|
ÖZET: Başvuran, e-devlet sisteminde pasif olarak görünen hattının kaydının silinmesi talebinde bulunmuştur. Başvuruda, 8 Temmuz 2022 tarihinde satın aldığı hattın eski sahibinin WhatsApp üzerinden tehdit içerikli mesajlar gönderdiği, bu nedenle hattı iptal ettirdiği ve kaydın e-devlet üzerinde hala görünür olduğunu belirtmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından kendisine yönlendirme yapılmış, ancak Turkcell’in bu kaydı silme yetkisi olmadığı bildirilmiştir. Başvuran, iptal işlemi sırasında gerekli ödemelerin yapıldığını ve dolayısıyla kaydın tutulmasının gereksiz olduğunu ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek BTK’dan bilgi talep etmiştir. BTK’nın yanıtında, e-devlet üzerinden pasif hatların gösterilmesinin tüketici haklarını koruma amacı taşıdığı, bu nedenle kaydın silinmesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, e-devlet sistemine erişimin yalnızca abonenin kendi bilgileriyle yapılabileceği ve başkalarının bu bilgilere ulaşamayacağı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, e-devlet üzerindeki pasif hat kaydının silinmesi talebinin hukuka aykırı olmadığı sonucuna ulaşmıştır. İdarenin, başvurana hangi mercilere başvurabileceği konusunda bilgi vermemesi ise iyi yönetim ilkelerine aykırı bulunmuştur. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5346-S.23.8798
BAŞVURU NO : 2022/16020
KARAR TARİHİ : 26/04/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın e-devlet üzerindeki pasif hattına ilişkin kaydın silinmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 12/08/2022 tarihinde başvuruda bulunan başvuran dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle, 8 Temmuz 2022’de Turkcell bayiinden numaralı hattı satın aldığını, bu hattı aldığı günden itibaren numaranın eski sahibinin WhatsApp üzerinden doğrulama kodları gönderdiğini, WhatsApp hesabı oluşturduğunda hattın üzerine halen WhatsApp açık olduğunu gözlemlediğini, kendisinin WhatsApp’a girince diğer kişiden çıkış yapıldığını, sonrasında kendisine tehdit içerikli mesajların gönderildiğini, numaranın iptal olmakla birlikte WhatsApp hesabının açık olduğunu ve başka telefonlara kopyalanmış durumda olduğunu, bu durumdan dolayı rahatsız edildiğini, bunun üzerine hattı iptal ettirdiğini, bu kişilerin dolandırıcı olduğunu düşündüğünü, adına kayıtlı olan numaralı hatta ait WhatsApp hesaplarının halen açık olduğunu, iptal ettirdiği halde numaranın e-devlet üzerinde pasif abonelik olarak gözüktüğünü, herhangi bir vatandaş gibi bayiden hat aldığını, numaranın kendi üzerinde olmasına rağmen WhatsApp hesabının kopyalandığını ve dolandırıcıların elinde olduğunu, konuyla ilgili olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) kendisini Turkcell’e yönlendirdiğini, Turkcell’in ise bunu e-devlet üzerinden silemeyeceği bilgisini verdiğini, mağdur olduğunu, kurumların olumlu dönüş yapmadığını ve birbirlerine yönlendirme yaptıklarını iddia ve ifade ederek edevlet üzerinde pasif olarak kayıtlı hattın silinmesini talep etmiştir. Bu kapsamda, Kurumumuzca 01/09/2022 tarihli Gönderme Kararı verilmiştir.
1.1. tarihinde başvuran, Kurumumuza tekrar başvuruda bulunmuş ve yeni başvurusunda özetle, Kurumumuzun gönderme kararı sonrasında BTK’dan gelen cevapta, borç veya alacak olup olmaması durumu gerekçesiyle kayıtların tutulduğunun ifade edildiğini, numaranın iptali sırasında gerekli ödemelerin yapıldığı ve bunun üzerine iptalin gerçekleştiğini, kendisinin ilgili firmayla borç veya alacak
ilişkisinin bulunmadığını, kayıt tutma işleminin amacının ortadan kalktığını iddia ve ifade ederek e-devlet üzerinde pasif olarak kayıtlı hattın silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idareler ile başvuran arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 22/11/2022 tarihli ve sayılı yazı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş ve özetle,
“1) Başvuranın pasif konumdaki hattına ilişkin kaydın silinmesi talebinin karşılanmamasının hukuki ve fiili gerekçelerinin neler olduğu;
2) Başvuranın aktif veya pasif konumdaki hat bilgilerinin kendisinden başka görme ve sorgulayabilme
yetkisine sahip kişilerin bulunup bulunmadığı; böyle bir yetki mevcut ise, bu yetkinin hukuki gerekçesi ve kullanım kapsamının ne olduğu;
3) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 22/09/2014 tarihli ve 2014/DK-THD/466 sayılı kararıyla
onaylanan “Borç ve Alacak Bilgilerinin Sorgulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar”ın 4’üncü maddesinin beşinci fıkrasındaki “İşletmeciler borç ve alacak bilgilerinin sorgulanmasına ilişkin işlem kayıtlarını bir yıl süreyle muhafaza etmek ile yükümlüdür” hükmü bağlamında, pasif olarak görünen hatta ait kaydın silinip silinemeyeceği; bunun mümkün olması halinde, silinme işleminin hangi tarihte gerçekleşebileceği;
4) Mevcut durumda pasif konumdaki hat bilgilerinin silinmesi mümkün değil ise, aradan belli bir süre
geçtikten sonra veya borcun bulunmaması gibi bazı şartlar gerçekleştikten sonra silinmesine yönelik bir düzenleme yapılıp yapılamayacağı;
5) Başvuruya konu kayıt silme talebi bakımından 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun
uygulama kabiliyetinin olup olmadığı; özellikle anılan Kanun’un 7’nci maddesinin birinci fıkrasındaki “Bu
Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir” düzenlemesi ve başvuranın herhangi bir borç veya alacağının bulunmadığı ve bu sebeple anılan kaydın tutulmamasının gerektiği yönündeki iddiası bağlamındaki değerlendirmenizin ne olduğu;
6) Başvuru konusu hakkında, idarenizin muhatap olduğu ve yargı organları nezdinde ele alınan/alınmış
olan bir dava sürecinin olup olmadığı” sorularının cevabı talep edilmiştir.
2.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığının sayılı yazısı Kurumumuza ulaşmış olup Başkanlığın cevabi yazısında özetle,
Başvuruya konu sorgulama hizmetiyle kişinin kendi e-devlet şifresi ve T.C. Kimlik Numarasıyla (TCKN)
sisteme giriş yapılması sonrasında abonesi olduğu işletmecideki TCKN’sine kayıtlı tüm hatlara ilişkin borç ve alacak bilgilerinin işletmeci sistemlerinden elde edilerek aboneye sunulduğu; abonenin kendisi dışında başka bir kişinin söz konusu bilgilere ulaşabilmesinin mümkün olmadığı; taraflarına 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu ile verilen tüketici hak ve menfaatlerinin korunması görevi ve yetkisi dahilinde tesis edilen ve e-Devlet Kapısı üzerinden abonelerin bizzat kendilerine gösterilen hat bilgilerine yönelik idari işlemle işletmecilere getirilen yükümlülüğün kaldırılmasının şeffaflık ve bilgilendirme çerçevesinde uygun olmadığı; ayrıca mevcut durumda borç veya alacağı bulunmaması halinde dahi daha sonra tüketicilere yönelik oluşabilecek iade ve alacak durumları bağlamında işletmeci yükümlülükleri gereğince tüketiciye ulaşılması ve tüketicinin hangi pasif hattına ilişkin alacak bilgisine sahip olduğunu bilmesi açısından pasif hatların da e-devlet üzerinden gösterilmesinin tüketici yararına olduğu;
5809 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, 48’inci maddesinin birinci fıkrası ve
49’uncu maddesinin birinci fıkrası kapsamında tüketici hak ve menfaatlerinin korunması, mağduriyetlerin önlenmesi ve abonelerin üzerine kayıtlı hatların durumlarına ilişkin bilgilendirilmesini teminen söz konusu uygulamanın bulunduğu; işletmecilerden hizmet alan abonelerin üzerine kayıtlı tüm aktif ve pasif hatlara ilişkin geçmiş dönem borç/alacaklara yönelik bilgilendirilmesi ve varsa borç/alacaklarına ilişkin elektronik ortamda iade ve ödeme kolaylığı sağlanarak abonelerin ilerleyen dönemlerdeki olası mağduriyetlerinin önlenmesinin amaçlandığı; ayrıca söz konusu uygulamayla tüketicilerin kendi adlarına bilgi ve rızaları dışında açılan hatlardan dolayı yapılan borçlandırmalara da vakıf olmalarının sağlandığı; tüketicilerin bilgilendirilmesi kapsamında yapılan bu uygulamayla adına açılan hatlardan dolayı mağduriyetler oluşmasının engellenmesinin hedeflendiği;
Borç ve Alacak Bilgilerinin Sorgulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “İşletmeciler borç ve alacak bilgilerinin sorgulanmasına ilişkin işlem kayıtlarını bir yıl süreyle muhafaza etmek ile yükümlüdür” hükmünde geçen “sorgulanmasına ilişkin işlem kayıtları” ifadesinin, aboneler tarafından e-devlet üzerinden yapılan sorgulama log kayıtlarına ilişkin olduğu ve pasif hatların silinmesiyle ilgili olmadığı;
Başvuruya konu uygulamanın tüketici hak ve menfaatlerini korumaya yönelik 5809 sayılı Kanun’la taraflarına verilen görev ve yetkiler çerçevesinde hayata geçirildiği; belli bir süre geçtikten veya borcun bulunmaması gibi bazı şartlar gerçekleştikten sonra sorgulamaya konu bilgilerin silinmesine yönelik bir düzenleme yapılmasının tüketicilerin korunmasını teminen faydalı olmayacağının düşünüldüğü;
5809 sayılı Kanun’un 51’inci maddesinin beşinci fıkrası, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması
Kanunu’nun 5’inci maddesinin ikinci fıkrası, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 22/09/2014 tarihli ve 2014/DK-THD/466 sayılı kararı ve sair mevzuat kapsamında e-devlet üzerinden borç ve alacak sorgulamalarında sadece ilgili aboneye olmak üzere aktif ve pasif hattın gösterimi yükümlülüğünün devam ettiği;
Başvuru konusu hakkında, taraflarının muhatap olduğu ve yargı organları nezdinde ele alınan/alınmış olan bir dava sürecinin bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında ise, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun;
5.1. “Kurumun görev ve yetkileri” başlıklı 6’ncı maddesinde, “Kurumun görev ve yetkileri şunlardır:
…
c) Abone, kullanıcı, tüketici ve son kullanıcıların hakları ile kişisel bilgilerin işlenmesi ve gizliliğinin korunmasına ilişkin gerekli düzenlemeleri ve denetlemeleri yapmak”,
5.2. “Tüketicinin ve son kullanıcının korunması” başlıklı 48’inci maddesinde, “Kurum, elektronik haberleşme hizmetlerinden yararlanan tüketici ve son kullanıcıların, hizmetlere eşit koşullarda erişebilmelerine ve hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik usul ve esasları belirler”,
5.3. “Şeffaflığın sağlanması ve bilgilendirme” başlıklı 49’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, son kullanıcı ve tüketicilerin azami faydayı elde edebilmeleri ve hizmetlerin şeffaflık ilkesine uygun olarak sunulabilmesi için hizmet seçenekleri, hizmet kalitesi, tarifeler ile tarife paketlerinin yayımlanmasına ve benzer hususlarda abonelerin bilgilendirilmesine yönelik olarak işletmecilere yükümlülükler getirebilir”,
5.4. “Kişisel verilerin işlenmesi ve gizliliğin korunması” başlıklı 51’inci maddesinin beşinci fıkrasında, “Bu Kanunun 49 uncu maddesi kapsamında veya kamu yararının sağlanması amacıyla Kurum tarafından işletmecilere getirilen yükümlülüklerin yerine getirilebilmesi için kişisel veriler işlenebilir”,
6. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasında; …
ı) Veri sorumlusu: Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi,
ifade eder”,
6.2. “Kişisel verilerin işlenme şartları” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Aşağıdaki şartlardan birinin varlığı hâlinde, ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi
mümkündür:
…
ç) Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması”,
7. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 22/09/2014 tarihli ve 2014/DK-THD/466 sayılı kararıyla onaylanan Borç ve Alacak Bilgilerinin Sorgulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Borç ve alacak bilgilerinin sorgulanması” 4’üncü maddesinde, “İşletmeciler, tüketicilere bayileri aracılığıyla sadece kimlik bilgilerini kullanarak ve internet sayfaları üzerinden fatura edilmiş borç ve alacak bilgilerini, ücretsiz ve kolay bir yöntemle öğrenebilme imkânı sağlar.
Bayilerden borç ve alacak bilgilerinin sorgulanması sonrasında, tüketicinin talebi üzerine durumunu gösteren bir belge verilir. Tüketicinin borcunun bulunmadığı hallerde istisnalar belirtilerek borçsuzdur belgesi verilir. Bu hüküm kapsamında aboneye sağlanacak belge ücretsizdir.
Toplam ikiyüzbin ve daha fazla abonesi olan işletmeciler, abonelerine e-Devlet kapısı üzerinden, e-Devlet kapısı işleticisi tarafından belirlenen standartlar kullanılarak, yasal takipte olanlar dahil tüm borç ve alacak bilgilerini öğrenebilme imkânı sağlar.
İşletmeciler borç ve alacak bilgilerini en güncel şekilde tutmak ile yükümlüdür.
İşletmeciler borç ve alacak bilgilerinin sorgulanmasına ilişkin işlem kayıtlarını bir yıl süreyle muhafaza etmek ile yükümlüdür.
İşletmeciler borç ve alacak bilgilerinin sorgulanması kapsamında kişisel verilerin işlenmesi, tutulması, saklanması ve gizliliğinin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alır”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran özetle, iptal ettirdiği halde adına kayıtlı olan hattın e-devlet üzerinde pasif abonelik olarak gözüktüğünü, herhangi bir vatandaş gibi bayiden hat aldığını, numaranın kendi üzerinde olmasına rağmen
WhatsApp hesabının kopyalandığını ve dolandırıcıların elinde olduğunu, konuyla ilgili olarak Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) kendisini Turkcell’e yönlendirdiğini, Turkcell’in ise bunu edevlet üzerinden silemeyeceği bilgisini verdiğini, mağdur olduğunu, kurumların olumlu dönüş yapmadığını ve birbirlerine yönlendirme yaptıklarını, numaranın iptali sırasında gerekli ödemelerin yapıldığı ve bunun üzerine iptalin gerçekleştiğini, kendisinin ilgili firmayla borç veya alacak ilişkisinin bulunmadığını, bu kayıt tutma işleminin amacının ortadan kalktığını iddia ve ifade ederek e-devlet üzerinde pasif olarak kayıtlı hattın silinmesini talep etmiştir.
10. Pasif hat bilgilerinin e-Devlet Kapısı üzerinden sorgulanmasını sağlayan “Mobil/Sabit/İnternet/Kablo
TV/Uydu İşletmecilerinden Borç/Alacak Sorgulama ve Ödeme/İade İşlemleri” başlığı altındaki uygulama, Borç ve Alacak Bilgilerinin Sorgulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 22/09/2014 tarihli ve 2014/DK-THD/466 sayılı kararıyla onaylanması sonrasında hayata geçirilmiştir. Bu kapsamda, toplam 200.000 ve daha fazla abonesi olan işletmecilerin, abonelerine, yasal takipte olanlar dahil tüm borç ve alacak bilgilerini e-devlet üzerinden öğrenebilme imkânını sağlayacakları yönündeki düzenlemeyle işletmecilere hem aktif hem de pasif hatlarla ilgili yükümlülük getirilmiştir.
11. Söz konusu Usul ve Esaslar’dan kaynaklanan bu yükümlülük, başvuruya muhatap idare olan BTK tarafından 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun öngördüğü çerçevede düzenlenmiştir. Zira 5809 sayılı Kanun’un 48’inci maddesi, BTK’ya, elektronik haberleşme hizmetlerinden yararlanan tüketicilerin, hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik usul ve esasları belirleme yetkisini verirken aynı Kanun’un 49’uncu maddesinin birinci fıkrası da tüketicilerin azami faydayı elde edebilmeleri ve hizmetlerin şeffaflık ilkesine uygun olarak sunulabilmesi için hizmet seçenekleri, hizmet kalitesi, tarifeler ile tarife paketlerinin yayımlanmasına ve benzer hususlarda abonelerin bilgilendirilmesine yönelik olarak BTK’nın işletmecilere yükümlülükler getirebilme imkanını hükme bağlamıştır.
12. Tüketicilerin üzerlerine kayıtlı aktif ve pasif tüm hatlara ilişkin borç ve alacak bilgilerine e-devlet marifetiyle ulaşabilmesini sağlayan sorgulama uygulamasının, tüketicilerin işletmeciler nezdindeki borç ve alacak verileri ile rızaları dışında adlarına açılan hatlara dair bilgi edinerek gerekli işlemleri yürütmeleri ve işletmecilerin ise oluşabilecek iade ve alacak durumları bağlamında tüketiciye ulaşabilmelerini sağlayıcı özelliği karşısında bu imkanın tüketici hak ve menfaatlerini korumaya yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
Kişisel verilerin gizliliğinin korunması bakımından ise, hem 5809 sayılı Kanun’un 51’inci maddesinin beşinci fıkrasında geçen, “Bu Kanunun 49 uncu maddesi kapsamında veya kamu yararının sağlanması amacıyla Kurum tarafından işletmecilere getirilen yükümlülüklerin yerine getirilebilmesi için kişisel veriler işlenebilir” hükmü hem de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerin işlenmesi mümkün olan haller arasında “veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için veri işlemenin zorunlu olması” halinin sayılması, BTK tarafından getirilen yükümlülüğe göre kişisel verilerin işletmeciler tarafından işlenmesini mümkün kılmaktadır. Bu noktada, Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesinin son fıkrası gereğince, işletmecilerin, veri güvenliği bakımından gerekli tedbirleri alma sorumluluğu bulunmaktadır. Bunlara ilave olarak, e-devlet üzerinden paylaşılan verilere sadece tüketicinin kendi şifresi ve kimlik numarasıyla erişebilmesi hususu da eklendiğinde, tüketicilerin kişisel verileri bağlamındaki haklarının da korunmasının öncelendiği görülmektedir. Bu noktada Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırmada, başvuruya konu pasif hat kaydının da e-devlet üzerinden görülebilmesini sağlayan sorgulama imkanının, hem kişi hem de kamu yararını amaç edindiği tespit edilmiştir.
13. Başvuruda yer alan “hattın iptali sırasında gerekli ödemelerin yapıldığı ve bunun üzerine iptalin gerçekleştiği, ilgili firmayla borç veya alacak ilişkisinin bulunmadığı, dolayısıyla bu kayıt tutma işleminin amacının ortadan kalktığı” yönündeki iddialar idareye iletilmiş olup idarenin Kurumumuza gönderdiği yazıda, “belli bir süre geçtikten veya borcun bulunmaması gibi bazı şartlar gerçekleştikten sonra sorgulamaya konu bilgilerin silinmesine yönelik bir düzenleme yapılmasının tüketicilerin korunmasını teminen faydalı olmayacağının düşünüldüğü” yönünde açıklama yapılmıştır. İdarenin bu uygulamayı öngörüp öngörmemesi, takdir yetkisi dahilindedir. Zira tüketici menfaatlerinin korunması ve şeffaflık bağlamında, 5809 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri, usul-esas belirleme ve işletmecilere yükümlülük getirebilme yönünde düzenlemeler içermekle birlikte bunun ne şekilde yapılacağı ve özellikle başvuruya konu sorgulama uygulamasına yönelik doğrudan bir belirleme yapmamıştır. Bu bakımdan, idarenin söz konusu uygulamayı hayata geçirip geçirmeme veya mevcut şeklini değiştirip değiştirmeme yönünde tercih imkanı bulunmaktadır. Başvuru özelinde de belli süre geçtikten veya borcun bulunmaması gibi bazı şartlar gerçekleştikten sonra sorgulamaya konu bilgilerin silinebilmesi hususunda, idarenin, bu yöndeki önerilerin
tüketiciler açısından faydalı olmayacağı yönündeki iradesi söz konusu takdir imkanı kapsamındadır. İdare kişilerin kendi adlarına açılan hatlardan onları haberdar etmekte olup bahse konu uygulamanın halihazırdaki pratiği, kamu yararı ve hizmet gereklerinden uzak bir şekilde tecelli etmeyip tüketicilerin ve kamunun menfaatine yönelik surette gerçekleşmektedir.
14. İlgi uygulama, abone sayısı 200 binden fazla olan işletmecilerden hizmet alan tüm aktif ve pasif hat sahiplerine ilişkin olup tüm tüketicilerin yararı için konmuştur. 2021 yılı sonu itibarıyla ülkemizdeki mobil abone sayısının da 86,2 milyonu aştığı belirtilmektedir ( https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/faaliyetraporlari/faaliyet-raporu2022-v23.pdf, s. 16). Başvuran ise eski hattı ile ilgili kendi özel durumu nedeniyle e-devlet üzerinde bulunan pasif hatların görünmemesi ve satın aldığı bir müddet kullanıp akabinde iptal ettiği hattın hiç sahip olmamışçasına görülmemesini talep etmektedir. Ancak tüm işletmecilerin gerçekleştirdiği bir konuda, kişiye özel işlem yapılma imkanı fiili anlamda mümkün değildir.
15. Başvuran hattın eski sahipleri tarafından Whatsapp uygulamasının kullanıldığı ve bu kişilerin dolandırıcı olduğu ifadesiyle pasif hattın e-devlette görülmemesini talep ettiğini beyan etmektedir.
Başvuranın hassasiyetinin gözetilmesi için Kurumumuzca idareye özellikle “Başvuranın aktif veya pasif konumdaki hat bilgilerinin kendisinden başka görme ve sorgulayabilme yetkisine sahip kişilerin bulunup bulunmadığı; böyle bir yetki mevcut ise, bu yetkinin hukuki gerekçesi ve kullanım kapsamının ne olduğu” yazılı olarak sorulmuştur. İdarece, “İlgi (c) yazımızda da ifade edildiği üzere, söz konusu sorgulama hizmeti kişinin kendi e-Devlet şifresi ve TC Kimlik Numarası (TCKN) bilgisi ile sisteme giriş yapılmasını müteakip, abonesi olduğu işletmecideki TCKN’sine kayıtlı tüm hatlara ilişkin borç ve alacak bilgileri işletmeci sistemlerinden elde edilerek aboneye sunulmakta olup, abonenin kendisinin bilgisi ve rızası dışında söz konusu bilgilere başka kişiler tarafından ulaşılabilme imkânı bulunmamaktadır” beyanında bulunulmuştur.
16. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirildiğinde; ilgilisi adına kayıtlı aktif-pasif tüm hatların borç ve alacak bilgilerinin e-devlet üzerinden sorgulanması imkanını sağlayan uygulamanın hukuka aykırı olmadığı, tüm aktif ve pasif hat sahipleri için gerçekleşen bir hizmetin başvuran özelinde kaldırılma imkanı olmadığı, idarece tekraren beyan edildiği üzere abonenin kendisinin dışında söz konusu bilgilere başkası tarafından ulaşılabilmesinin mümkün bulunmadığı, bu kapsamda, başvuranın e-devlet üzerindeki pasif hattına ilişkin kaydın silinmesi talebinin reddinde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, gönderme kararı üzerine başvurana da verilen cevapta, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden
işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Ret Kararının BAŞVURANA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU
BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi