Ek ve Artırımlı Fiyat Farkı: 2022–2024 Geçici Düzenlemeler, Başvuru, Hesap ve İstisnalar

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Bu metindeki süreler, oranlar ve formüller yalnız ilgili ihale/sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümünde kullanılmalıdır. İlan/duyuru, sözleşme, iş programı, hakediş, teslim ve ödeme tarihleri birbirinin yerine geçmez.

1. Sürekli fiyat farkından farkı

Ek ve artırımlı fiyat farkı, 4735 m.8 uyarınca sözleşmenin olağan endeksleme sistemiyle aynı değildir. Belirli ekonomik şoklar için çıkarılmış, kanunla tarih, sözleşme, uygulama dönemi ve kimi hâllerde yazılı başvuru şartlarına bağlanan geçici istisnalardır. Olağan fiyat farkı sözleşmede bulunmasa bile yalnız ilgili geçici madde böyle bir sonuç öngörüyorsa destek sağlanabilir. Bu rejimlerin süresi kapalıdır; 2026’da yeni kurulan sözleşmeye otomatik uygulanmaz.

2. Tarihsel uygulamalar

Dönem Dayanak Özellik
2008 4735 geçici 2, 5794 sayılı Kanun Belirli eski yapım işlerinde 2008 sonrası imalat fiyat farkı.
2018 Geçici 3 ve 2018/11818 Enerji ve ÖTV bağlantılı özel durumlar.
2022 ilk dönem Geçici 5, 7351, 5203 Belirli 2021 öncesi ihalelerde ek fiyat farkı/devir.
2022 ikinci dönem Geçici 6, 7394, 5546 Artırımlı/ek fark, süre uzatımı, tasfiye için farklı şartlar.
2024 Geçici 7, 7491, 8089 Belirli yapım işlerinin 2024 imalat dönemi ek fiyat farkı/süre uzatımı.

3. 4735 geçici 5 ve 2022/DK.D-94

7351 sayılı Kanunla getirilen geçici 5, belirli geçmiş ihalelerde 2021’in ikinci yarısına ait imalat/teslim ve hizmetler bakımından ek fiyat farkı veya sözleşme devri koşulları getirmiştir. KİK’in 24.03.2022 tarihli 2022/DK.D-94 sayılı kararı birçok uygulama sorusunu açıklamıştır. Geçici 5 ek fiyat farkı bakımından 4734 m.22 doğrudan temin kapsamında yapılan alımların yararlanamayacağı yönündeki açıklama, doğrudan teminin tüm olası normal sözleşmesel fiyat farkı düzenlemelerini yasakladığı anlamına gelmez.

4. 4735 geçici 6: tarih ve başvuru

7394 sayılı Kanun ve 12.05.2022 tarihli 5546 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla uygulanmıştır. 01.04.2022 öncesinde ihale edilmiş, 15.04.2022 itibarıyla devam eden uygun TL sözleşmelerinin 01.01.2022–31.03.2022 döneminde gerçekleştirilmiş işleri bakımından ek fiyat farkı için 13.06.2022’ye kadar yazılı başvuru hükmü vardır. Aynı düzenlemede bazı yapım işlerinde iş programında yapılamayan işler için süre uzatımı ve koşulları sağlayan düşük gerçekleşmeli sözleşmelerde fesih/tasfiye seçenekleri de yer almıştır. Başvuru tarihi ve gerçekleşme oranı somut olaya göre ayrı incelenir.

5. Artırımlı fiyat farkının katsayı etkisi

Uygulanabilir 2022 artırımlı rejiminde belirli yapım/hizmet hesaplarında normal B=0,90 yerine 1,00 kullanılmış; uygun mal alımlarında hesaplanan fiyat farkının ayrıca artırılması öngörülmüştür. Aynı Aₙ=1.000.000 TL ve Pₙ=1,20 için normal yapım/hizmet farkı 180.000 TL, artırımlı koşullarda B=1,00 olursa 200.000 TL çıkar. Bu yalnız artırımlı dönemin şartlarını sağlayan hesaplarda geçerlidir.

6. 2024 geçici 7 ve 8089

7491 sayılı Kanunla 4735’e eklenen geçici 7 ve 15.01.2024 tarihli 8089 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı belirli yapım sözleşmelerinin 01.01.2024–31.12.2024 döneminde gerçekleştirdiği işler için ek fiyat farkı ve en fazla altı aylık süre uzatımı imkânı getirmiştir. Bu düzenlemenin kapsamı tüm 2024 yapım işleri değildir; sözleşmenin ihale ve devam koşulları, başvuru ve iş programı hükümleri birlikte kontrol edilir.

7. Ek fark, devir, tasfiye ve süre uzatımı ayrımı

Ek fiyat farkı parasal ödeme imkânıdır; artırımlı fiyat farkı uygun normal hesap tutarının artırılmasıdır; devir sözleşmenin başka yükleniciye geçmesini, fesih/tasfiye ifa ilişkisinin kanundaki koşullarla sona ermesini, süre uzatımı ise işin takvimini değiştirir. Bir düzenlemedeki başvuru süresi ve gerçekleşme oranı başka düzenlemeye aktarılmaz. Aynı işte birden fazla imkânın birlikte kullanılmasına ilişkin açık kanuni sınırlamalar incelenmelidir.

8. Örnek kararlar ve yargılama

KİK 2022/DK.D-94 geçici 5’in istisna/doğrudan temin kapsamına ve çeşitli hesap ayrıntılarına ilişkindir. Danıştay 13. Dairesinin 26.12.2022 tarihli E.2022/4794, K.2022/4963 sayılı kararında geçici 6 fiyat farkı başvurusunun reddi uyuşmazlığının ivedi yargılama usulü kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir. Uyuşmazlıkta idareye yapılan başvuru, ret işlemi, sözleşme ve imalat takvimi birlikte incelenir.

9. Uygunluk ve denetim kontrolü

İhale tarihi, kanunun aradığı devam tarihi, Türk lirası sözleşme şartı, imalat/hizmet/teslim dönemi, fiyat farkı bulunup bulunmadığı, yazılı başvurunun süresi, sözleşmenin gerçekleşme oranı, önceki ek fark ödemeleri, süre uzatımı/devir/tasfiye tercihleri tek dosyada gösterilmelidir. Tarihsel hükmün kapsamını aşan ödemeler kamu zararı doğurabilir.

Mevzuat ve resmî kaynaklar