|
ÖZET: Başvuru, Çankaya Tapu Müdürlüğü tarafından alınan döner sermaye hizmet bedeline itiraz edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 26/03/2020 tarihinde hazineye ait bir lojmanı satın alırken kendisinden 785,00 TL tahsil edildiğini, benzer işlemlerden diğer alıcılardan daha az ücret alındığını belirterek, bu miktarın iade edilmesini talep etmiştir. İtiraz, 4706 sayılı kanunun ilgili maddesine dayanarak yapılmıştır.
Çankaya Tapu Müdürlüğü, başvuranın iddialarını yanıtlayarak, tahsil edilen miktarın yasal mevzuat çerçevesinde hesaplandığını ve herhangi bir hata olmadığını ifade etmiştir. Yapılan işlemlerin, döner sermaye hizmet bedeli ve ipotek tesis bedeli olarak iki katı üzerinden tahsil edildiği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın yaptığı ödemelerin tapu harcı değil, yasal olarak belirlenen hizmet bedelleri olduğu tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğunu ve başvurunun reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak, idarenin başvuru yolları hakkında bilgi vermemesi nedeniyle iyi yönetim ilkelerine uymadığı tespit edilmiştir. Başvuranın, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/88992-S.20.97253
BAŞVURU NO : 2020/78127
KARAR TARİHİ : 03/12/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇANKAYA TAPU MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Döner sermaye hizmet bedeline itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/06/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda şikâyetçi özetle; “Ankara ili
Çankaya ilçesi Mahallesi ada 11 parselde bulunan mülkiyeti hazineye ait lojmanı ihale yoluyla 26/03/2020 tarihinde satın aldığını, benzer şekilde kendisiyle aynı bölgede bulunan lojmanları satın alanlardan, yalnızca 392,50 TL. tahsil edilirken kendisinden 4706 sayılı kanunun 7’nci maddesinde belirtilen “Hazineye ait taşınmaz malların satış ve devir işlemleri ve bu işlemler sırasında düzenlenen belgeler vergi, resim ve harçtan müstesnadır.
Satışı yapılan taşınmaz mallar, satış tarihini takip eden yıldan itibaren beş yıl süre ile emlak vergisine tâbi tutulmaz” hükmünün göz ardı edilerek 785,00 TL. tahsil edildiğini iddia ederek kendisinden yersiz tahsil edindiğini düşündüğü 785,00 TL.’nin tarafına iade edilmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikayet konusu hakkında Çankaya Tapu Müdürlüğü’nden 27/07/2020 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1. Çankaya Tapu Müdürlüğü’nden tarafından Kurumumuza gönderilen 04/08/2020 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde; “Müdürlüğün Takbis sisteminde yapılan inceleme sonucu belirtilen Ankara İli Çankaya İlçesi Mah. ada parsel . kat nolu bağımsız bölüm maliki ’ın 26/03/2020 tarih 29273 yevmiye ile satış ve ipotek işlemi adı altında taşınmaz edinimini gerçekleştirdiği, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’nün satış işlemlerinde döner sermaye bedelinin 392,50 TL olduğu, satış ve ipotek işlemlerinde döner sermaye bedelinin satış için bir, ipotek için bir adet olmak üzere 2 katı alındığı, Belirtilen taşınmazda satış ve ipotek işlemi yapıldığı için döner sermaye bedelinin 2 katı olarak (785.00
TL) tahsil edildiği, şikayetçinin tapu işlemleri gerçekleştirilirken herhangi bir yanlışlık yapılmadığı” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” hükmüne, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 5.1. 1.
maddesinde, “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, … ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”;
6. 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 nolu Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin, 34. Bölüm,
6.1. “Döner sermaye işletmesi” başlıklı 487. maddesinin birinci ve beşinci fıkralarında, “ (1)
Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.…(5) Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Bölüme ekli (I) sayılı
Tarife Cetvelinde gösterilmiştir. Tarife Cetvelindeki yöresel katsayılar; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirlenir. Tarife Cetvelinde belirlenen döner sermaye hizmet bedeli tutarlarını veya oranlarını yarısına kadar indirmeye veya en fazla üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Döner sermaye hizmet bedelleri, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.”;
6.2. Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetveli’nin 1.1.2.1 sırasında; “Tek işlemde bir adet taşınmazın satışı yapılıyor ise bir adet döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir.” 1.3.1.
sırasında; “ İpotek tesisi işleminden bir adet döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir.”
7. 28/01/2012 tarihli ve 28187 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin,
7.1. “Faaliyet alanları” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “b) Genel
Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeleri ile benzeri hizmetleri sunmak.”;
7.2. “Gelirler” başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “a) Genel Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu diğer hizmetlerden elde edilen gelirler.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
VI. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından, şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 1. Paragrafta da açıklandığı üzere; mülkiyeti hazineye ait lojmanının satış işlemine istinaden Çankaya Tapu Müdürlüğü tarafından adına çıkartılan 1 adet döner sermaye hizmet bedeli ile 1 adet ipotek tesis etme bedeline itiraz etmekte ve kendisinden tahsil edilen toplam 785,00
TL.’nin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
10. Şikayete konu idare olan Çankaya Tapu Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada; şikayetçiye 2020 yılı içinde belirlenen tutarlara göre işlem tesis edildiği, şikayetçiden 1 adet döner sermaye hizmet bedeli ile 1 adette banka ipotek tesis hizmet bedeli olan ve toplamda 785,00 TL. tutan bedelin tahsil edildiği, şikayetçiye karşı gerçekleştirilen işlemlerde herhangi bir maddi hatanın bulunmadığı ifade edilmiştir.
11.Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü’nün kuruluşu, 15/7/2018 Tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 nolu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 487. maddesi ile düzenlenmiş olup, anılan maddenin birinci fıkrasında, Genel Müdürlüğün ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kuracağı, beşinci fıkrasında ise birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirlerin bu Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetvelinde gösterildiği belirtilmiştir.
Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetveli incelendiğinde ise, 1.1.2.1 sırasında; Tek işlemde bir adet taşınmazın satışı yapılıyor ise bir adet döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceği ile 1.3.1. sırasında; İpotek tesisi işleminden bir adet döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceğinin amir hüküm olarak düzenlendiği görülmüştür.
12.Mülga 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun 8. maddesine dayanılarak hazırlanan ve hâlihazırda yürürlükte olan Tapu ve Kadastro
Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Genel Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeler ile sunulan diğer hizmetlerden elde edilen gelirler, Döner Sermaye
İşletmesinin gelirleri arasında sayılmıştır.
13. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında 4736 sayılı Kanun’un 1. maddesi incelendiğinde ise, genel bütçeye dâhil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağının kural altına alındığı görülmektedir.
14. Somut olayda; başvuru dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Çankaya Tapu
Müdürlüğü’nce, 26/03/2020 tarihinde mülkiyeti hazineye ait Ankara ili Çankaya ilçesi
Mahallesi ada parselde bulunan taşınmazın tapu devir işlemlerinin gerçekleştirildiği ve şikayetçiden 2020 Yılı (I) sayılı Tarife Cetvelinde satış işlemi için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin 157,00-TL ve Çankaya ilçesi için uygulanan yöresel katsayının 2,5 olarak belirlendiği, hesaplamanın ise 157×2.5 =392,50 TL. şeklinde hesaplandığı, diğer taraftan satış işleminde gerçekleştirilen banka ipotek tesis işlemi içinde söz konusu tarifeye uygun olarak 157×2.5 =392,50
TL. hesaplandığı, ve şikayetçiden toplamda 785,00 TL. tahsil edildiği, dolayısıyla başvurandan şikayet dilekçesinde belirttiği şekilde tapu harcı vs. alınmadığı, yalnızca yasal mevzuat çerçevesinde belirlenen döner sermaye hizmet bedellerinin tahsil edildiği tespit edilmiştir.
15. Şikayetçinin Kurumumuza sunmuş olduğu ilgili idare hesabına yapmış olduğu ödemeye ilişkin banka dekontları incelendiğinde de; şikayetçi tarafından 26/03/2020 tarihinde banka hesabından gerçekleştirilen işlemlerde; işlem bilgileri kısmında kurum adı, her ne kadar tapu harcı şeklinde geçse de söz konusu dekontların açıklama kısımlarında ödemenin satış işlemi döner sermaye hizmet bedeli ile ipotek işlemi hizmet bedeli şeklinde oluşturulduğu, dolayısıyla şikayetçinin iddia ettiği şekilde bu ödemelerin tapu harcı ödemesi olmadığı, anlaşılmıştır.
16. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki ilgili kurumlardan gelen tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Çankaya Tapu Müdürlüğü tarafından şikayetçiden tahsil edilen 785,00 TL.’nin yasal mevzuat çerçevesince tahsil edildiği, dolayısıyla idarenin başvurana yönelik gerçekleştirmiş olduğu iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde şikâyetçinin dilekçesine
Çankaya Tapu Müdürlüğü tarafından verilen cevapta, şikâyetçiye hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş idarenin bundan böyle söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÇANKAYA TAPU MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi