TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/1639-S.20.2532
BAŞVURU NO : 2019/14652
KARAR TARİHİ : 28/01/2020
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Döner sermaye hizmet bedeline itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Tarsus Tapu Müdürlüğü’nün 03/05/2019 tarihli ve başvuru sayılı satış işleminde hesaplanan 1920 TL döner sermaye hizmet bedelinin, taşınmazın payına düşen kısmının emlak satış değerinden yüksek olduğunu iddia ve şikâyet ederek, döner sermaye hizmet bedelinin taşınmazın satış değerine uygun olarak belirlenmesi ve mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü’nün 1.11.2019 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 2.1. Bahse konu talebe ilişkin işlemde 6 adet bağımsız bölümden hisse satışı yapıldığı, bu satış işlemlerinden her birinin 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 nolu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 34’üncü bölüm 487’nci maddesinin beşinci fıkrası hükmü ve bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetvelinin 1.1.1.2 sırasındaki hüküm gereği ayrı ayrı döner sermaye hizmet bedeline tabi olduğu, bu nedenle başvuru sahibinin talebinin ücretsiz olarak karşılanmasının mümkün görülmediği; 2.2. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi çerçevesinde de herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz işlem veya indirimli tarife uygulanmasının mümkün olmadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 5. 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 5.1. 1. maddesinde, “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, … ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”; 6. 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 nolu Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin, 34. Bölüm, 6.1. “Döner sermaye işletmesi” başlıklı 487. maddesinin birinci ve beşinci fıkralarında, “ (1) Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.…(5) Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Bölüme ekli (I)
sayılı Tarife Cetvelinde gösterilmiştir. Tarife Cetvelindeki yöresel katsayılar; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirlenir. Tarife Cetvelinde belirlenen döner sermaye hizmet bedeli tutarlarını veya oranlarını yarısına kadar indirmeye veya en fazla üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Döner sermaye hizmet bedelleri, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.”; 6.2. Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetveli’nin 1.1.1.2. sırasında, “Tek işlemde birden fazla bağımsız bölüm satışı yapılıyor ise bağımsız bölüm sayısı adedince döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir.”; 7. 28/01/2012 tarihli ve 28187 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin, 7.1. “Faaliyet alanları” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, “b) Genel Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeleri ile benzeri hizmetleri sunmak.”; 7.2. “Gelirler” başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, “a) Genel Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu diğer hizmetlerden elde edilen gelirler.” ; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği yönündeki önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, satış işlemine istinaden hesaplanan döner sermaye hizmet bedeline itiraz etmekte ve döner sermaye hizmet bedelinin taşınmazın emlak satış değerine göre belirlenmesi hususunda gereğini talep etmektedir.
10. Başvuru dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Tarsus Tapu
Müdürlüğü’nün 03/05/2019 tarihli ve başvuru sayılı satış işlemine istinaden 6 adet bağımsız bölümden hisse satışı yapıldığı, 2019 Yılı (I) sayılı Tarife Cetvelinde döner sermaye hizmet bedelinin 128,00-TL ve yöresel katsayının 2,5 olarak belirlendiği, hesaplamanın ise her bir bağımsız bölüm için 128,00-TLx2,5 = 320,00 TL olmak üzere, toplamda 6 bağımsız bölüm için 1920,00TL döner sermaye ücreti tahsil edildiği, tespit edilmiştir.
11. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü’nün kuruluşu, 15/7/2018 Tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 nolu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 487. maddesi ile düzenlenmiş olup, anılan maddenin birinci fıkrasında, Genel Müdürlüğün ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kuracağı, beşinci fıkrasında ise birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirlerin bu Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetvelinde gösterildiği belirtilmiştir.
Bölüme ekli (I) Sayılı Tarife Cetveli incelendiğinde ise, tek işlemde birden fazla bağımsız bölüm satışı yapılıyor ise bağımsız bölüm sayısınca döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edileceğinin amir hüküm olarak düzenlendiği görülmüştür.
12. Mülga 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun 8. maddesine dayanılarak hazırlanan ve hâlihazırda yürürlükte olan Tapu ve Kadastro
Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Genel Müdürlükçe üretilmiş olan her türlü tapu, kadastro, harita ve hava fotoğrafı, arşiv bilgi ve belgeler ile sunulan diğer hizmetlerden elde edilen gelirler, Döner
Sermaye İşletmesinin gelirleri arasında sayılmıştır.
13. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında 4736 sayılı Kanun’un 1. maddesi incelendiğinde ise, genel bütçeye dâhil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağının kural altına alındığı görülmektedir.
14. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 4736 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz işlem yapılamayacağının veya indirimli tarife uygulanamayacağının ve 4 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 34.
bölümüne ekli (I) sayılı Tarife Cetveli gereğince, tek işlemde birden fazla bağımsız bölüm satışı yapılması halinde her bir bağımsız bölüm sayısı adedince döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edileceğinin amir hüküm olarak düzenlenmiş olması karşısında, ilgili idaresince başvuranın talebinin reddinde hukuka aykırılık tespit edilememiştir. Öte yandan, gayrimenkul satış işlemlerinde, talep sahibinin maliki bulunduğu birden fazla gayrimenkulü, aynı zamanda satmak istemesi durumunda, tek yevmiye numarası ile birden fazla gayrimenkulün satışının mümkün olduğu, ancak her bir gayrimenkul için tescil işleminin ayrı ayrı yapıldığı ve bağımsız bölümün tamamının satışı yapılırken verilen hizmetle belirli bir hissesinin satışı yapılırken verilen hizmet arasında, yapılan işlem açısından herhangi bir fark bulunmadığı gibi verilen hizmetin gayrimenkulün değerine de ilişkin olmadığı hususları birlikte gözetildiğinde, şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, idarenin başvuranın talebinin reddine ilişkin işleminin de “kanunilik” ilkesine uygun olduğu tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Mersin İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, başvurana ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi