|
ÖZET: Başvuru, Antalya’nın Muratpaşa ilçesindeki bir işyerinin ecrimisil bedelinin iptali talebiyle ilgilidir. Başvuran vekili, müvekkilinin kiracısı olduğu taşınmazın güneyinde bulunan bir tentenin hazine mülkiyetinde olduğunu ve bu nedenle ecrimisil tahakkukunun hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, yıkım işlemi için gerekli yazılı tebligatın yapılmadığını ve yapı tadil zaptı düzenlenmediğini iddia etmiştir. Bu nedenle, 89.437,81 TL tutarındaki ecrimisil bedelinin iptalini talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceledikten sonra Muratpaşa Belediye Başkanlığı ve Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne yönlendirmiştir. İlgili idareler, işgale konu alanın imar planında kamuya ait bir alan olarak belirlendiğini ve ecrimisil tahakkukunun yasal çerçevede yapıldığını ifade etmiştir. Muratpaşa Belediyesi, işgal harcı yerine ecrimisil alınması gerektiğini belirtmiş ve bu doğrultuda gerekli işlemlerin yapılacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine ve ecrimisil alınması yönünde dostane çözüm kararı verilmesine karar verilmiştir. Bu karar, başvuran ve Muratpaşa Belediyesi’ne tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3052-S.24.4826
BAŞVURU NO : 2023/19300
KARAR TARİHİ : 15.03.2024
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : MURATPAŞA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Ecrimisile yönelik ödeme emrinin iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.11.2023
1) Başvuran vekilinin Kurumumuza yazdığı 10/10/2023 tarihli ilk dilekçesinde özet olarak, Antalya
İli, Muratpaşa İlçesi, Fener Mahallesi, Lara Caddesi, Blok, No: adresinde ve tapuda Demircikara
Mahallesi, – – pafta, ada, nolu parsel sayılı yapının zemin katında yer alan 1 nolu bağımsız bölümünde isimli işyerinin hizmet verdiğini, müvekkilliğini yaptığı
Turizm İnşaat Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin söz konusu taşınmazın 4 yıldır kiracısı olduğunu, Belediye yetkilileri tarafından müvekkil şirketin kiracısı olduğu yapının güneyinde söz konusu yapıyı kiralamadan önce de var olan basit örtü (Tente) şeklindeki eklentinin hazine mülkiyetinde olduğundan bahisle ve aynı zamanda kaçak/ruhsatsız olduğu gerekçesiyle yıkılacağı yönünde sözlü uyarı yapıldığını; ancak yazılı bir tebligat yapılmadığını, ayrıca tentenin bulunduğu yer ile ilgili ecrimisil tahakkuk ettirildiğini, yaptıkları araştırmada tahakkuk ettirilen taşınmazın hazineye ait olması ve belediyenin mülkiyetinde olmaması sebebiyle söz konusu ecrimisil tahakkuk işleminin usul ve yasaya aykırı olduğunu, aynı şekilde müvekkil firma adına yapı tadil zaptı düzenlenmediği ve herhangi bir tebliğ yapmadan yıkım işleminin başlatılması nedeniyle alınan yıkım kararının da yasaya aykırı olduğunu iddia ve ifade ederek, hukuka aykırı tahakkuk ettirilen 89.437,81 TL ecrimisil bedelinin iptal edilmesini, söz konusu yıkıma konu yer için 775 Gecekondu Kanunu 18’inci maddesine göre değil, 3194 sayılı İmar Kanunu 32’nci maddesine göre işlem yapılmasını, bu hususta taraflarına yapı tadil zaptı ve yıkım kararının tebliğ edilmesini talep etmiştir.
Kurumumuz tarafından yapılan inceleme neticesinde; ilgili mevzuat hükümleri ve yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda; başvuru konusu iddia ve talebin incelenip değerlendirilmesi ve değerlendirme sonucuna göre tesis edilecek işlem hakkında Kurumumuza ve başvurana bilgi verilmesini teminen 01/11/2023 tarih ve 2023/13978- sayılı Gönderme Kararı ve eki başvuru dilekçesinin Muratpaşa Belediye Başkanlığı ile Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl
Müdürlüğü’ne gönderilmesine karar verilmiştir.
Başvuran vekilince Kurumumuza yapılan tarihli ikinci şikâyet başvurusunda özet olarak, yapının güneyinde söz konusu yapıyı kiralamadan önce de var olan basit örtü elemanının (Tente) hazine mülkiyetinde olduğundan bahisle aynı zamanda kaçak/ruhsatsız olduğu gerekçesiyle yıkılacağı yönünde sözlü uyarı yapılmış ancak yazılı bir tebliğ gelmediğini, yapı tadil zaptı düzenlenmediğini, ayrıca hukuka aykırı yıkım işlemine konu tentenin bulunduğu yer ile ilgili müvekkili için 89.437,81 TL ecri misil bedeli tahakkuk ettirildiğini, bu bedelin fahiş olduğunu, ilaveten ecrimisil istenen yerin yaptıkları araştırmalar sonucunda Muratpaşa Belediyesi’ne değil hazineye ait olduğunu öğrendiklerini, tahakkuk ettirilen taşınmazın hazineye ait olması ve belediyenin mülkiyetinde olmaması sebebiyle söz konusu ecrimisil tahakkukunun usul ve yasaya aykırı olduğunu, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75. maddesi uyarınca ecri misil talep edilebilmesi için Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazın işgal edilmiş olması gerektiğini iddia ve ifade ederek, Muratpaşa Belediyesi’ne yaptıkları itirazın değerlendirilmesini ve bunun sonucunda ödeme emri düzenlenmesi gerekirken, doğrudan düzenlenen ödeme emrinin iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuran vekilinin 10/10/2023 tarih ve 2023/16246 şikâyet numaralı talebi ile ilgili Kurumumuzun
yaptığı 01/11/2023 tarih ve 2023/13978- sayılı Gönderme Kararlarına idarelerden gelen cevaplar incelendiğinde;
2.1) Muratpaşa Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen 17/11/2023 tarih ve – sayılı
cevabi yazıda özetle; “ 1. Demircikara Mah. ada parsel güneyinde yer alan işgale konu alan imar planında yaya ve bisiklet yolu olarak ayrılmış bir alandır(Ek-1).
2. Söz konusu alan 3194 sayılı kanunun 18. maddesi ile ayrılmış tescilsiz kamuya ait bir alandır. Hazine adına tescilli bir alan değildir.
3. 5393 Sayılı Belediye Kanununun 14. maddesi kapsamında belediyemizin görev ve sorumluluk alanında kalmaktadır.
4. İlgili şirket tarafından yapılmış olan yapılar için 775 sayılı kanunun 18. maddesine göre işlem yapılmıştır.
5. İlgili şirketin işgal ettiği alan ile ilgili olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri kapsamında aylık işgaliye alınmıştır ve işgal devam ettiği sürece de alınmaya devam edecektir. Belediyemizce yapılan işlemler yasa ve mevzuatlara uygun olarak yapılmıştır…” açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2) Antalya Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü (Milli Emlak Dairesi Başkanlığı
Falez Emlak Müdürlüğü) tarafından gönderilen 21/12/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; “Konuyla ilgili olarak Aspendos Emlak Müdürlüğünün (Tespit ve İmar Takip
Koordinatörlüğü) bir örneği ilişikte gönderilen 15.12.2023 tarih ve sayılı yazısı ile eki teknik rapor ve Muratpaşa Belediyesinin 12.12.2023 tarih ve sayılı yazısında davaya konu alanın; – Fener Mahallesi (Tapuda Demircikara Mahallesi olarak geçmektedir). ada, parselin1/1000 ölçekli uygulama imar planında “Günübirlik Kullanım Alanında” kaldığı, – ada parselin 22.06.1995 tarih ve sayılı encümen kararı gereğince yapılan ifrazı sonucunda bedelsiz yola terk işlemi sonucu oluştuğu, -Ecrimisil çıkarılan alanın yola terk edilen kısımda kaldığı, bildirilmiştir.
Yukarıda belirtildiği ve ekte gönderilen belgelerden de görüleceği üzere söz konusu alan yol olarak kamuya terk edildiğinden Hazine ile ilgisi bulunmamaktadır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
2.3) Başvuran vekilinin tarih ve şikâyet numaralı talebi ile ilgili
Kurumumuzun yaptığı 03/01/2024 tarih ve – sayılı bilgi belge talebine Muratpaşa
Belediyesi tarafından gönderilen 17/01/2024 tarih ve – sayılı cevabi yazıda özetle; “ … Konuya ilişkin olarak gerek Belediyemizin ilgi(b) sayılı cevabi yazısından gerekse ilgi(c) sayılı Antalya
Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü yazısından bahse konu alanın encümen kararı ile bedelsiz yola terk işlemi sonucu oluştuğu ve Hazine ile ilgisinin bulunmadığı Belediyenin sorumluluğunda kaldığı bu nedenle ecrimisil uygulanması konusunda Belediyenin görev ve yetkisinin bulunduğu ifade edilmiş ancak işgale konu edilen taşınmaz için tarafımızca 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu kapsamında işgal harcı tahakkuk ettirilmesine ilişkin olarak “belediyenin tasarrufunda bulunan genel hizmetlere ayrılmış alanların uzun sürelerle işgali üzerine ecrimisil alınması gerekirken işgal harcı alınmasının mümkün olmayacağı ” beyan edilmiş ve şikayet başvurusunun çözümü amacı ile bilgi talep edilmiştir. Konuya ilişkin talep edilen bilgi ve belgeler aşağıda talep sırasına göre açıklanmıştır.
1) 26.01.2023 tarihinde tespiti yapılan ana binaya bitişik, ayakları sabit yanları açık açılır kapanır
gölgelik, işletme sahibi tarafından kaldırılmış olup fotoğraflar ektedir. Ancak işgal ve kullanım devam etmektedir.
2) Bu ve benzeri açık alan işgallerinde kış sezonu nedeni ile açık alanlarda masa ve sandalyeler
kaldırıldığından geçici işgal olarak düşünülmüş ve işgal harcı uygulanmıştır. Belediyemizce Ecrimisil uygulanan alanlar ise genellikle yapı kayıt alınmış kamu alanlarıdır.
3) Gerek ilgi sayılı yazınızda gerekse 2023 yılı Sayıştay Denetiminde bu ve benzeri işgaller için ecrimisil
uygulanması yönündeki uyarılar dikkate alınacak ve uygulanacaktır.
4) Şikayet konusu taşınmaz ve benzer taşınmazlar için geriye dönük 2023 yılı işgal harcı tahakkukları
iptal edilmiş, komisyonumuzca ilgili dönemlere ecrimisil takdiri yapılmış olup Encümenin onayına müteakip İhbarnameler tebliğ edilecektir…” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. … Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin; “Şikâyete konu talebin idarece yerine getirilmesi” başlıklı 27 nci maddesinde; “ (1) İnceleme ve araştırma devam ederken Kurum tarafları dostane çözüme davet edebilir. Gizliliğe yönelik gerekli görülen tedbirler Kurum tarafından alınır. (2) Kurum, şikâyete konu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı vererek inceleme ve araştırmasını sonlandırır”, “Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinde; “(1) Şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi veya şikayetin çözüme kavuşturulduğunun taraflarca Kuruma bildirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı verilir”,
6) 3194 sayılı İmar Kanununun;
Bahse konu taşınmaza uygulandığı zamanda yürürlükte olan “Kamuya ati gayrimenkuller” başlıklı
11 inci maddesinde; “İmar planlarında; meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma
istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili
Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur.
Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur.
Bu yerlerin kullanılış şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirildiği takdirde, bu yerler devir alınan idareye belediye veya özel idarece aynı usulle iade edilir. Buna aykırı davranışı sabit olan ilgililer şahsen sorumludur. Bu terkinler hiçbir şekilde resim, harç ve vergiye tabi değildir…”, Bahse konu taşınmaza uygulandığı zamanda yürürlükte olan “İfraz ve tevhid” başlıklı 15 inci maddesinde; “ İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez.
İmar parselasyon planı tamamlanmış olan yerlerde yapılacak ifraz veya tevhidin bu planlara uygun olması şarttır.
İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde yapılacak ifrazların, asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir.
İmar planı dışında kalan alanlarda yönetmeliklerinde tayin edilecek miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez”
Bahse konu taşınmaza uygulandığı zamanda yürürlükte olan “Tescil ve şüyuun izalesi” başlıklı 16 ncı maddesinde; “Belediye ve mücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re’sen veya müracaat üzerine tevhid veya ifrazı, bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların terkini, bu Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygunluğu belediye encümenleri veya il idare kurullarınca onaylanır.
Onaylama işlemi, müracaatın belediyelere veya valiliklere intikalinden itibaren en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve tescil veya terkini için 15 gün içinde tapuya bildirilir.
Tapu dairesi, tescil veya terkin işlemini bir ay içinde sonuçlandırmak zorundadır.
Bu Kanun hükümlerine göre şüyulandırılan gayrimenkullerin sahipleri ilgili idarenin tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde aralarında anlaşamadıkları veya şüyuun izalesi için, mahkemeye müracaat edilmediği takdirde ilgili idare hissedarmış gibi, şüyuun izalesi davası açabilir.
Tarafların rızası veya mahkeme kararı ile şüyuun izalesi ve arazi taksimi de yukarıdaki hükümlere tabidir.”
Bahse konu taşınmaza uygulandığı zamanda yürürlükte olan “Parselasyon planlarının hazırlanması” başlıklı 18 inci maddesinde; “ İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında
«düzenleme ortaklık payı» olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde otuzbeşini geçemez.
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan yerlerin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi ve yeşil saha gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgiü tesislerden başka maksatlarda kullanılamaz…”
7) 5393 sayılı Belediye Kanununun;
7.1) “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediyenin görev,
sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar …”,
7.2) “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde;
“…
b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.
…
ş) (Ek:24/12/2020-7261/33 md.) Bisiklet yollarının ve şeritlerinin, bisiklet ve elektrikli skuter park ve şarj istasyonlarının, yaya yollarının ve gürültü bariyerlerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri yürütmek.
…
Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale
Kanununun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır…”
8) 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75 inci maddesinin birinci
fıkrasında; ” Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu
Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz…”
9) 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşgal Harcı” başlıklı 52 nci maddesinde; “Belediye
sınırları içinde bulunan aşağıdaki yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili
mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, İşgal Harcına tabidir:
1. Pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından işgali, 2. Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali, 3. Motorlu kara taşıtlarının park etmeleri için il trafik komisyonlarının olumlu görüşü alınarak belediyelerce şehir merkezlerinde tesis edilen ve işletilen mahallerin çalışma saatleri içinde, taşıtlar tarafından işgali (Bisiklet ve motosikletler hariç)
Yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz. …”
10) Bahse konu taşınmaza uygulandığı zamanda yürürlükte olan Mülga İmar Kanununun 18 inci
Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik’in; “İfraz ve tevhid işlemleri” başlıklı 15 inci maddesinde; “ Arazi ve arsa düzenlemesi yapılmış imar adalarındaki bir veya birkaç parselde, meskun alanlardaki kadastro parsellerinde, maliklerin müracaat üzerine imar planı ve mevzuatına uygun olmak şartıyla ifraz ve tevhit işlemleri yapılabilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Demircikara Mahallesi,
ada, parselin güneyinde yer alan işgale konu alanın Muratpaşa Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda kaldığı için başvurunun reddi, diğer yandan, işgale konu alandan işgal harcı değil, ecrimisil alınması hususunda, Muratpaşa Belediyesinin 17/01/2024 tarih ve – sayılı cevabi yazısı ile şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi nedeniyle Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinin birinci fıkrasında yer verilen “Şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi veya şikâyetin çözüme kavuşturulduğunun taraflarca Kuruma bildirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı verilir.” hükmü gereğince Dostane Çözüm Kararı verilmesi, yönünde hazırlanan öneri Türkiye
Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
12) Başvuran Vekilinin Kurumumuza yaptığı başvuruda 1 nolu paragrafta belirtildiği üzere özetle,
Antalya İli, Muratpaşa İlçesi, Fener Mahallesi, Lara Caddesi, Blok, No: adresinde ve tapuda
Demircikara Mahallesi, ada, nolu parsel sayılı yapının zemin katında yer alan 1 nolu bağımsız bölümde hizmet veren isimli işyerinin güneyinde var olan basit örtü elemanının (Tente)
hazineye ait olması, yani belediyenin mülkiyetinde olmaması sebebiyle söz konusu ecrimisil tahakkukunun usul ve yasaya aykırı olduğunu iddia ederek, doğrudan düzenlenen ödeme emrinin iptal edilmesini talep etmektedir.
13) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırmada ilgili idareler tarafından özetle, Demircikara
Mahallesi, ada, parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında “Günübirlik Kullanım Alanında” kaldığı, güneyinde yer alan işgale konu alanın ise imar planında “yaya ve bisiklet yolu” olarak ayrıldığı, bu alanın tapuda ada, parsel sahibi . .’ya ait iken İmar Kanunu 15 ve 16 ncı maddeleri gereğince kendi talebi üzerine 22.06.1995 tarih ve sayılı encümen kararı gereğince yapılan ifrazı sonucunda bedelsiz yola terk işlemi sonucu oluştuğu, tescilsiz kamuya ait bir alan olduğu, Hazine adına tescilli bir alan olmadığı, şirketin işgal ettiği alan ile ilgili olarak 26.01.2023 tarihinde tespiti yapılan ana binaya bitişik, ayakları sabit yanları açık açılır kapanır gölgelik, işletme sahibi tarafından kaldırıldığı; ancak işgal ve kullanımın devam ettiği, gerek Kamu Denetçiliği Kurumunun yazısı gerekse 2023 yılı Sayıştay
Denetiminde bu ve benzeri işgaller için ecrimisil uygulanması yönündeki uyarılar dikkate alınarak şikayet konusu taşınmaz ve benzer taşınmazlar için geriye dönük 2023 yılı işgal harcı tahakkukları iptal edildiği, komisyonları tarafından ilgili dönemlere ecrimisil takdiri yapılmış olup, Encümenin onayına müteakip
İhbarnameler tebliğ edileceği yönünde açıklamalarda bulunulmuştur.
14) Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuruya konu edilen ihtilaflı
hususlar, – işgale konu edilen alanın Muratpaşa Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda olup olmadığı ve
– Muratpaşa Belediyesi tarafından söz konusu alanın işgali ile ilgili gönderilen ödeme emrinin yerinde olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır.
15) Demircikara Mahallesi, ada, parselin güneyinde yer alan işgale konu alanın Muratpaşa
Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda olup olmadığı ile ilgili olarak; bilindiği üzere, 3194 sayılı İmar
Kanunu 18 inci madde gereğince imar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri
veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın, birbirleri ile yol fazlaları ile kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediye ve mücavir alan sınırlarında belediyeler yetkilidir. Aynı Kanunun 11 inci maddesine göre ise imar planında meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere … Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilmekte ve tapu kaydı terkin edilmektedir. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamamakta ve bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konulmaktadır. İmar Kanunu 16 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre ise belediye ve mücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re’sen veya müracaat üzerine tevhid veya ifrazı, bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların terkini, bu Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygunluğu belediye encümenleri veya il idare kurullarınca onaylanmaktadır.
16) İdarelerin cevabi yazıları ve eki belgelerin incelenmesinden, Demircikara Mahallesi, ada,
parselin, tapuda ada, parsel olarak, mülkiyeti . .’ya ait iken İmar Kanunu 16 ncı maddesi gereğince malik . . nın kendi talebi üzerine 22.06.1995 tarih ve sayılı encümen kararı gereğince yapılan ifrazı sonucunda bedelsiz yola terk işlemi sonucu oluştuğu, ada, parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında “Günübirlik Kullanım Alanında” kaldığı, güneyinde yer alan işgale konu alanın ise imar planında “yaya ve bisiklet yolu” olarak ayrıldığı, bu alanın tescilsiz kamuya ait bir alan olduğu iddiasına karşın, Hazine adına tescilli bir alan olmadığı tespit edilmiştir.
17) Konu ile ilgili Danıştay 6. Dairesinin 19/10/1998 tarih ve 1997/5447 E., 1998/4661 K. Sayılı ilamının
gerekçesinde; “… 3194 sayılı Yasanın 16. maddesinde, belediye ve mücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re’sen veya müracaat üzerine tevhit ve ifrazının yapılabileceği, 3194 sayılı Yasanın 18.
maddesi uyarınca yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 15.
maddesinde arazi ve arsa düzenlemesi yapılmış imar adalarındaki bir veya birkaç parselde, meskun alanlardaki kadastro parsellerinde, maliklerin müracaatı üzerine imar planı ve mevzuatına uygun olmak şartıyla ifraz ve tevhid işlemleri yapılabileceği hükme bağlanmıştır…” şeklinde açıklama yaparak ifraz işleminin paydaşların muvafakatiyle 3194 sayılı imar kanunu uyarınca yapılabileceği hükmüne varmıştır.
18) Bu kapsamda şikayete konu alanın Hazinenin sorumluluğunda kalmadığının imar mevzuatının ilgili
hükümleri ve yargı kararları kapsamında belediye encümen kararı ile bedelsiz yola terk edilmekle belediyenin yetki ve sorumluğunda kaldığı, konunun tarafları olan Muratpaşa Belediyesi ile Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün cevabi yazı ve eki belgeler ile bu durumu teyit edildiği anlaşılmakla söz konusu işgale yönelik Muratpaşa Belediyesinin işleminde hukuka aykırılık görülmemiştir.
19) Söz konusu alanın işgali ile ilgili gönderilen ödeme emrinin yerinde olup olmadığı ile ilgili olarak,
belediyenin yetki ve sorumluluğunda bulunan alanın işgali nedeniyle belediye tarafından işgal bedeli alınmasında hukuka uygunluk olmakla birlikte, Muratpaşa Belediyesinin 17/11/2023 tarih ve – sayılı cevabi yazısında şirketin işgal ettiği alan ile ilgili olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri kapsamında aylık işgaliye alındığı ve işgal devam ettiği sürece de alınmaya devam edeceği belirtilmekle, söz konusu alana 2886 sayılı Kanunun 75’inci maddesine göre ecrimisil mi yoksa 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu 52’nci maddesine göre işgal harcı mı uygulanacağı hususunda oluşan ihtilafın giderilmesi gerekmektedir.
20) Bilindiği üzere, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun “Ecirimisil ve tahliye” başlıklı 75 inci maddesine
göre, devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallar ile ilgili gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmamaktadır. Diğer yandan, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşgal Harcı” başlıklı
52 nci maddesine göre ise belediye sınırları içinde bulunan kanun maddesinde bentler halinde sayılan
yerlerden herhangi birinde satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, İşgal Harcına tabi tutulmuştur. Bu bentler arasında yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali de bulunmaktadır.
21) 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52’nci maddesine göre, belediye sınırları içinde bulunan ve
maddede sayılan yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi işgal harcına tabidir. Kanun’da işgal harcı alınması için işgalin geçici olması gerektiği vurgulanmıştır. İşgaliye konusu sınırları çok belirli, ancak belli şartlarda başvurulan ve geçici işgallerde uygulanan bir usuldür. İşgaliyede esas olan işgaliye durumunun geçici olması, kiralama gibi uzun vadeli bir ilişki içerisine girilememesidir. Bu nedenle geçici bir süre için işgal konusu olmayan, belediye tasarrufundaki yol, park, yeşil alan, otopark gibi alanların uzun süre kullandırılması işgal harcının konusuna girmemektedir.
22) Dosya kapsamında işgali söz konusu alan için 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesi ile
belediye mallarına karşı suç işleyenlerin devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı ve 2886 sayılı Devlet
İhale Kanununun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı, 3194 sayılı
İmar Kanunu’nun 11 ve 18 inci maddeleri ile plan gereği umumi ve kamu hizmet alanlarından belediye adına terk edilen alanların satılamayacağı ve başka bir maksat için kullanılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
23) Belediyenin tasarrufunda bulunan genel hizmetlere ayrılmış alanların uzun sürelerle işgali üzerine
ecrimisil alınması gerekirken işgal harcı alınmasının ilgili mevzuat kapsamında mümkün olamayacağı, konu ile ilgili yargı kararlarına bakıldığında; Danıştay Onuncu Dairesinin; 30/10/2013 tarihli ve 2009/9748
E., 2013/7578 K. ile 19/06/2014 tarihli ve 2014/505 E., 2014/4120 K. Sayılı ilamlarında “ … tapu kaydı terkin edilen yerlerin tapuda belediye adına şerh konulmak suretiyle belediyeye devredilmesi durumunda bu nitelikteki bir yerin fuzulen işgal edilmesi halinde belediyece ecrimisil istenebileceği, aksi durumda ise, tapuda tescil dışı bırakılan ve belediye adına terkin edilmeyen yerlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunması nedeniyle bu nitelikteki bir yerin fuzulen işgal edilmesi halinde ecrimisil Hazine tarafından istenebilecektir…” şeklinde değerlendirmeler yapılarak belediye adına tapuda terkin yapılıp yapılmadığı hususu net bir şekilde ortaya konulmasının gerekliliğini vurgulamıştır.
24) Aynı şekilde Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 21.11.2018 tarih ve 45343 tutanak no.lu kararında; “…
Geçici nitelikte olmayan kullanımlardan işgal harcı tahsil edilmesine imkan bulunmamaktadır…..İlamda, işgal harcına konu kullanımların 184 gün 434 gün gibi uzun süreleri kapsadığı tespitine yer verilmiş ve bu alanlardaki imar mevzuatına aykırı olarak yapılmış yapılar hakkında gereğinin yapılması için İçişleri
Bakanlığına yazılmasına karar verilmiştir. Söz konusu tespitlerden bu alandaki kullanımların geçici nitelikte olmadığı, süreklilik gösterdiği anlaşılmaktadır” şeklinde değerlendirmeler yapılmıştır.
25) İlgili mevzuat hükümleri ve yargı kararları doğrultusunda Muratpaşa Belediyesine bilgi belge talebi ile
konuya ilişkin görüşleri sorulmuş ve Muratpaşa Belediyesinin 17/01/2024 tarih ve – sayılı cevabi yazısı ile bu ve benzeri işgaller için ecrimisil uygulanması yönündeki uyarılar dikkate alınacağı ve uygulanacağı, şikayet konusu taşınmaz ve benzer taşınmazlar için geriye dönük 2023 yılı işgal harcı tahakkukları iptal edildiği, komisyonları tarafından ilgili dönemlere ecrimisil takdiri yapılmış olup
Encümenin onayına müteakip İhbarnamelerin tebliğ edileceği şeklinde cevap vermekle bu hususa ilişkin
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinin birinci fıkrasında yer verilen “Şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi veya şikâyetin çözüme kavuşturulduğunun taraflarca Kuruma bildirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı verilir.” hükmü gereğince Dostane Çözüm Kararı verilmiştir.
26) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya
kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Demircikara Mahallesi, ada, parselin güneyinde yer alan işgale konu alanın hazine arazisi olmadığı Muratpaşa Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda kaldığı, konunun tarafları olan Muratpaşa Belediyesi ile Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği İl Müdürlüğünün cevabi yazı ve eki belgeler ile bu durumu teyit edildiği, anlaşılmakla uyuşmazlık konusu husus hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen idari işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı, Diğer yandan, işgale konu alandan işgal harcı değil, ecrimisil alınması hususunda Muratpaşa Belediyesinin 17/01/2024 tarih ve – sayılı cevabi yazısı ile bu ve benzeri işgaller için Kurumumuzun ecrimisil uygulanması yönündeki uyarıların dikkate alınacağı ve uygulanacağı, şikayet konusu taşınmaz ve benzer taşınmazlar için geriye dönük 2023 yılı işgal harcı tahakkukları iptal edildiği, komisyonları tarafından ilgili dönemlere ecrimisil takdiri yapılmış olup Encümenin onayına müteakip İhbarnameler tebliğ edileceği şeklinde cevap verilmekle Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinin birinci fıkrası gereğince
Dostane Çözüm ile neticelendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarenin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun davrandığı; ancak, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan sonra tesis edeceği işlemlerde bu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
28) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı (varsa) dava açma
süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; Demircikara Mahallesi, ada, parselin güneyinde yer alan işgale konu alanın Muratpaşa Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda kaldığı için
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Diğer yandan, işgale konu alandan işgal harcı değil, ecrimisil alınması hususunda, Muratpaşa Belediyesinin 17/01/2024 tarih ve – sayılı cevabi yazısı ile şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi nedeniyle Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinin birinci fıkrasında yer verilen
“Şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi veya şikâyetin çözüme kavuşturulduğunun taraflarca Kuruma bildirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı verilir.” hükmü gereğince DOSTANE
ÇÖZÜM KARARI VERİLMESİNE,
Kararın BAŞVURANA ve MURATPAŞA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi