|
ÖZET: Bu karar, Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu tarafından düzenlenen bir soruşturma raporuna yapılan itiraz üzerine verilmiştir. Başvuran, çocuğuna yönelik olarak okul yönetimi ve öğretmenlerin dışlayıcı ve ayrımcı tutumda bulunduğunu, mobbing uygulandığını iddia etmiştir. Ancak, yapılan inceleme sonucunda bu iddiaların sübuta ermediği belirtilmiş ve herhangi bir disiplin cezası verilmesine gerek olmadığına karar verilmiştir. Rize İl Milli Eğitim Müdürlüğü, başvuranın talepleri doğrultusunda gerekli incelemeleri yapmış ve raporun mevzuata uygun olarak hazırlandığını ifade etmiştir.
Soruşturma raporunda, okul müdürü hakkında bazı disiplin cezaları önerilmiş; ancak, uygulanan cezaların daha hafif olduğu görülmüştür. Bu durum, eğitim hakkının ihlali iddialarının yeterince incelenmediği ve başvuranın taleplerinin karşılanmadığı yönünde eleştiriler doğurmuştur. Sonuç olarak, başvuranın itirazı reddedilmiş ve idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Bu karar, eğitimde eşitlik ve çocuk hakları açısından önemli bir hukuki içtihat oluşturmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/4302-S.23.7033
BAŞVURU NO : 2022/15565
KARAR TARİHİ : 04/04/2023
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Milli Eğitim Bakanlığı müfettişlerince düzenlenen Soruşturma
BAŞVURUNUN KONUSU :
Raporuna itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/10/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarafından yapılmış olan başvuruda başvuran, çocuğu adına
Kurumumuza yapılan 20.12.2021 tarihli başvuruyla ilgili Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulunca yapılan soruşturma neticesinde verilen karara çocuğun kanuni temsilcileri/velileri olarak “okul yönetimi, sınıf öğretmeni, rehberlik öğretmeninin sorunu çözmek için adım atmadıkları, çözüm odaklı davranılmadığı, veliyle iletişime geçilmediği, çocuğun okula devam edip etmeyeceğinin sorulmadığı, devamsızlık mektubu dahi gönderilmediği, öğretmenin çocuğa karşı tutumlarının haksız olduğu, çocuğun eğitim öğretim hakkının elinden alındığı” iddiaları ile itiraz edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 02/02/2023 tarihli ve E. sayılı yazısına istinaden Milli
Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından gönderilen 09/02/2023 tarihli ve sayılı cevabî yazıda özetle; 2.1. / sayılı başvuru sahibinin talebi doğrultusunda Bakanlık müfettişlerince düzenlenen
/ sayılı Soruşturma Raporunun uygulanmak üzere Rize İl Millî Eğitim Müdürlüğüne gönderildiği, raporun Kurumumuza gönderilmesi amacıyla yazı yazıldığı, 3. Kamu Denetçiliği Kurumunun 02/02/2023 tarihli ve E. sayılı yazısına istinaden Rize İl
Millî Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen 17/02/2023 tarihli ve sayılı cevabî yazıda özetle;
Mah. Zeytindalı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA
3.1. Başvuranın ( ve yapmış olduğu tüm başvurular ile söz konusu başvurulara ilişkin yapılmış olan tüm işlemlerin yazı ekinde sunulduğu, 3.2. Başvuru konusuna ilişkin düzenlenen soruşturma raporunun bir örneğinin yazı ekinde sunulduğu, 3.3. Başvurusu konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir karar veya belge olmadığı, 3.4. Başvuranın talep ve iddiaları doğrultusunda gerekli inceleme ve soruşturmanın başlatıldığı ve yapılan inceleme/soruşturma sonucunda düzenlenen raporda getirilen tekliflere ilişkin tüm işlemlerin mevzuata uygun bir şekilde yürütüldüğü ve başvuru sahiplerine bu hususta bilgi verildiği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
4.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 4.2. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”, 4.3. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı Madde 42 .Maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.”,
4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ”
4.5. 90 ıncı maddesinde; “ Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir.
4.6. 42 inci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.”
4.7. 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
hükümleri amirdir.
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” düzenlemesi yer almaktadır.
6. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin, 6.1. 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.” 6.2. 2 nci maddesinde; “1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler.” 6.3. 3 üncü maddesinde; “1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.” 6.4. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar. Ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin olarak, Taraf
Devletler eldeki kaynaklarını olabildiğince geniş tutarak, gerekirse uluslararası işbirliği çerçevesinde bu tür önlemler alırlar.” 6.5. 12 inci maddesinde; “Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini özgürce ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özeni gösterilmek suretiyle tanırlar.” 6.6. 18 inci maddesinde; “Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması ve geliştirilmesi için
Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardım yapar ve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlarlar.” 6.7. 28 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde aşamalı olarak gerçekleştirilmesi…”
7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun “Yürütme, gözetim ve denetim” Başlıklı 56.Maddesine; “Eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.”, 9. Millî Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin “Düzenlenecek raporların çeşidi ve kapsamı”
Başlıklı 52.Maddesinde;
“(1) Müfettişler, yürüttükleri denetim, rehberlik, araştırma, değerlendirme, inceleme, soruşturma ve ön
inceleme çalışmalarının sonuçlarını işin özelliğine göre aşağıdaki rapor çeşitleriyle tespit ederler:
a) Denetim raporu.
b) Rehberlik raporu.
c) İzleme ve değerlendirme raporu.
ç) Araştırma raporu.
d) Suç duyurusu raporu.
e) İnceleme raporu.
f) Soruşturma raporu.
g) Ön inceleme raporu.
ğ) Tevdi raporu.
(2) Raporların kapsamı aşağıdaki şekildedir.
…
f) Soruşturma raporu; yürürlükteki ceza mevzuatına göre suç ya da personel mevzuatına göre disiplin suçu oluşturan eylem ve işlemlerden dolayı yapılan soruşturmaların sonucunda düzenlenen rapordur. Bu raporda, soruşturma konuları ve işlenen suçlar ile suçlular hakkında hangi kanun hükümlerinin tatbik edileceği ve suçlu veya kusurlu olanların fiillerinin hangi disiplin suçunu oluşturduğu belirtilir. 3628 sayılı
Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu uyarınca yapılan soruşturma sonucu, Kanunun 17 nci maddesindeki suçlardan dolayı düzenlenen soruşturma raporunun aslı müfettiş tarafından doğrudan veya Başkanlık aracılığı ile yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.”,
9.1. “Raporların düzenlenmesi” Başlıklı 53.Maddesinde;
“(1) Denetim, rehberlik, inceleme, soruşturma ve ön inceleme çalışmaları sonucunda düzenlenecek raporlar; Başkanlıkça hazırlanan ve yürürlüğe konulan rehberlik ve denetim esasları veya rehberi ile inceleme, soruşturma ve ön inceleme rehberinde yer alan usul ve esaslar ile raporlama standartları gözetilerek, belirtilen sayıda ve şekilde düzenlenir.
(2) Raporlar kısa, açık, kolay anlaşılır, tekrara yer vermeyecek tarzda ve yazım kurallarına uygun bir üslupla yazılır. Raporlarda ulaşılan görüş, kanaat ve sonuç ile teklifler tereddüt oluşturmayacak nitelikte, belgelere ve mevzuata dayandırılarak açıklanır.”
hükümlerini ihtiva eder.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Kurumumuza yapılmış olan başvuruda başvuran, çocuğu adına Kurumumuza yapılan
20.12.2021 tarihli başvuruyla ilgili Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulunca yapılan soruşturma neticesinde
verilen karara çocuğun kanuni temsilcileri/velileri olarak itiraz ettiğini belirtmiştir.
12. Rize İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından başvuranın talep ve iddiaları doğrultusunda gerekli inceleme ve soruşturmanın başlatıldığı ve yapılan inceleme/soruşturma sonucunda düzenlenen raporda getirilen tekliflere ilişkin tüm işlemlerin mevzuata uygun bir şekilde yürütüldüğü ve başvuru sahiplerine bu hususta bilgi verildiği belirtilmiştir.
13. Başvuru dilekçesinde Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı müfettişlerince düzenlenen 18/03/2022 tarih / sayılı Soruşturma Raporunda “Rize ili İlkokulu yönetiminden sınof öğretmeni ve Rehber Öğretmen 1.sınıf öğrencisi yönelik dışlayıcıi baskıcı ve ayrımcı tutum ve davranışta bulundukları ve öğrenci velisine mobbıng uygıladıkları iddialarının sübuta ermediği anlaşıldığından” belirtildiği hangi gerekçelerle sübuta ermediği bilgisinin verilmediğinden dolayı Soruşturma Raporuna itiraz edildiği, okul yönetimi, sınıf öğretmeni, rehberlik öğretmeninin sorunu çözmek için adım atmadıkları, çözüm odaklı davranılmadığı, veliyle iletişime geçilmediği, çocuğun okula devam edip etmeyeceğinin sorulmadığı, devamsızlık mektubu dahi gönderilmediği, öğretmenin çocuğa karşı tutumlarının haksız olduğu, çocuğun eğitim öğretim hakkının elinden alındığı iddia edilmiştir.
14. Başvuruya konu; Milli Eğitim Bakanlığının 11/01/2022 tarihli ve E- Sayılı Olur 04/03/2022 Ek Oluruna istinaden Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı müfettişlerince düzenlenen 18/03/2022 tarih / sayılı Soruşturma Raporu düzenlenmiştir.
Rize ili İlkokulu yönetiminden sınıf öğretmeni ve Rehber Öğretmen 1.sınıf öğrencisi yönelik dışlayıcı, baskıcı ve ayrımcı tutum ve davranışta bulundukları ve öğrenci velisine mobbıng uygıladıkları iddialarının sübuta ermediği anlaşıldığından, haklarında herhangi bir işlem tayinine gerek olmadığı sonucuna varıldığı, İlkokulu Müdürü hakkında ise; 1- “2021-2022 Eğitim ve Öğretim yılında 71 ayını doldurarak birinci sınıfa kayıt olması gereken … ve …
isimli öğrencileri Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğine aykırı olarakanasınıfına kayıt ettiği” iddiası sübuta erdiğinden;
Disiplin yönünden: 657 Sayılı DMK’nın 125/B-a maddesi uyarınca “Kınama” cezası,
2- “Sürekli devamsız öğrenci devamsızlık takibi ile ilgili işlemleri zamanında yapmadığı iddiası sübuta erdiğinden;
Disiplin yönünden: 657 Sayılı DMK’nın 125/A-a maddesi uyarınca “Uyarma” cezası ile tecziye edilmesinin uygun olacağı teklifleri getirildiği, görülmektedir.
Raporda getirilen tekliflere ilişkin, Rize İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından Okul Müdürünün, 1.eylemine yönelik teklif edilen Kınama cezasının yerine bir alt ceza olarak “Uyarma” cezası, 2.eylemine yönelik teklif edilen Uyarma cezası aynen uygulanmıştır.
15. Raporda; Rize ili İlkokulu yönetiminden sınıf öğretmeni ve Rehber Öğretmen 1.sınıf öğrencisi yönelik dışlayıcı, baskıcı ve ayrımcı tutum ve davranışta bulundukları ve öğrenci velisine mobbıng uyguladıkları iddiaları ile ilgili yapılan iş ve işlemler sıralanmış, Rize İlkokulu ve u Eğitm Kurumlarından bilgi ve belgeler temin edilmiş, yirmi tanık ifadesine başvurulmuş, Sınıf öğretmeni ve Rehber Öğretmen ifadelerine yer verildiği ve başvuru dilekçesindeki itirazların detaylı olarak incelendiği görülmüştür.
16. Çocuğun üstün yararı dikkate alınarak Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; yukarıda da izah edildiği üzere başvuranın talebine ilişkin iddiaların Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu
Başkanlığınca görevlendirilen Bakanlık Müfettişi tarafından incelendiği, Milli Eğitim Bakanlığının 11/01/2022 tarihli ve E- Sayılı Olur 04/03/2022 Ek Oluruna istinaden Milli Eğitim Bakanlığı
Teftiş Kurulu Başkanlığı müfettişlerince 18/03/2022 tarih / sayılı Soruşturma Raporu düzenlediği, hem ilgililerin ifadeleri, hem de somut deliller çerçevesinde gerekli incelemelerin detaylı olarak yapıldığı görülmüş ve neticede başvuru dilekçesindeki itirazların detaylı olarak incelendiği sonuç ve kanaatine varılmış, dosya içeriğinde mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesinde idare trafından yapılan işlemde mevzuata aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak
İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VII. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Rize İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi