ve P ınarhisar Kapalı Ceza İnf az Kuru ml arının ise suç türü it ibarı yl a konumuna uygun olm adı ğı, 2.5. Anılan Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü f ık rası u ya rınca (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) barındırılan kişi ler, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın nakil taleplerinin ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arı da dikkate alı na rak de ğe rlendiril diği, 2.6. Hükümlü ve tut ukluların nakil taleplerine k arş ın yapıl an işl eml erin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün cel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.7. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n kapasitelerinin gün aşırı değişt i ği, bu nedenle; ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Genel Müd ürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen ku ru ml arın kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiril di ği, 2.8. A yrı ca, Genel Müd ürlüğün 25.05.2022 tarihli ve E-35211520-249.01-3288/71804 sa yılı ya z ısı yla ist eğe ba ğlı nakillerin açı ldı ğını n tüm Cumhuriyet baş s avcılı kl arına bil dirild iği, başvur anın da konumuna uygun en az üç yeri belirtir dilekçesi ile nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin mevzuat çerçevesinde değerlendiril ebil e ce ği
Açıkl amalarına yer ver il mi ş; a yrıc a İdar e tar afından gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an, başvuranı n; 01.01.2022 – 05.07.2022 tarihleri arasında -avu katı hariç olmak üzere- annesi ve bab ası tar afından bir kez ziyaret edil diği, telefon gö rüşmelerini ise düzenli aralı klarl a ge rç ekleştirdiği anlaşı lm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlık lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği ” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili k ısı mların d a ; “Herkes, … aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, 3.3. “A il en in koru nm ası ve çocuk h aklar ı” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir … Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle… çocukların korunması … sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir…
” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko run ması na İli şk in Prensipler Bü tün ü” nün “Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlı k lı 3 üncü maddesinin birinci fık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek il keler” b aşlı klı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasının ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku ru m ları” b aşlı k lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakımından yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılır.”, 6.4. “ Nakill er” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile n akil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (D eğiş ik :14 /4 /2 02 0-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İnfaz Ku ru mların ın Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hak kın d a Yönetmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hu su slar ” b aşlık lı 127 nci maddesinin ilk f ık rasın d a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aş lı k lı 15 inci maddesinde, Kanun ’un ve Yönet meli k ’in “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ında
REC (2006) 2 Sayıl ı Tavsiye Kararın a Ek “Temel İlkeler” başlı kl ı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a” b aşlı klı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı klı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.” 11. B irleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin ; 11.1. 1 inci maddesinde; “Çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, on sekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır”, 11.2. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.”, 11.3. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar.”, 11.4. 6 n cı maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”, 11.5. 18 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana–babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvur an 1 numa ralı paragrafta a yrıntı larına yer verilen başvurusund a, ailesinin yakını nda bulunan bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ına il işki n usul ve esasların düz enl endiği 5275 sayılı Kanun ’un 3 üncü maddesinde, ceza ve güvenlik tedbirlerinin i nfaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, “(…) öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak (…)” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenlemeden, kanun koyucunun iradesinin; bir taraftan suçun karşıl ı ğı olan cez anın u ygul anması yl a benzer fiilleri engellemeye, diğe r taraftan ise hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal barışı tesis etmeye yönelik oldu ğu görülmektedir. Dola yısı yla i nfaz ın , özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken cez anın sür ekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda barındırılm ası değil , a ynı zamanda hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlamak ve suç işl enmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilme sine il işki ndir. Bu bakı mdan, hükümlülerin yakınl arı yl a olan il işki lerini n devamı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parçasıdı r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge ’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘ Kendi
istekleri ile nakil ’hükm ü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğunun düz enlenmiş olm ası yl a ilgili maddedeki nakil sebebi, hükümlüler tarafınd an genel olarak ‘ailele rinin ikamet etti ği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’h ükmü olarak de ğerlendiril mekt e; nakil gerekçesinde ise söz konusu hükme da yan ıl maktadır.
16. T.C. Ana ya sası’nın 20 nci maddesinde, A İHS’in 8 inci maddesi u ya rınca , herkesin ‘özel ve aile ha ya tı na sa ygı h akkına’ sahip old uğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez ası na mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğu racaktı r. Ancak mahkûmun yakınl arı ile ba ğl antı da kalm asını n, özel ve aile ha yatın a sa ygı h akkını n esaslı unsu rlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli ya rdımı sağl aması ge rekti ği Avrupa İnsan H akları Mahkemesi tara fından vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS ’in mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da imkânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendirilmesi gerekti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, A İHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakını z ; İn gil ter e ve Galler Bölgesi Ceza İn faz Kuru ml arı
Denetçili ği, Yeti şkin Ma hkûml arın Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanun ’un “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya raşan maddî ve manevî koşu llar altı nda düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili İnf az Kurum larını n kapasitelerinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil diği görülmektedir. İd arenin ret işl emi değerlendiril diğind e, meşru bir sebebin göz eti ldi ği tespit edilebilmektedir. Gerçekten kurum kapasitesinin üstünde bir dolul uğun varlığı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler ba kım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğur acak niteliktedir.
21. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısı ndan de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerl endiril mesi, -özellikle ailede çocuk olması durumunda- çocu ğu n yüksek yararın ın dikkate alı n ması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer ar a sındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
22. Bu doğrultuda başvu ru ya b akıl dığında; başvu ranın, yaşl arı küçük iki çocu ğun un olduğunu bel irtti ği, ancak 01.01.2022 – 05.07.2022 tarihleri arasında ç ocukları tarafınd an hiç ziyaret edil mediği görülmektedir.
Bu ba ğlamda, konuya il işki n BM Çocuk Hakla rı Komitesinin ilgili Genel Yoruml arına bakıl dı ğında; 22.1. Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin Uygul an masın a Yönelik Genel Önlemlere il işk in 5 No lu
Genel Yorumunda; yar gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alı nan kara rların veya ba şlatıl an girişi ml erin çocu kların haklarını ve çık arl arını nasıl etkilemekte ol du ğu veya etki le yebil e ce ğini irdelemesi beklendi ği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar a rasında, örn eğin, çocukları ister do ğrudan ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kar arlarının yer aldı ğı, Devletlerin, “geli şme yi ” ço cu ğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal ge li şim ini kapsayan en ge niş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yorumlam alarını n beklendi ği, 22.2. Çocu ğu n Yüksek Yararı Hak k ın ın Öncelikli Olarak Dikkate Alınmasın a il işk in 14 No lu Genel
Yorumunda; çocu ğun yüksek yar arı k avr amı nın, hem S öz leşme’de öngörülen tüm hakl arın eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
olan tüm uygulama önlemleri, idari ve ya r gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, ço cukları ilgilendiren tüm ya r gısal ve idari k ar arların, a yrıc a poli ti kala rın ve yasal düzenlemelerin, çocu ğu n yüksek yararın ın birinci planda dikkate alı n arak gerçek leştirild iği n i gösterme yük ü mlü lü ğü oldu ğu ve yüksek yararın nasıl incelenip değerlend irildi ğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanındığını n anlatıl masını n da buna dâhil olduğu, çocu ğun kendi ana b abasında n a yrılması olasılı ğını n b ulunduğu durumlarda ço cuğu n yüksek ya rarının de ğerle ndiril mesini n ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşı dı ğı, ifadelerinin beli rtildi ği görülmektedir.
23. Konuya il işki n yar gı kararl arına bakıl dı ğında ise; Anayasa Mahkemesi tarafından, ço cu ğun yüksek ya r arının mahkemeler, idari makamlar ile yasama org anı tara fından yapıl an ve çocukla rı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke oldu ğu, bu bağl amda, çocuklar üzerinde etki doğu rac ak bir işl em ya pıl a ca ğı zaman bu işl emi n çocu ğu n yararın a uygun olup olmad ığı yönünde bir d eğerl en d irme yap ıl masın ın aile h ayatın a saygı h ak k ın ın öngörd ü ğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısı n d an oldukça önemli old u ğu (B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33), Devletin pozitif tedbirler alma yük ümlü lü ğü konusunda Anayasa’nın 20. ve 41. maddelerinin, ebeveynin çocuğuyla b ü tün leşmesin in sağl anması a ma cıyl a tedbirler alı n masın ı isteme h ak k ın ı ve kamusal mak a mların bu tür tedbirleri alma y ü k ü mlü lü ğün ü içerd iği (B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 41), belirtilmektedir.
24. Yukarıda yapıl an açı klamalar ve tüm dosya kapsamı birlikte değe rle ndiril diğinde; nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun de ğe rlendiril emedi ği, öte yandan, başvur anın, naklini talep ett iği Kuruml arın kapasitelerinin % 100’ün üzerinde old u ğu, sonuç olarak, başvuranın nakil talebinin reddedilmesi işl emi nin m eşru nedenlere da yan dığı ancak başvuranın içinde bulunduğu durumun; başvuranın aile bütünl üğüne, i yil eşti rilmesine ve a yrıc a çocukla rının geli şim ine olumsuz etkileri olabilece ği dikkate alı ndığında, nakil koşul larını n taşınması ka ydı yl a (disiplin cez ası alm amı ş olması ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) b aşvuranın nakil talep ett i ği ceza infaz kurumlarının hâlihaz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olması nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha ya k ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, yeniden de ğerl endiril mesi ger ekti ği kanaatine varılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 25. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 25.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İdare tar afın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil mediği, dola yı sı yl a İd are tara fından “makul sürede karar verme ve ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranılmadı ğı, 25.2. Diğer yandan, İda r e tar afınd an başvur ana iletilen cevabi yaz ıda, ilgili karara k arşı hangi sürelerde, hangi mercilere b aşvur ulabilece ğini n gösteril m ediği anlaşıldı ğından “karara k arşı başvuru yol larını n gösteril mesi” ilkesine uygun d avranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İdar e ye belirtilen ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
26. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl a n Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u ya rınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, b aşvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla talep ett iği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilm esi hususunda ADALET BAKANLI ĞINA TAVSİ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr