|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Çukurova Üniversitesi’nde Teknik Eğitim Fakültesi mezunu olarak çalıştığı dönemde eksik ödenen Ek Özel Hizmet Tazminatı’nın 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak ödenmesi talebi ele alınmıştır. Başvuran, 31 Mayıs 2012 tarihinden itibaren 2021 Nisan ayına kadar olan sürede, idare tarafından eksik hesaplanan tazminat farkının yasal faizi ile birlikte ödenmesini istemiştir. İdare, geçmişe yönelik talebin reddedilmesi gerektiğini, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na atıfta bulunarak, ödenmeyen borçların zamanaşımına uğrayacağını belirtmiştir.
Danıştay, başvuranın geçmişe dönük 5 yıl içinde ek özel hizmet tazminatı talep edebileceğine karar vermiştir. Ancak, başvuranın 5 yılı aşan taleplerinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvuranın faiz talebi, idarenin hukuka aykırı bir işlemle gecikme yaşatmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın geçmişe dönük 5 yıllık ek özel hizmet tazminatının 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak ödenmesi yönünde tavsiye kararı verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/1069-S.22.1661
BAŞVURU NO : 2021/15371
KARAR TARİHİ : 24/01/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İdarece eksik hesaplanarak ödenen Ek Özel Hizmet Tazminatının fark tutarının 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak yasal faizi ile birlikte tarafına ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza yapmış olduğu 2020/101917 numaralı başvuruya istinaden verilen 24/03/2021 tarihli ve 2021/4792- S.21.7715 numaralı karar neticesinde Çukurova Üniversitesi Rektörlüğü tarafından
Teknik Eğitim Fakültesi mezunu (Teknik Öğretmen) olması nedeniyle tarafına ödenecek Ek Özel Hizmet
Tazminatını 2021 Nisan ayından itibaren 3.0 katsayısı üzerinden ödenmeye başladığını, idareye yapmış olduğu 09.08.2021 tarih ve sayılı, Teknik Eğitim Fakültesi mezunu (Teknik Öğretmen) olarak intibakının yapıldığı günden 2021 Nisan ayına kadar tarafına eksik ödenen Ek Özel Hizmet tazminatlarının yasal faizi ile yeniden hesaplanarak ödenmesi hususu ile ilgili başvurusu üzerinden 30 gün geçmesine rağmen başvurusunun cevapsız bırakılarak zımnen reddedildiğini, Kamu Denetçiliği Kurumunun 21/01/2021 tarih ve 2021/1270-S.21.2188 sayı ile verilmiş tavsiye kararının Çukurova Üniversitesi
Rektörlüğüne emsal teşkil etmesi ve Anayasanın 125’inci maddesinde yer alan “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” hükmü kapsamında, Teknik Eğitim Fakültesi (Teknik
Öğretmen) mezunu olarak Çukurova Üniversitesinde hizmet vermeye başlamış olduğu 31 Mayıs 2012 tarihinden Nisan/2021 dönemine kadar 9 yıl süreyle idarece eksik hesaplanarak ödenen Ek Özel Hizmet tazminatının fark tutarının 3.0 katsayısı üzerinden ve güncel yasal faizi ile yeniden hesaplanarak tarafına ödenmesi gerekliliğini belirten bir tavsiye kararı alınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında 05/10/2021 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Çukurova Üniversitesi Rektörlüğünün 02/11/2021 tarih ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvurucunun talebi ile ilgili Kurum tarafından verilecek olan karar gereğince İdarece işlem tesis edilebileceği, 2.2. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki, ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği hükmü kapsamında, başvurana eksik ödendiği anlaşılan zam ve tazminatın faiz dikkate alınmaksızın geriye doğru ödenebileceği, zam ve tazminatın geriye doğru ödenmesinde 5018 sayılı
Kanunun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile öngörülen beş yıllık zamanaşımı süresinin dikkate alınması gerektiğinin değerlendirildiği, 2.3. Arazi tazminatları yılda 4 kez 3’er ay aralıklarla ödenmekte olduğu, bu ayların Ocak-Şubat-Mart /
Nisan-Mayıs-Haziran / Temmuz-Ağustos-Eylül / Ekim-Kasım-Aralık dönemleri şeklinde olduğu, ilgili kişinin Teknik Eğitim Fakültesi (Teknik Öğretmen) mezunu olması dolayısıyla Nisan-Mayıs-Haziran ve
Temmuz-Ağustos-Eylül 2021 dönemi arazi tazminatlarını 3.0 katsayısı üzerinden aldığı, Nisan 2021 öncesi dönemdeki Ocak-Şubat-Mart 2021 arazi tazminatı 1.2 katsayısı üzerinden hesaplanmış olduğu, OcakŞubat-Mart döneminde ilgili kişinin 3.0 katsayısı üzerinden ödenmesine ilişkin başvurusu henüz sonuçlanmadığı için 1.2 katsayısı uygulandığı, 2.4. Arazi tazminatlarının katsayıları itibariyle; – Teknisyen 1.2 katsayısı üzerinden, – Tekniker 2.0 katsayısı üzerinden, – Mühendis 3.0 katsayısı üzerinden ödendiği, 2.5. İlgili kişiye geçmişe dönük ödeme yapılıp yapılmayacağı hakkında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın Teknik Eğitim Fakültesi diploması aldığı dönemde idareye herhangi bir başvurusu bulunmadığı, personelin Teknik Eğitim Fakültesi mezunu olmasının takibinin idarece yapılamayacağından dolayı geçmişe dönük bir ödeme yapılamayacağı görüşünde oldukları, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde “(…) Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Zam ve tazminatları” düzenleyen
152 nci maddesinin III ortak hükümler bölümünün birinci fıkrasında; “Bu zam ve tazminatların hangi
işi yapanlara ve hangi görevlerde bulunanlara ödeneceği, miktarları, ödeme usul ve esasları, bütün kurumları kapsayacak şekilde ve 154 üncü madde uyarınca katsayının Cumhurbaşkanınca değiştirilmesi durumu hariç yılda bir defa olmak üzere hazırlanır ve Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulur.” 6. 3795 sayılı Bazı Lise, Okul ve Fakülte Unvan Verilmesi Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinde; “Gördükleri mesleki teknik öğretim alanlarına göre; a) Mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ile denkliği Milli Eğitim
Bakanlığınca kabul edilen diğer mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ve bu okullara denk mülga okullardan mezun olanlara “teknisyen”, b) Lise üstü iki yıl süreli yüksek teknik öğretim görenlere, “tekniker”, c) Lise üstü üç yıl süreli yüksek teknik öğretim görenlere, “yüksek tekniker”, d) Lise üstü dört yıl süreli yüksek teknik öğretim gören erkek teknik öğretmen okulu, erkek teknik yüksek öğretmen okulu, yüksek teknik öğretmen okulu ve teknik eğitim fakültesi mezunları ile kız teknik öğretmen okulu, kız teknik yüksek öğretmen okulunun ve mesleki eğitim fakültesinin teknik eğitim veren bölümlerinden mezun olanlara “teknik öğretmen”, e) Teknik öğretmen unvanını kazananlar için Yükseköğretim Kurulunca belirlenen mühendislik fakültelerince düzenlenecek iki yarıyıl süreli mühendislik eğitimi tamamlama programını en fazla dört yarıyıl içinde bitirenlere dallarında “mühendis”, unvanı verilir. Bu unvanlar, eğitim görülen dalın ismi ile birlikte kullanılır.” 7. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34 üncü maddesi; “Ödeme emri belgesine bağlandığı halde ödenemeyen tutarlar, bütçeye gider yazılarak emanet hesaplarına alınır ve buradan ödenir. Ancak, malın alındığı veya hizmetin yapıldığı malî yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarlar bütçeye gelir kaydedilir. Gelir kaydedilen tutarlar, mahkeme kararı üzerine ödenir. Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilir. İlgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde, bir taahhüde ve harcama talimatına dayanmayan giderlere ilişkin olup, Maliye Bakanlığınca belirlenecek ekonomik kodlardan yapılan ve bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte, oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmayan giderler; dayanağını oluşturan harcama belgeleri de eklenmek suretiyle usûlüne göre gerçekleştirilerek ilgili hesaplara alınır ve ödeneğinin gelmesini müteakip ödenir. Bu tutarlara ilişkin ödenek gönderme belgeleri, en geç malî yılın sonuna kadar muhasebe birimine gönderilerek muhasebeleştirme işlemleri tamamlanır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.” 8. 05/05/2006 tarihli ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04//2006 tarihli ve 2006/10344 saylı Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar Bakanlar Kurulu
Kararının, 8.1. “Parasal tutarlar ve kesintiler” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “I ve III sayılı cetvellere göre ödemeye esas olacak tazminatların oranları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
“Zam ve tazminatlar” başlıklı 152 nci maddesinde sınıf, derece, unvan ve öğrenim durumu itibarıyla yer alan üst sınırları hiçbir şekilde geçemez.”
8.2. “Esas alınacak sınıf, kariyer, kadro ve görev unvanları” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “I sayılı Cetvelin (B) ve (C) bölümlerinde yer alan zamlar ile II sayılı Cetvelin (C), (E) ve (F) bölümlerinde yer alan özel hizmet tazminatının ödenmesinde, anılan bölümlerde ayrıca belirtilen istisnai durumlar hariç olmak üzere, personelin işgal ettiği kadronun sınıfı ve kariyeri, … esas alınır.” 8.3. Kararın 4 üncü maddesinin (e) bendinde; “Kurumların teknik ve sağlık hizmetleri sınıflarına ait kadrolarında bulunanlardan, bulundukları hizmet sınıflarına atanılabilecek mesleki bir üst öğrenimi bitirenlere, cetvellerde ayrıca belirtilen istisnai durumlar hariç olmak üzere, kariyerleri (mesleki üst öğrenimleri) esas alınarak zam ve tazminat ödenir. Kadroları teknik ve sağlık hizmetleri sınıflarında bulunanlardan, bulundukları hizmet sınıflarından bir kadroya atanamayacak herhangi bir üst öğrenimi bitirenlere ise bitirdikleri üst öğrenimden dolayı zam ve tazminat ödenmez.” 8.4. Karara ekli (II) sayılı Özel Hizmet Tazminatı cetvelinin Teknik Hizmetler bölümünün 6 ncı sırasında; “Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden; büro, atölye, ısı santralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil), işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şantiye, inşaat, baraj, park, bahçe, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara (belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil), çalışılan her gün için aşağıda gösterilen oranlarda ayrıca özel hizmet tazminatı ödenir. Faal durumdaki hizmet binalarının tadilat, bakım ve onarımı işleri açık çalışma mahalli kapsamında değerlendirilmez.
a) 1/a, b ve c sıralarında sayılanlara ………….. : 3,0 b) 1/d sırası ile 2 nci sırada sayılanlara ……….: 2,0 c) 3 ve 4 üncü sıralarda sayılanlara …………….: 1,2
Bu ek özel hizmet tazminatının ödenmesinde ilgililerin kadroları esas alınır. Tazminatın kimlere ödeneceği; iş programları ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler itibarıyla ilgili birim amirlerince belirlenir. Ödemeler görevin filen yerine getirilmesinden sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılır.” 9. Maliye Bakanlığının benzer bir başvuruya ilişkin 06/07/2017 tarihli ve 5878 sayılı görüş yazısı; “Teknik hizmetler sınıfındaki Devlet memurlarına verilecek zam ve tazminatların 657 sayılı Kanun’un 152 nci maddesi, 17/04/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren “Devlet
Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar”ın 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi ile 4 üncü maddesinin (e) bendi ve 160 Seri No’lu Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği’nin “EUygulamaya İlişkin Ortak Açıklamalar” bölümünün üçüncü sırasında düzenlendiği, Teknik Hizmetler
Sınıfına dahil “Teknisyen” kadrosunda görev yapan ilgili personelin “aday memur olup olmadığı dikkate alınmaksızın” ve “Mühendis unvanını Teknik Hizmetler Sınıfına dahil Teknisyen kadrosuna ataması yapılmadan önce veya sonra alıp almadığına bakılmaksızın” 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar eki I sayılı “İş
Güçlüğü, İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali Sorumluluk Zammı” Cetvelinin “(B) Teknik Hizmetler
Bölümü” 2 nci sırasında mühendisler için öngörülen zamlar ile II sayılı “Özel Hizmet Tazminatı”
Cetvelinin “(E) Teknik Hizmetler” bölümü 1 inci sırasının (b) bendinde mühendisler için öngörülen özel hizmet tazminatından yararlandırılması gerektiğinin değerlendirildiği, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki, ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği hükmü kapsamında, başvurana eksik ödendiği anlaşılan zam ve tazminatın faiz dikkate alınmaksızın geriye doğru
ödenebileceği, zam ve tazminatın geriye doğru ödenmesinde 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile öngörülen beş yıllık zamanaşımı süresinin dikkate alınması gerektiğinin mütalaa edildiği” şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, Kurumumuza yapmış olduğu 2020/101917 numaralı başvuruya istinaden verilen 24/03/2021 tarihli ve 2021/4792- S.21.7715 numaralı karar neticesinde Çukurova Üniversitesi Rektörlüğü tarafından
Teknik Eğitim Fakültesi mezunu (Teknik Öğretmen) olması nedeniyle tarafına ödenecek Ek Özel Hizmet
Tazminatını 2021 Nisan ayından itibaren 3.0 katsayısı üzerinden almaya başladığını ifade ederek, Teknik
Eğitim Fakültesi (Teknik Öğretmen) mezunu olarak Çukurova Üniversitesinde hizmet vermeye başladığı
31 Mayıs 2012 tarihinden 2021 Nisan ayına kadar 9 yıl süreyle idarece eksik hesaplanarak ödenen Ek Özel
Hizmet tazminatının fark tutarının 3.0 katsayısı üzerinden ve güncel yasal faizi ile yeniden hesaplanarak tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerden; Nisan/2021 döneminden itibaren başvurana ek özel hizmet tazminatının 3.0 oranından ödenmeye başlandığı, ancak geçmişe yönelik talebinin ve yasal faizinin reddedildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuru konusu olayda başvuranın ek özel hizmet tazminatı alıp alamayacağına ilişkin bir ihtilaf bulunmamakta olup, başvurunun çözümü başvuranın geçmişe dönük ödeme alıp alamayacağı ve bu ödemeler için faiz ödenip ödenmeyeceği hususunun tespitine bağlıdır.
13. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre ise; kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verileceği, ilgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği şeklindedir.
14. Bu çerçevede konunun değerlendirilmesinde, 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde, ilgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği öngörülmektedir. Bu kapsamda, başvuranın anılan maddede öngörülen süre ile sınırlı olmak kaydıyla geçmişe dönük olarak ek özel hizmet tazminatı talep edebileceği görülmektedir.
15. Benzer konuda Kurumumuza yapılmış olan 10/08/2020 tarihli ve 2020/93015 numaralı başvuruya ilişkin verilen 20/10/2020 tarihli Tavsiye Kararında da; “Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yapı
Eğitimi Bölümü (Teknik Öğretmen) mezunu olarak “Tekniker” unvanında teknik hizmetler sınıfında teknik personel statüsünde çalışan, çalıştığın süre boyunca ek özel hizmet tazminat oranı 2,0 katsayısı üzerinden hesaplanarak tarafına ödenen başvurana, Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin 17/4/2006 tarih ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli (II) sayılı Özel Hizmet Tazminatı
Cetvelinin Teknik Hizmetler Bölümünün 6 ncı sırasında belirtilen şart ve usuller çerçevesinde, geçmişe
dönük 5 yıllık ek özel hizmet tazminatının 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak ödenmemesine yönelik
İdarece tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı” gerekçesiyle, geçmişe dönük 5 yılı kapsamak üzere ek özel hizmet tazminatının 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak ödenmesi yönünde tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir.
16. Bu nedenle başvurana geçmişe dönük 5 yıllık ek özel hizmet tazminatının 3.0 katsayısı üzerinden hesaplanarak ödenmesi yönünde idareye tavsiye kararı verilmesi ancak başvuranın 5 yılı aşan ödeme talebinin ise reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
17. Başvuranın faiz talebine gelince; Kurumumuzca görevden uzaklaştırılan veya görevden ihraç edilen personelin sonradan göreve başlaması durumunda mali haklarının ödenmesine ilişkin başvurularda, idareye, açıkta geçen süreler için ödenecek mali haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesi yönünde tavsiye kararları verilmiştir. (2021/1068, 2020/97640 Başvuru Nolu kararlar)
18. Gerek Kurumumuzca daha önceden verilen kararlar gerekse de söz konusu kararda atıf yapılan Anayasa
Mahkemesi (07/02/2019 tarihli ve 2015/4812 numaralı bireysel başvuru kararı) kararının görevden uzaklaştırılan veya görevden ihraç edilen personelin sonradan göreve başlaması durumunda mali haklarının ödenmesine ilişkin olduğu görülmektedir. Her iki durumda da kişilerin devam eden ödemeleri idarenin bir işlemi nedeniyle kesintiye uğramış ve bu işlem yürürlükte olduğu süre zarfında kişilerin bu mali haklarını talep etmesi mümkün değildir. Bu gibi durumlarda kişilerin yoksun kaldığı parasal haklarının enflasyon karşısında değer kaybına uğraması nedeniyle bu değer kaybının faiz ödenmek suretiyle telafi edilmesi gerekmektedir.
19. Ancak somut olayımızda başvuranın ek özel hizmet tazminatı idare tarafından eksik ödenmiş ve bu ödeme başvuran tarafından itiraz edilmeden kabul edilmiştir. Dolayısıyla burada başvuranın devam eden ödemeleri bulunmamakta olup haliyle bu ödemeleri idarenin hukuka aykırı işlemi ile geciktirilmemiş veya kesintiye uğratılmamıştır. Ayrıca başvuranın Kurumumuza daha önceden yapmış olduğu başvuruda faiz talebi bulunmadığı gibi 2020 yılına kadar da 3.katsayı üzerinden ek ödeme talep etme imkanı bulunduğu halde böyle bir talepte bulunmamış yapılan ödemeyi itiraz etmeden kabul etmiştir. İdare ise başvuranın mezuniyet durumlarına ilişkin belgeleri kendilerine ibraz ederek bu ek ödemeyi daha önceden talep etmediklerini kurumlarının personelin mezuniyet durumlarını takip etme yükümlülüğünün bulunmadığını ileri sürmektedir.
20.Dosyanın incelenmesinden başvuranın bu unvanı kazandığı tarihte mezuniyetine ilişkin belgeleri kademe-derece intibaklarına esas olmak üzere idareye ibraz ettiği ancak başvuru konusu eksik ödemeye ilişkin itirazda bulunarak eksik ödenen tutarları talep ettiğine ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı anlaşılmaktadır.
21.Bu nedenle hem başvuranın Kurumumuza daha önceden yapmış olduğu başvuruda faiz talep etmemiş olması hem de eksik ödemeyi itiraz etmeden kabul ederek bu konuya ilişkin Kurumuna daha önceden talepte bulunmadığı hususları dikkate alındığında, bu geç ödeme nedeniyle idareyi faiz ödeme yükümlülüğü altına sokulmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağı dolayısıyla başvurunun emsal dosyalardan bu yönüyle farklılaştığı değerlendirildiğinden başvuranın faiz talebinin reddi gerektiği değerlendirilmiştir.
22.Diğer taraftan bilindiği gibi idareler tarafından yapılan ödemeler ilgili yıla ait tutarlar üzerinden yapılmakta ancak bu ödemenin herhangi bir nedenle gecikmesi durumunda, 5018 sayılı Kamu Mali
Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile diğer yasal düzenlemelerde geçmişe dönük ödemelerde faiz ödeneceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle, aradan geçen süre zarfında enflasyon nedeniyle paranın alım gücünde meydana gelen azalmayı telafi etmek için herhangi bir ödeme yapılmamaktadır. İdareler böyle bir ek ödemeyi ancak bir mahkeme kararına istinaden yapmakta ve yapılan bu ödemede kamu zararı kapsamında ilgili memura rücu edilmek suretiyle tahsil yoluna gidilmektedir. Konunun yargıya taşınması üzerine idari yargı tarafından Danıştayın istikrar kazanmış içtihadı gerekçe gösterilerek idareye başvuru
tarihi idareye başvurulması mümkün değil ise dava açma tarihinden itibaren faiz ödenmesine karar verilmekte (Danıştay 11.Dairesinin 02.04.2010 tarih ve E: 2009/5353, K: 2010/2671 sayılı kararı) ancak bu tarihler ile alacağın doğduğu tarihler arasındaki süreye ilişkin faiz talepleri reddedilmektedir. Bu sürelere ilişkin yapılan bireysel başvurular üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından alacağın enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılarak ödenmesine yol açtığı gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin kararlar verilmektedir. (Anayasa Mahkemesinin 2015/4812 başvuru numaralı bireysel başvuru kararı)
23. Görüleceği üzere geçmişe dönük ödemelerde ortaya çıkan hak kayıplarını giderecek bir düzenleme bulunmaması ve bunu telafi edecek başka bir hukuki araç bulunmaması nedeniyle yasal boşluğun yargı içtihatları ile faiz ödemesine hükmedilmek suretiyle doldurulduğu ancak gecikmeli ödeme nedeniyle faiz ödenip ödenmeyeceği, ödenecek ise hangi tarihten itibaren faiz hesaplanacağı ile ilgili yargı kararları arasında farklılıklar olduğu dolayısıyla bu konuda bir düzenleme bulunmamasının birçok tartışmaları ve beraberinde ise bir dizi uyuşmazlığı beraberinde getirdiği, bu durumun ise birçok mağduriyetlere sebep olduğu gibi yargının da iş yükünü artırdığı görülmektedir.
24. Anayasa Mahkemesinin 2015/4812 başvuru numaralı bireysel başvuru kararının 25.paragrafında
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, mülkiyet hakkı kapsamında faiz ödemesini, esasen devletin borçlu olduğu tutar ile alacaklı tarafından nihai olarak alınan tutar arasındaki enflasyon nedeniyle oluşan değer kayıplarını giderme yükümlülüğüyle ilişkilendirildiği ifade edilmiştir. Doktrinde mahkemeler tarafından zarar tutarı hesaplanırken zararın meydana geldiği tarih yerine hüküm tarihin esas alınması durumunda bu değer kaybı nedeniyle oluşan zararın karşılanmış olacağı dolayısıyla ödenecek tutara ayrıca temerrüt faizi uygulanmasına gerek kalmayacağı savunulmaktadır. (Gürsel Kaplan, İdari Yargılama Hukukunda Dava
Açmanın Sonuçları,İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 10, Sayı 2, s.669)
25. Bilindiği üzere, idareler tarafından vatandaşlara ve çalışanlara sosyal yardım, aylık ve ücret adı altında yapılan ödemeler belirli dönemlerde ve belirli oranlarda artırılmakta ve ilgili yılda bu artırımlı tutar üzerinden ödeme yapılmaktadır. Belirlenen artırım oranlarının ise Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan fiyat endekslerine (Tüketici Fiyatları) yakın veya üzerinde olduğu dolayısıyla bu ödemelerin enflasyon karşısında değer kaybına uğramadığı görülmektedir. Bu ödemelerin herhangi bir sebeple gecikmesi durumunda ise ödeme tarihinde yapılacak bu ödemenin karşılığı olarak kabul edilebilecek belirlenen artırım oranlarında güncellenerek enflasyon karşısında değer kaybına uğramamış olduğu kabul edilen ve halihazırda ait olduğu dönemde doğan alacaklara yapılan bir ödeme tutarı bulunmaktadır. İşte bu ödemelerin herhangi bir sebeple gecikmesi durumlarında alacağın doğduğu tarihteki tutarlar yerine ödeme tarihindeki güncel tutar üzerinden ödeme yapılması durumunda enflasyon nedeniyle oluşan değer kayıplarından kaynaklanan hak kayıplarının giderilerek mağduriyetlerin önleneceği ve buna bağlı olarak ortaya çıkan uyuşmazlıkların önüne geçilerek yargı yükünün azalacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yukarıda açıklanan yasal boşluğun doldurulması için geçmişe dönük ödemelerin ödeme tarihindeki güncel tutar üzerinden hesaplanmasına yönelik düzenleme yapılması hususunun değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.
26.Yukarı anlatılan hususlar, ilgili mevzuat, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, başvuranın iddiaları birlikte değerlendirildiğinde; 09.08.2021 tarih ve sayı ile Teknik Eğitim Fakültesi mezunu (Teknik Öğretmen) olarak intibakının yapıldığı günden 2021 Nisan ayına kadar tarafına eksik ödenen ek özel hizmet tazminatlarının yeniden hesaplanarak ödenmesi hususu ile ilgili başvurusunun reddine yönelik İdarece tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, başvuranın ortaya çıkan farkın yasal faizine ilişkin talebi hakkında ise; Maliye Bakanlığının benzer bir başvuruya ilişkin 06/07/2017 tarihli ve 5878 sayılı görüş yazısında da ifade edildiği üzere eksik ödendiği anlaşılan zam ve tazminatın faiz dikkate alınmaksızın idarece ödenmesi gerektiği dolayısıyla faiz talebinin reddi gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ancak idarenin başvurana karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Adana İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Mezuniyet itibariyle 5 yıldan daha öncesine ilişkin geçmişe dönük ödemeler ile eksik ödenen ek özel hizmet tazminatlarının farkının yasal faizinin ödenmesi hususundaki talebinin REDDİNE; Eksik ödenen ek özel hizmet tazminatlarının 3.0 katsayısı üzerinden geçmişe dönük 5 yılı kapsayacak şekilde yeniden hesaplanarak ortaya çıkan farkın ödenmesi hususunda ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASI,
Kararda açıklandığı üzere, kamu idareleri tarafından geçmişe dönük olarak yapılacak ödemelerin ödeme tarihindeki güncel tutar üzerinden yapılması ile ilgili değerlendirme, çalışma ve düzenleme yapılması hususunda bilgileri için kararın bir örneğinin HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞINA
GÖNDERİLMESİNE,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana, ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve HAZİNE VE MALİYE
BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi