|
ÖZET: Başvuru, Edirne İli Enez İlçesi Sultaniçe Köyü’nde bulunan 460 m²’lik bir arsanın imar izni talebi üzerine yapılmıştır. Şikayetçi, 2019 yılında satın aldığı arsanın yapılaşmaya uygun olmadığı gerekçesiyle Edirne İl Özel İdaresi tarafından reddedildiğini belirtmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan olumlu bir yanıt almasına rağmen, İl Özel İdaresi talebini tekrar reddetmiştir. İdare, arsanın 500 m²’den küçük olması sebebiyle imar izni verilemeyeceğini ifade etmiştir.
İdarenin açıklamalarında, arsanın Çevre Düzeni Planları çerçevesinde “Tarım Arazisi” olarak sınıflandırıldığı ve köy yerleşik alanları içerisinde yer aldığı belirtilmiştir. Ayrıca, köy yerleşik alanlarında yapılaşma koşullarının, 500 m²’lik minimum parsel alanı gerektirdiği vurgulanmıştır. Şikayetçinin talebinin, mevcut mevzuat ve plan kararlarına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, şikayetçinin talebinin değerlendirilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile gerekli yazışmaların yapılmasını ve olumlu bir yanıt alınması durumunda imar durumu düzenlenmesini tavsiye etmiştir. İdarenin bu tavsiyeye uyması ve gerekli işlemleri 30 gün içinde bildirmesi zorunludur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13539-S.21.21744
BAŞVURU NO : 2021/6603
KARAR TARİHİ : 21/09/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : EDİRNE İL ÖZEL İDARESİ
BAŞVURUNUN KONUSU : İmar izni talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/03/2021
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi Vekili başvurusunda özetle; 08/07/2019 tarihinde Enez Tapu Müdürlüğüne başvuru yaparak
Edirne İli Enez İlçesi Sultaniçe Köyü içinde yer alan ada parsel’de kayıtlı 460 m2 arsayı konut yapma amacıyla satın aldıklarını, akabinde 04/08/2020 tarihinde imar durumunu öğrenmek amacıyla Edirne İl
Özel İdaresine başvuruda bulunduklarını, 23/12/2020 tarihinde arsanın Çevre Düzeni Planları çerçevesinde 500m2’den küçük olması nedeniyle yapılaşmaya izin verilemeyeceğinin bildirildiğini, bunun üzerine 05/01/2021 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığına başvuruda bulunduklarını ve 12/02/2021 tarihinde
Bakanlıktan müspet netice aldıklarını, ancak söz konusu cevabi yazıya rağmen 10/03/2021 tarihinde İl Özel
İdaresince talebin tekrar reddedildiğini belirterek, söz konusu arsa ile ilgili olarak imar izni verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 17/05/2021 tarihli ve S sayılı bilgi ve belge talep yazısına istinaden;
2.1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 15/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazılarında özetle; “Yapılan incelemeler neticesinde; Edirne İli Enez İlçesi Sultanice Köyü ada parselin, Trakya Alt
Bölgesi Ergene Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planında (ÇDP) “Tarım Arazisi” nde ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu uyarınca 08.10.2010 tarih ve 108 sayılı Edirne İl Genel Meclis
Kararı ile 06.10.2010 tarih ve 267-595 ve 268-596 sayılı Edirne Belediye Meclis Kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren Edirne İli 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında (ÇDP) “Köy Yerleşik Alanları” nda
/
kaldığı, ayrıca anılan parselin söz konusu ÇDP’lerde “Saros Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi” sınırları içerisinde yer aldığı anlaşılmıştır.
1/25.000 ölçekli ÇDP’nin “3.3.1.3. Köy Yerleşik Alanları” başlığı altında;
“b)Köy yerleşik alanları Plan’da şematik olarak gösterilmiş olup, yasal uygulamalarda kanun ve yönetmeliklere göre onaylanmış bulunan köy yerleşik alan sınırları geçerlidir. Köy yerleşik alan sınırı tespiti yapılmayan köylerde, tespit işlemleri bu Plan’ın onay tarihinden itibaren 2 yıl içinde ilgili idaresince tamamlanacaktır ve bu köylerde köy yerleşik alan sınırları tamamlanıncaya kadar, tapusunda köyiçi mevkii olarak geçen parsellerde de bu plan notundaki yapılanma koşulları geçerlidir. İhtiyaç duyulması halinde, doğal ve yapay eşikler dikkate alınarak yapılacak imar planı doğrultusunda köyün gelişme alanı tespit edilebilir.
c)Köy yerleşik alanlarında imar planı bulunmayan parsellerde yapılacak ifraz işlemlerinde ifraz suretiyle elde edilecek parsellerin imara esas bir yola en az 15.00 m. cephesi bulunması ve minimum 500 m² olması şartı aranır. İfraz suretiyle en fazla beş adet parsel elde edilebilir, elde edilen parsellerde ikinci kere ifraz yapılamaz.” hükümleri yer almaktadır.
Söz konusu başvuruya yönelik diğer yazılarımızda da belirtildiği üzere konuya ilişkin Mesleki Hizmetler
Genel Müdürlüğünün yazısında; “Bakanlığımızın 24.03.2008 tarihli ve B.09.0.TAU.0.16.00.15-010.06-
2414 sayılı ve 2008/4 nolu Genelgesinin 5. Maddesinde açıklandığı üzere Plansız Alanlar İmar
Yönetmeliğinin 45. maddesinde, köy ve mezraların yerleşik alanlarında ve civarında yapılacak ifraz işlemleri ile oluşacak parsel büyüklüğünün belirlendiği, ancak eskiden oluşmuş ve herhangi bir ifraz işlemine tabi olmamış parseller ile anılan Yönetmelikte değişiklik yapan 02/09/1999 tarih ve 23804 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik öncesinde yürürlükte bulunan 43. madde hükümlerine uygun olarak oluşturulmuş ve Yönetmeliğin 49. maddesi hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmayan, köy yerleşik alanı içindeki 300 m2 den küçük parsellerde, parselin şekli ve konumu gibi özellikler de dikkate alınmak ve üzerinde yapı yapmaya müsait olup olmadığı İl Encümenince değerlendirilmek suretiyle yapı izni verilmesinin uygun görüldüğü, söz konusu alanların Çevre Düzeni
Planı kapsamında kalması halinde plan kararlarına uygunluk sağlanması gerektiği, Edirne İli 1/25.000 ölçekli ÇDP “3.3.1.3. Köy Yerleşik Alanları” başlığı altında yer alan (c) maddesinde yer alan minimum
500 m2 parsel alanının yapılacak ifraz sonucu elde edilecek yeni parseller için asgari ölçü olduğunun
değerlendirildiği” bildirilmiştir.
Bu kapsamda; Edirne İli, Enez İlçesi, Sultanice Köyü Köy İçi Mevkiinde yer alan arsa vasıflı ada parselde bina yapılması talebinin yukarıda belirtilen hususlar doğrultusunda ilgili idaresince değerlendirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.”
2.2. Edirne İl Özel İdaresinin 28/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazılarında özetle; “Şikayetçi taraf vekili dilekçe ile Edirne İli, Enez İlçesi, Sultaniçe Köyü, pafta, ada parselde kayıtlı taşınmaz üzerine konut inşaatı yapmak üzere imar durum belgesi düzenlenmesi maksadıyla müracaat etmiştir.
Taşınmaz 449,71 m2 yüzölçümüne sahip olduğundan yazı ile Enez Tapu Sicil Müdürlüğünden taşınmazın tescilinden sonra herhangi bir tevhid vb. görüp görmediği sorulmuştur. Gelen cevapta parselin ifraz sonucu oluştuğu bildirilmiştir.
24.08.2009 tarihinde onaylanan Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası 1/100 000 Ölçekli Revizyon Çevre
Düzeni Planı-Plan Hükümlerinin yürürlüğe girdiği tarihten önce ifraz sonucu oluşan 500 m2 ‘den küçük parsellerde ifraz işleminin kazanılmış hak olup olmadığı hususu, 15.07.2014 tarih ve sayılı yazı ile
Çevre Şehircilik Bakanlığından (Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) sorulmuş ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü’nün 19.11.2014 tarih ve – sayı numaralı görüş yazısında; “Bakanlığımızın Köy Yerleşik Alanı Tespiti konulu 2008/4 Genelgesinin 5. maddesinde yer alan
“Eskiden oluşmuş ve herhangi bir ifraz işlemine tabi olmamış” ibaresiyle ilgili herhangi bir tarih sınırlaması bulunmadığı, maddenin son cümlesinde yer alan; Söz konusu alanların Çevre Düzeni Planı
Kapsamında kalması halinde plan kararlarına uygunluk sağlanması gerekmektedir. Hükmü gereğince, Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası 1/100 000 Ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı ( Edirne İli 1/25 000
Ölçekli Çevre Düzeni Planı ) kapsamında kalan 500 m2 minimum parsel büyüklüğü şartının sağlanmaması durumunda imar durumunun düzenlenmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir,” denmekte olup ayrıca ilgili yazıda da belirtildiği üzere söz konusu alanların Çevre Düzeni Planı kapsamında kalması halinde plan kararlarına uygunluk sağlaması gerektiği, Edirne İli 1/25000 Ölçekli ÇDP “3.3.1.3. Köy
Yerleşik Alanları başlığı altında yer alan (c) maddesinde yer alan minimum 500m2 parsel alanının yapılacak ifraz sonucu elde edilecek yeni parseller için asgari ölçü olduğunun değerlendirildiği bildirilmiştir,” denilmiştir.
Bu bakımdan söz konusu talep ile ilgili olarak yapılan inceleme neticesinde parsel büyüklüğünün
24.08.2009 tarihinde onaylanan Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası Plan Hükümleri Notları doğrultusunda
minimum ifraz şartı olan 500 m2’nin altında kaldığından imar durumu hazırlanamayacağı yazımız ile şikayetçi vekiline bildirilmiştir.
Şikayetçi vekili ilgi dilekçe ile tekrar müracaat etmişse de, yazı ile talebin reddedildiği bildirilmiştir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel
Müdürlüğü’nün 19.11.2014 tarih ve e 53276502-305.02 sayılı yazısı ve Edime İli 1/25000 ölçekli Çevre
Düzeni Planı’nın “3.3.13. Köy Yerleşik Alanları” başlığı altında yer alan (c) “Köy yerleşik alanlarında imar planı bulunmayan parsellerde yapılacak ifraz işlemlerinde ifraz suretiyle elde edilecek parsellerin imara esas bir yola en az 15.00 m. cephesi bulunması ve minimum 500 m2 olması şartı aranır. İfraz suretiyle en fazla beş adet parsel elde edilebilir, elde edilen parsellerde ikinci kez ifraz yapılamaz.” hükmü uyarınca, yine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Köy Yerleşik Alanlarının tespiti konulu 2008/4 sayılı
Genelgesi’nin 5 inci maddesinde yer alan “eskiden oluşmuş ve herhangi bir ifraz işlemine tabi olmamış parseller” ibaresi uyarınca ifraz sonucu oluşmuş 500 m2′ den az yüzölçümüne sahip taşınmazlarda inşaat yapılmak üzere imar durumu düzenlenmesi mümkün değildir.
Söz konusu parselin Tapu Kütüğü’ne İdaremizce herhangi bir şerh konulmamıştır.
Toplulaştırma faaliyetleri 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında DSİ 11.
Bölge Müdürlüğü’nce yapılmaktadır.
İdaremizde Enez İlçesi Sultanice Köyü’nde 1/5000 ve 1/1000 ölçekli nazım ve uygulama imar planı yapılmayacaktır.
Çevre Düzeni Planı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2008/4 sayılı Genelgesi ile İdaremize iletilen görüşü doğrultusunda işlem tesis edildiğinden herhangi mağduriyet oluşmamıştır.
Söz konusu parsel Sultanice Köy Yerleşik Alan sınırı İçerisinde kalmaktadır ve resen herhangi bir cins değişikliği yapılmayacaktır. 500 m?’ den küçük parseller ile ilgili yapılaşma işlemleri yukarıda belirtildiği üzere 19/11/2014 tarih ve sayılı Bakanlık görüşünde belirtildiği çerçevede devam edecektir.”
2.3. Enez Tapu Müdürlüğünün 04/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazılarında özetle; “Edirne ili Enez ilçesi Sultaniçe köyü ada nolu parselin takyidatlı tapu kaydı yazımız ekinde sunulduğu ilgili parselin 05/11/1998 tarih yevmiye ifraz işleminden geldiği Sultaniçe parselden ifraz ile oluşan bir parsel oduğu bu parsel ile birlikte toplamda 7 yedi adet parsel oluştuğu; İlgili parselin tapu kaydında görüldüğü üzere herhangi bir yapı yasağı ile ilgili şerhin olmadığı tespiti yapılmıştır.
Bu hususta şikayetçi Müdürlüğümüz tarafından bilgilendirilmemiştir. Diğer ifraza uğrayan parsellerde yapı bulunup bulunmadığı hususu tespiti yapılamamıştır. İl Özel idaresine şikayet konusu ile ilgili bilgilendirme yapılmamıştır.” şeklindedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesi;
“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.2. “Toprak mülkiyeti” başlıklı 44 üncü maddesi;
“Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini tesbit edebilir. Topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi, ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz.
Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışında başkalarına devredilemez ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafından işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe geri alınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.”
3.3. “Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması” başlıklı 63 üncü maddesi;
“Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır.
Bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir.”
3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”
5. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun,
5.1. “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesi;
“Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.
Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”
5.2. “İyiniyet” başlıklı 3 üncü maddesi;
“Kanunun iyiniyete hukukî bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır.
Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.”
5.3. “Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesi;
“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”
5.4. “Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları” başlıklı 731 inci maddesi;
“Taşınmaz mülkiyetinin kanundan doğan kısıtlamaları, tapu siciline tescil edilmeksizin etkili olur.
Bu kısıtlamaların ortadan kaldırılması veya değiştirilmesi, buna ilişkin sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesine ve tapu kütüğüne şerh verilmesine bağlıdır.
Kamu yararı için konulan kısıtlamalar kaldırılamaz ve değiştirilemez.”
5.5. “İyiniyetli üçüncü kişilere karşı” başlıklı 1023 üncü maddesi;
“Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur.”
6. 3194 sayılı İmar Kanununun “Halihazır harita ve imar planları” başlıklı 7 nci maddesinin (b)
bendi;
“Son nüfus sayımında, nüfusu 10.000’i aşan yerleşmelerin imar planlarının yaptırılmaları mecburidir.
Son nüfus sayımında nüfus 10.000’i aşmayan yerleşmelerde, imar planı yapılmasının gerekli olup olmadığına belediye meclisi karar verir. Mevcut imar planları yürürlüktedir.”
7. Resmi Gazete’de 02/11/1985 tarihinde yayımlanan 18916 Mükerrer sayılı Plansız Alanlar İmar
Yönetmeliğinin 3, 6, 45 ve 49 no’lu maddeleri ile mülga 43 üncü madde;
“Madde 3-(Başlığıyla birlikte değişik:RG-2/9/1999-23804) 2 nci maddede sayılan alanların onaylı bir çevre düzeni planı kapsamında kalması halinde, (Ek ibare:RG-11/7/2021-31538) öncelikle çevre düzeni planı kararlarına uyulur.
Madde 6-(Değişik:RG-2/9/1999-23804)Belediyece anlaşılmayan konularda valiliğin, anlaşmazlığa düşülen konularda (Değişik ibare:RG11/7/2021-31538) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü alınır ve bu görüşe uyulur.
Madde 45-(Değişik:RG-2/9/1999-23804) Köy ve mezraların yerleşik alanlarında ve civarında yapılacak ifraz işlemlerinde parsel genişlikleri (15.00) m.den, parsel derinlikleri de (20.00) m.den az olamaz. İfraz suretiyle en fazla beş adet parsel elde edilir, ifraz suretiyle elde edilen parsellerde ikinci kere ifraz yapılamaz.
Madde 49-Parsel büyüklükleri hakkındaki hükümlere uymayan parsellerde, uygun hale getirilmedikçe yeni yapı ve ilave yapı yapılmasına izin verilmez.
Mülga Madde 43-Köy ve mezarlıkların yerleşik alanları içinde yapılacak ifraz işlemlerinde, parsel genişlikleri (10.00)m ‘den parsel derinlikleri de (20.00)m. den az olamaz.”
hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Denetçisi Yahya AKMAN tarafından Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şikâyet özetle; Çevre Düzeni Planlarında ve Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalan taşınmaza imar durumu düzenlenmemesine ilişkindir.
10. Şikayet başvurusu hakkında özel, teknik ve hukuki değerlendirmeye ihtiyaç duyulması nedeniyle bilirkişi görevlendirilmiş, 12/07/2021 tarihinde dosya örneği bilirkişiye elden teslim edilmiştir. Bilirkişice hazırlanan rapor 28/08/2021 tarihinde Kurumumuza ulaşmış, söz konusu bilirkişi raporunda özetle şu hususlar dile getirilmiştir;
“Mevzuat değerlendirmesi;
Söz konusu ada sayılı parsel tapu tescil belgesinden anlaşıldığı üzere 460 m2 yüzölçümüne sahip olup, Edirne ili, Enez ilçesi, Sultaniçe köyü içerisinde kalmaktadır. (parsel tapu tescil belgesinde 449,71 m2 görülmektedir)
Enez Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün 04.06.2021 tarihli yazısında parselin ifrazının 05/11/1998 tarih yevmiye no ile oluştuğu, dolayısıyla bahse konu parselin ifrazının RG-2/9/1999-23804 tarihindeki değişiklikten önceki yönetmeliğe göre gerçekleştirildiği, ifraz işleminin dayanak alarak gerçekleştirildiği tarihte geçerli olan mevzuat RG- 02.11.1985 tarih ve 18916 Mükerrer sayılı mülga başlıklı “Belediye ve
Mücavir Alan Sınırları İçinde ve Dışında Planı Bulunmayan Alanlarda Uygulanacak İmar Yönetmeliği” nin beşinci bölümünün Belediye Mücavir Alan Sınırları Dışında Planı Bulunmayan Köy ve Mezraların
Yerleşik Alanlarında Uygulanacak Esaslar başlığı altındaki “İfraz ve Tevhid İşleri Madde 43 – Köy ve mezraların yerleşik alanları içinde yapılacak ifraz işlemlerinde, parsel genişlikleri (10.00) m. den, parsel derinlikleri de (20.00) m. den az olamaz” şeklindeki hükümdür.
İlgi yazı ekinde yer alan belgeler ile parselin bulunduğu alanda 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının
Bakanlıkça onaylandığının anlaşıldığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının resmi sitesinden konu parselin de yer aldığı 1/100.000 ölçekli “Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası 1/100 000 Ölçekli Revizyon Çevre Düzeni
Planı”nın 24/08/2009 tarihinde onaylandığının tespit edildiği, 1/25.000 ölçekli Edirne İl Çevre Düzeni
Planının ise 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu uyarınca 08.10.2010 tarih ve 108 sayılı Edirne İl Genel
Meclis Kararı ile 06.10.2010 tarih ve 267-595 ve 268-596 sayılı Meclis Kararı ile onaylanarak yürürlüğe girdiği, ada parselin oluştuğu ifraz işleminin yapıldığı tarihte herhangi bir çevre düzeni planı bulunmadığının anlaşıldığı, konu parselin oluştuğu tarihten sonra; Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinin 3.
Maddesi değişikliğe uğramış olup çevre düzeni planı kapsamında kalan alanlar maddesine başlığı ile birlikte 1999 yılı ve sonrasında değişiklikler yapıldığı. Son hali ile maddenin; “Madde 3- (Başlığıyla birlikte değişik:RG-2/9/1999-23804) 2 nci maddede sayılan alanların onaylı bir çevre düzeni planı kapsamında kalması halinde, (Ek ibare:RG-11/7/2021-31538) öncelikle çevre düzeni planı kararlarına uyulur.” şekline dönüştürüldüğü belirlenmiştir.
Konu parsel hakkında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün 09.11.2020, Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün 26.11.2020, 12.02.2021, 15.06.2021 tarihli görüşleri ile
Bakanlığın 24.03.2008 gün ve B.09.0.TAU.0.16.00.15-010.06-2414 sayılı ve 2008/4 sayılı genelgesinin mevcut olduğu tespit edilmiştir.
Plansız alanlar imar yönetmeliğinin Genel Esaslar başlıklı 6. Maddesi ise “Madde 6- (Değişik:RG2/9/1999-23804) Belediyece anlaşılmayan konularda valiliğin, anlaşmazlığa düşülen konularda (Değişik ibare:RG-11/7/2021-31538) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü alınır ve bu görüşe uyulur.” şeklindedir.
SONUÇ; Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinin Genel Esaslar 6. Maddesine göre Bakanlıkça verilen görüşlere uyulması gerekmekte olup Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü’nün 26.11.2020 E- – sayılı görüşünde belirtilen “Edirne İli, Enez İlçesi Sultanice Köyünde ada parselde talep konusu iş ve işlemlerin; yukarıda belirtilen hususlar ve Edirne İli 1/25.000 ölçekli ÇDP-Plan
Hükümlerinin “3.3.1.3.Köy Yerleşik Alanları” başlığı altında yer alan (c) maddesi ile söz konusu alan
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığından Kültür ve Turizm
Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşünün de alınması” ve işlemlerin görüşler doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Sorular bağlamında değerlendirme;
1- Şikayete konu alanla ilgili olarak; Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü’nün 26.11.2020 E- – sayılı görüşünde belirtildiği üzere söz konusu alan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim
Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığından Kültür ve Turizm Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü de alınarak imar durumu belgesi düzenlenmesinin uygun olacağının mütalaa edilmiştir.
2-Bakanlığın yukarıda belirtilen görüşleri değerlendirilmiş olup 2008/4 sayılı Genelgeyi yorumlayan
Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün 15.06.2021, 09.11.2020, 26.11.2020 ve 12.02.2021 tarihli görüşleri özetle “2008/4 nolu Genelgesinin 5. maddesinde açıklandığı üzere Plansız Alanlar İmar
Yönetmeliğinin 45. maddesinde, köy ve mezraların yerleşik alanlarında ve civarında yapılacak ifraz işlemleri ile oluşacak parsel büyüklüğünün belirlendiği, ancak eskiden oluşmuş ve herhangi bir ifraz işlemine tabi olmamış parseller ile anılan Yönetmelikte değişiklik yapan 02/09/1999 tarih ve 23804 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik öncesinde yürürlükte bulunan 43. madde hükümlerine uygun olarak oluşturulmuş ve Yönetmeliğin 49. maddesi hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmayan, köy yerleşik alanı içindeki 300 m2 den küçük parsellerde, parselin şekli ve konumu gibi özellikler de dikkate alınmak ve üzerinde yapı yapmaya müsait olup olmadığı İl Encümenince değerlendirilmek suretiyle yapı izni verilmesinin uygun görüldüğü, söz konusu alanların Çevre Düzeni
Planı kapsamında kalması halinde plan kararlarına uygunluk sağlanması gerektiği, Edirne İli 1/25.000 ölçekli ÇDP “3.3.1.3. Köy Yerleşik Alanları” başlığı altında yer alan (c) maddesinde yer alan minimum
500 m2 parsel alanının yapılacak ifraz sonucu elde edilecek yeni parseller için asgari ölçü olduğunun
değerlendirildiği” görüşünün yukarıda açıklanan mevzuata uygun olduğu değerlendirilmiştir.
3- Bakanlık görüşlerinin başvuran açısından menfi olmadığı, ancak Mekansal Planlama Genel
Müdürlüğü’nün 26.11.2020 E- – sayılı görüşünde belirtildiği üzere söz konusu alan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığından Kültür ve Turizm
Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü de alınarak işlem tesis edilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.
4- Bahse konu ifraz işlemi 1998 yılında yapıldığından, yapıldığı tarih itibariyle yürürlükte bulunan
Yönetmelik kurallarına uygun olup, plansız alanlar yönetmeliğinin 45. Maddesindeki değişiklik tarihi ve 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı onama tarihi ifraz işleminin gerçekleştirildiği tarihten sonra olduğundan ana parselden ifrazen 7 parsel oluşturulmasının ifraz işleminin yapıldığı dönemindeki mevzuata aykırı olmadığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle 1999 yılında değişikliğe uğrayan Yönetmelik hükmü öncesinde ifraz edilen parsellerdeki sayı ve uygulamalara aynen devam edilmesi gerekmektedir.
Bahse konu parsel/parsellerde Kültür ve Turizm Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü menfi gelmediği sürece söz konusu parsel/parsellere yapı yasağı uygulanmasının söz konusu olamayacağın mütalaa edilmektedir.
5-Konu parsele ait ifraz işlemi gerçekleştirildiği tarih (1998) itibariyle mevzuatına uygun olduğu, yeni bir ifraz işlemi söz konusu olmadığından Çevre Düzeni Planlarına ve ilgili mevzuata aykırılıkların söz konusu olamayacağı, bu nedenle 1985 yılından buyana değişikliğe uğramayan plansız alanlar imar yönetmeliğinin
“Yapı Şartları; Madde 49 – Parsel büyüklükleri hakkındaki hükümlere uymayan parsellerde, uygun hale getirilmedikçe yeni yapı ve ilave yapı yapılmasına izin verilmez.” hükmüne bir aykırılığın söz konusu olmayacağı ve Bakanlık görüşlerinin de bu doğrultuda olduğu, dolayısıyla hak düşürücü süre ile ilgili bir durumun olmadığı, tapu tescilde yer alan parsel büyüklüğü üzerinden çevre düzeni planında verilen, çevre düzeni planında belirtilmemişse mevzuatta belirtilen inşaat emsalinin parsele tekabül ettiği kadar yapılaşmanın mümkün olabileceği mütalaa edilmektedir.
6- Konu parsel hakkında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün 09.11.2020, Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün 26.11.2020, 12.02.2021, 15.06.2021 tarihli
görüşleri ile Bakanlığın 24.03.2008 gün ve B.09.0.TAU.0.16.00.15-010.06-2414 sayılı ve 2008/4 sayılı genelgesinin mevcut olduğu yazınız ekinde tarafıma da gönderilmiştir. Plansız alanlar imar yönetmeliğinin
Genel Esaslar başlıklı 6. Maddesi “Madde 6- (Değişik:RG-2/9/1999-23804) Belediyece anlaşılmayan konularda valiliğin, anlaşmazlığa düşülen konularda (Değişik ibare:RG-11/7/2021-31538) Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü alınır ve bu görüşe uyulur.” şeklindedir. Dolayısıyla yukarıda açıklananlar doğrultusunda parsel malikini bu aşamada menfi olarak etkileyen bir durum bulunmamakta olup söz konusu alan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığından Kültür ve
Turizm Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü de alınarak Bakanlık görüşleri doğrultusunda işlem yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
7-3194 sayılı İmar Kanununun 7. Maddesinin b bendi; “b) Son nüfus sayımında, nüfusu 10.000’i aşan yerleşmelerin imar planlarının yaptırılmaları mecburidir.
Son nüfus sayımında nüfus 10.000’i aşmayan yerleşmelerde, imar planı yapılmasının gerekli olup olmadığına belediye meclisi karar verir. Mevcut imar planları yürürlüktedir.” şeklinde olduğundan, Sultaniçe köy yerleşme alanı içerisinde (nüfusu 10.000 kişi üzerinde değilse) imar planı yapma veya yapmama kararı ilgili idaresinin sorumluluğundadır.
8- Plansız alanlar imar yönetmeliğinin Genel Esaslar başlıklı 6. Maddesi “Madde 6- (Değişik:RG2/9/1999-23804) Belediyece anlaşılmayan konularda valiliğin, anlaşmazlığa düşülen konularda (Değişik ibare:RG-11/7/2021-31538) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü alınır ve bu görüşe uyulur.” şeklindedir. Dolayısıyla yukarıda açıklananlar doğrultusunda parsel malikini bu aşamada menfi olarak etkileyen bir durum bulunmamakta olup söz konusu alan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığından Kültür ve Turizm Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü de alınarak
Bakanlık görüşleri doğrultusunda işlem yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. Soruda yöneltilen mağduriyet henüz oluşmadığından ayrıca detaylı değerlendirme yapılmamıştır.
SONUÇ; İlgi yazı ve ekleri ile tarafıma iletilen konular, ilgi yazı ve eklerinde yer alan bilgi ve belgeler ile sorular ışığında değerlendirme yapılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili genel müdürlüklerinin (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün 09.11.2020, Mekansal Planlama
Genel Müdürlüğünün 26.11.2020, 12.02.2021, 15.06.2021 tarihli görüşleri ile Bakanlığın 24.03.2008 gün ve B.09.0.TAU.0.16.00.15-010.06-2414 sayılı ve 2008/4 sayılı genelgesi) görüşleri doğrultusunda işlem yapılması gerektiği, Plansız alanlar imar yönetmeliğinin Genel Esaslar başlıklı 6. Maddesi “Madde 6(Değişik:RG-2/9/1999-23804) Belediyece anlaşılmayan konularda valiliğin, anlaşmazlığa düşülen konularda (Değişik ibare:RG-11/7/2021-31538) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü alınır ve bu görüşe uyulur.” şeklinde olduğundan söz konusu parselin Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde yer alması sebebiyle Bakanlık görüşünde de belirtildiği üzere Kültür ve Turizm
Bakanlığı/İl Müdürlüğünün görüşü de alınarak görüşün menfi gelmemesi durumunda Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı görüşleri doğrultusunda işlem yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.”
11. Şikayet başvuru belgesi ve ek belgelerin incelenmesinden idarenin şikayetçiye menfi cevap verme gerekçesinin; taşınmazın 2009 ve 2010 yıllarında yapılan Çevre Düzeni Planlarına aykırı olarak, taşınmazın
1998 yılındaki mevzuata göre ifraz yoluyla 460 m2 olarak üretilmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
Dolayısıyla taşınmaz 40 m2 daha büyük olarak ifraz edilseydi ya da ifraz yoluyla oluşmamış halihazır durumdan daha küçük bir arsa olarak tescil edilseydi, idarece imar durumu düzenleneceği gelen cevabi yazılardan anlaşıldığından, imar durumu düzenlenmemesinin “çevrenin korunması” amacıyla ilgili olmadığı, söz konusu köyün yapılaşmaya açık olduğu, sorunun Bakanlık görüşünün yorumlanmasından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
12. Dosya üzerinde yapılan incelemede, söz konusu taşınmazın 1998 yılında mevzuata uygun olarak yapılan ifraz neticesinde oluşan 7 parselden biri olduğu, bahse konu diğer taşınmazlarda Çevre Düzeni
Planları öncesinde yapılaşmaya gidildiği, dolayısıyla diğer taşınmaz malikleri açısından herhangi bir mağduriyetin yaşanmadığı, şikayete konu parselde ise bu güne kadar inşaat faaliyeti yürütülmemesi nedeniyle, başvuru sonrasında idarece yeni plan şartlarının söz konusu taşınmaza uygulandığı görülmektedir. Söz konusu plan hükümleri ve Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinin ilgili maddesi incelendiğinde yeni durumda 5 parselden fazla ifraza izin verilmediği de dikkate alındığından 1998 yılında geçerli olan mevzuata göre ifraz edilmiş 6. ve 7. parsellerle ve 15 m2 cephe ile 500 m2 şartını taşımayan diğer parsellerin bir nevi kazanılmış hakka kavuştukları, ancak 2009 ve 2010 yılı Çevre Düzeni Planlarının askıdan indirilmiş olması nedeniyle yeni durumdan haberdar olunamaması nedeniyle taşınmazı satın alan şikayetçinin mağduriyet iddiasını dile getirdiği görülmektedir.
13. Edirne İl Özel İdaresinin ilgili Yönetmelik hükmü nedeniyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görüşü çerçevesinde işlem tesis edebileceğini belirtmesi nedeniyle bilirkişiden Bakanlık görüşünün ne şekilde yorumlanması gerektiği sorulmuş, bilirkişi tarafından yapılan değerlendirmede Bakanlık görüşünün şikayetçi açısından menfi olmadığı, söz konusu görüş çerçevesinde, Kültür ve Turizm Bakanlığınca şikayetçinin yapı talebinin müspet değerlendirilmesi durumunda imar durumu düzenlenmesi gerektiği, parselin üretildiği zamanda usulüne uygun olarak oluşturulması nedeniyle, çevre düzeni planlarından önce ifraz edilmesinin, plan hükümlerine aykırılık teşkil etmeyeceği dolayısıyla emsale göre hesaplama yapılması gerektiği belirtilmiştir. Gelen bilgi ve belgelerin incelenmesinden ise yapılaşmanın Saros Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi planlarına aykırılığa neden olacağına dair herhangi bir yazıya ulaşılamamıştır. Bilindiği üzere Çevre Düzeni Planları onaylanmalarına müteakip yeni duruma uygulandığından, eski mevzuata uygun olarak yapılmış yapılara herhangi bir müdahalede bulunulmamakta, sit kararlarında ise tüm yapılacak, yapılan veya yapışmış yapılar için daha kesin ve geriye dönük sonuçlar ortaya çıkarmaktadır.
14. Diğer taraftan genel hukuk normları çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekirse; mülkiyet hakkı ve söz konusu hakkın ne şekilde, hangi amaçla sınırlandırılabileceği Anayasamızda belirtilmiş, bu çerçevede verimli toprakların ve sit alanların korunmasına yönelik olarak mülkiyet hakkının kanuni düzenleme yoluyla kısıtlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Bununla birlikte Türk Medeni Kanununda mülkiyet hakkının içeriği yani malikin sahip olduğu yetkiler; kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma şeklinde sayılmıştır.
15. Dolayısıyla, Türk Medeni Kanununun ilgili maddeleri çerçevesinde, kanundan kaynaklanmayan kısıtlamaların kütüğe tescil edilmesi gerekirken, tapu kütüğünde hiçbir şerh yer almayan arsa niteliğindeki taşınmazı yapı yapmak maksadıyla satın alan şikayetçinin iyiniyet, ve dürüstlük kuralları ile tapu siciline güven ilkesi çerçevesinde haklarının korunması gerekirken, arsa niteliğindeki taşınmaz üzerine yapı yapılmasına izin verilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının idari işlem yoluyla kısıtlandığı görülmektedir.
16. Dolayısıyla; yukarıda anlatılan hususlar, şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Kültür ve Turizm
Bakanlığının menfi bir görüşü yok iken imar durumu düzenlememesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Edirne İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Edirne İl Özel İdaresince şikayetçinin talebine yönelik olarak Kültür Turizm Bakanlığı/İl Müdürlüğü ile gerekli yazışmaların yapılması, cevabın müspet olması durumunda taşınmazla ilgili olarak emsale göre imar durumu düzenlenmesi hususunda EDİRNE İL ÖZEL İDARESİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarelerce bu karar üzerine tesis
edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın ŞİKAYETÇİ ile EDİRNE İL ÖZEL İDARESİNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi