|
ÖZET: Başvuran, Yıldız Devlet Hastanesinde hemşire olarak çalışırken, ek gösterge hesaplamasında yapılan hatalı ödemelerin geri alınmasına itiraz ederek, fazla ödenen tutarın iadesini talep etmiştir. İdare, başvuranın Gıda Mühendisliği mezunu olması nedeniyle ek gösterge hesaplamasının 650 üzerinden yapılması gerektiğini savunmuş, ancak başvuranın yükseköğrenim görmüş sağlık çalışanı olması nedeniyle 800 ek gösterge üzerinden hesaplama yapılması gerektiğini ileri sürmüştür. Danıştay, hukukun temel ilkeleri gereği, kanunların yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hüküm doğuracağını ve geriye yürümeyeceğini belirtmiştir.
Danıştay, başvuranın ek göstergeye göre maaş hesabının yapıldığı tarihteki mevzuat hükümlerinin uygulanması gerektiğini vurgulayarak, 15/01/2023 tarihine kadar 657 sayılı Kanuna ekli cetvelin ilgili bölümünden yararlandırılmasının uygun olduğunu değerlendirmiştir. Bu bağlamda, başvuranın talep ettiği fazla ödemenin geri alınmasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kabulü ile geri alınan ek göstergeye ilişkin meblağın iade edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12429-S.23.19728
BAŞVURU NO : 2023/5477
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BURSA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Geri alınan ücretin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, sendika aracılığı ile yaptığı başvuruda, Yıldız Devlet Hastanesinde hemşire unvanıyla çalıştığını, şikayet edilen idarenin 15/12/2022 tarih v sayılı yazısı ile
2021 Ağustos ayından itibaren özel hizmet tazminatı, yan ödeme ve ek gösterge unsurlarının yanlış
hesaplandığından bahisle 9,193,04 TL’nin geri ödemesinin istendiğini, ancak ek gösterge ile alakalı 657 sayılı kanunun ekli I sayılı cetvelin “III sağlık Hizmetleri Sınıfı” bölümünde kadroları bu (sağlık hizmetleri sınıfı) dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlar arasında yükseköğrenim görenler ve diğerleri olmak üzere bir ayrıma gidildiği daha sonra 7417 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve
375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik yapılmasına dair Kanunun 6’ıncı maddesi ile ilgili
maddenin b) Yükseköğrenim mezunları ve c) Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlardan diğerleri şeklinde değiştirildiği, 16/06/2017 tarihinde Atatürk Üniversitesi Açıköğretim
Fakültesi Ziraat Fakültesi Gıda Mühendisliği bölümünden mezun olduğu, 12/02/2021 tarihinde de aynı üniversitenin Açıköğretim Fakültesi Acil Durum ve Afet Yönetimi bölümünden son olarak da 03/06/2021 tarihinde Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyometri ve Genetik Yüksek Lisans bölümünden mezun olduğunu, yükseköğrenim görmüş olan sağlık çalışanı olması nedeni ile ilgili mevzuat hükmü gereğince başlangıçta yapılan işlemin zaten doğru olduğu ve 800 ek gösterge üzerinden hesaplamasının yapılması gerektiğini belirterek ek gösterge belirlenmesinde üst öğrenim değil yükseköğrenimin dikkate alınması gerektiği ve yükseköğrenime ilişkin herhangi bir sınırlama olmaması nedeni ile bugüne kadar tarafından ek gösterge nedeni ile tahsil edilmiş olan paranın iadesini, ek gösterge rakamının yeniden 657 sayılı Kanuna ekli I sayılı cetvelin III- Sağlık Hizmetleri Sınıfı bölümünün ilgili yükseköğrenim görenler kısmına göre belirlenmesini, özel hizmet tazminatı ile yan ödeme maaş unsurlarına ilişkin yapılan hatalı
ödemenin, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlamak üzere idari dava açma süresi olan 60 günlük süre içerisinde istenebileceğine dair Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve sayılı kararı dikkate alınarak 60 günlük süreyi aşan şekilde geri alınan tutarın iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Sağlık Bakanlığı tarafından gönderilen 24/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 15/01/2023 tarihi öncesinde Ek gösterge cetvelinin “ Diğer sağlık bilimleri lisansiyerleri” ve “Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlardan diğerleri” olarak ayrıldığı, başvuranın Gıda Mühendisliği Bölümünden mezun olması nedeni ile sağlık bilimleri lisansiyeri olmayacağı için ve bu esas alınarak ek gösterge hesabı yapılmış olması nedeni ile 2021 yılı
Ağustos ayı ile 2022 yılı Kasım ayı dahil fazla ödemelerin istendiği ve geri alındığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
“Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5.Mülga Devlet Memurları Kanunun I sayılı Hizmet Sınıfları İtibariyle Unvan Veya Aylık Alınan
Derecelere Göre Ek Göstergeler Cetvelinde III– SAĞLIK HİZMETLERİ SINIFI (Yeniden düzenleme:
31/7/2003-4969/4 md.) (1) a) Uzman Tabip, Tabip, Diş Hekimi, Uzman Veteriner Hekim, Veteriner Hekim, Eczacı, Biyolog, Tıpta Uzmanlık Tüzüğünde belirtilen dallarda uzmanlık belgesi alanlar veya bu dallarda uzmanlık unvanını doktora aşaması ile kazan bulunanlar için 1. Derece 3600, 2. Derece 3000, 3. Derece 2200, 4. Derece 1600, 5. Derece 1300, 6. Derece 1150, 7. Derece 950, 8. Derece 850 b) Diğer sağlık bilimleri lisansiyerleri için 1. Derece 3000, 2.derece 2200, 3. Derece 1600, 4. Derece 1500, 5.derece 1200, 6. Derece 1100, 7. Derece 900, 8. Derece 8000 c) Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlardan; 1. Yüksek öğrenim görenler 1. Derece 2200, 2. Derece 1600, 3. Derece 1100, 4.
Derece 800, 2. Diğerleri 1. Derece 1500, 2. Derece 1100, 3. Derece 800, 4. Derece 650 ek gösterge
Hükümleri mevcuttur.
̈
IV. KAMU DENETÇ I ̇Sİ SAADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞ DENETÇ İSİ’NE ONERİSİ
6. Kamu Denetç isi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; tavsiye kararı verilmesinde iliş kin ö neri Kamu Baş denetç isi’ne sunulmuş tur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, fazla yatırıldığı iddiasıyla tarafından istenen ve vermek zorunda kaldığı ek gösterge hesabından kaynaklanan paranın iadesini talep etmektedir.
8. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden; başvuranın Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlardan; 650 ek gösterge üzerinden hesaplama yapılması gerekirken 800 ek gösterge üzerinden yapılan maaş hesabından kaynaklanan fazla ödemenin iade edilmesi gerektiğini ve geri iadesinin mümkün olmadığı belirtilmektedir.
9. Öncelikle olarak belirtmek gerekir ki kanunlar yürürlüğe girdiği tarh itibariyle hüküm ve sonuç doğurmaları hukukun temel ilkelerindendir. Zira Kanunların değişmesi ve yeni kanunların yürürlüğe Hukuk devletinin temel özelliği, tüm bireylerin, ülkesindeki tüm insanlara hukuki güvence sağlaması da bunun sonucudur. Kanunlar, aksi belirtilmedikçe kural olarak geriye yürüyemezler. Aksi halde bireylerin hukuka olan güvenleri sarsılır ayrıca bu durum insancıllık ve merhamet ilkesine aykırıdır. Şunu belirtmekte fayda vardır ki; normun yürürlük tarihini belirleme yetkisi, normu ihdas etme yetkisine sahip olan organa ait olduğu için normların birbirini izlemesine, derhal uygulanmasına, geriye yürümesine veya eski normun etkisini sürdürmesine karar verecek olan da normu ihdas eden organdır Ancak sosyal bir bilim dalı olan hukuk toplumda refahı ve huzuru sağlamayı hedefler. Bu bakımdan bazı istisnai hallerde yasanın geriye yürümesi söz konusu olabilir. Somut olay bakımından ek göstergenin rakamının belirlenmesine ilişkin olarak yapılan değişikliğin hangi tarih itibariyle yürürlüğe gireceği de açıkça belirtildiğinden 15/1/2023, bu düzenlemenin de bu tarih itibariyle uygulanmasının hukuk devletinin belirlilik ilkesinin gereği olduğu değerlendirilmektedir. Diğer bir ifadeyle Başvuranın 16/06/2017 tarihinde Atatürk Üniversitesi Ziraat
Fakültesi Gıda Mühendisliği bölümünden mezun olduğu ve Sağlık Hizmetleri Sınıfına Dahil olarak
Hemşire kadrosunda çalıştığı açıktır. İdari işlemin tesis edildiği tarihteki yürürlükte bulunan kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği genel kuraldır. Bu nedenle başvuranın ek göstergeye göre maaş hesabı yapıldığı tarihteki Mülga Devlet Memurları Kanununun Ek gösterge cetvellerine bakmak gerekir. Buna göre yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda ek göstergesine ilişkin olarak 15/01/2023 tarihine kadar 657 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı Cetvelin (III) Sağlık Hizmetleri Sınıfının “ Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında kalanlardan; Yüksek öğrenim görenler” bölümünden; 15/01/2023 tarihinden itibaren ise “Yükseköğrenim mezunları” bölümünden yararlandırılmasının yerinde olduğu değerlendirilmektedir.
10. Başvuruya konu olayda aydınlatılması gereken ihtilaf olan oluşan borcun ne kadar sürede istenebileceğine ilişkin olarak ise; Kişiler için hak doğurucu nitelikte olan hukuka aykırı idari işlemlerin hangi sürede geri alınabileceği konusunda hem süreye ilişkin hem de hukuka aykırılığın niteliğine ilişkin iki farklı değerlendirme yapılmaktadır. Süreye ilişkin değerlendirmeler, geri alma işleminin dava açma süresinde mi yoksa somut olayın özelliklerine göre tespit edilecek makul bir sürede mi yapılabileceği hususundadır. İlk görüş geri alma işlemi ile iptal davası bir kıyasa başvurmakta ve nasıl ki kişiler hukuka aykırı işlemlere karşı iptal davası süresinde dava açabiliyorsa, idarenin de hukuka aykırı işlemlerini dava açma süresi içinde geri alabilmesi gerektiği, bu süre geçtikten sonra işlemin geri alınmaması gerektiğini savunmaktadır . Bu görüş, iptal davasında olduğu gibi, hukuk güvenliği ilkesi ve idarenin hukuka uygun davranma yükümlülüğü arasındaki tercihini ilki yönünde kullanmaktadır. İkinci görüş ise, dava açma süresi ile geri alma süresi arasındaki paralelliği kabul etmemekte ve idarenin hukuka aykırı idari işlemi geri alma konusunda daha esnek bir yetkiye sahip olmasını, yargı kararlarında kullanılan ifadesiyle
“makul bir sürede” idari işlemi geri alabilmesini savunmaktadır. (Halil ALTINDAĞ*İDARİ İŞLEMİN
GERİ ALINMASI SEBEBİ OLARAK AÇIK HATA, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XX, Y.
2016, Sa. 4)
10.1. Danıştay’ın geri almada süre meselesine ilişkin yaklaşımı incelendiğinde ise Danıştay İçtihatları
Birleştirme Kurulunun 14/06/1974 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E.1968/8
K.1973/14 sayılı kararında idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayanarak ödediği meblağı her zaman geri alabileceği, bu haller dışında kalan hatalı ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlamak kaydıyla 60 gün içinde alabileceği,
60 gün geçtikten sonra da geri istemesinin mümkün olmadığı karar altına alınmıştır. İçtihadı Birleştirme
Kararları genel nitelikte olup ilgisi olan her uyuşmazlıkta uygulanan bağlayıcı nitelikte kararlardır. Bu nedenle de söz konusu olayda da uygulanma mecburiyeti vardır ve 60 günlük süreyi geçen ödemelerin idare tarafından başvurandan istenemeyeceği de açıktır.
11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Danıştay’ın bahsi geçen kararı nedeniyle başvurandan talep edilen ve geri alınan meblağın tekrar iade edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin söz konusu ilkeler aykırı davrandığına ilişkin bir işlem tespit edilememiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Bursa İdare Mahkemesinde açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurandan iade alınan ek göstergeye ilişkin meblağın geri verilmesi yönünde SAĞLIK
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve gereği için SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi