|
ÖZET: Başvuru sahibi, Balıkesir’in Karesi ilçesindeki taşınmazı üzerine inşa ettiği evin önünde bulunan Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye ait elektrik direğinin, otopark kapısının açılmasına engel olduğunu ve bu nedenle direğin taşınmasını talep etmiştir. Başvuru, 16 Şubat 2023 tarihinde yapılmış olup, elektrik direğinin kamusal alanda bulunduğu ve kamu hizmeti için kullanıldığı gerekçesiyle talep olumsuz değerlendirilmiştir.
Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş., yapılan incelemelerde elektrik direğinin, araç ve yaya geçişine engel teşkil etmediğini belirtmiş ve bu nedenle direğin taşınmasının hukuken mümkün olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, elektrik direğinin taşınma masraflarının başvuru sahibi tarafından karşılanması durumunda, taşınma işleminin gerçekleştirilebileceği vurgulanmıştır. Başvuru sahibinin mülkiyet hakkı, Anayasa ve uluslararası sözleşmeler çerçevesinde korunmakta olup, bu tür taleplerin değerlendirilmesinde kamu yararı gözetilmektedir. Sonuç olarak, başvurunun reddine ilişkin karar, başvuru sahibinin talebinin bireysel bir ihtiyaç kapsamında değerlendirilmesi ve kamu hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin gereklilikleri doğrultusunda verilmiştir. Başvuru sahibi, bu karara itiraz edebilir ve yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8236-S.23.13426
BAŞVURU NO : 2023/2373
KARAR TARİHİ : 06/07/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü
Elektrik direğinin başka bir yere nakledilmesi talebi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 16/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarafından yapılan başvuruda başvuru sahibi, Balıkesir ili Karesi İlçesi Toygar
Mahallesi 321 Sokak No: adreste bulunan Ada, Parsel sayılı taşınmazı üzerine ev inşa ettiğini, evin önünde Uludağ Elektrik A.Ş.’ne ait elektrik direğinin anılan parsele bir miktarının geçtiğini, otoparkın önünde otopark kapısı yapılamadığı için araç giriş çıkışına da engel olduğunu, parsel içerisine taşkınlık yaptığını, otopark yapılmasına ve araç-girişine engel olduğunu belirterek söz konusu elektrik direğinin taşınma masrafı talep edilmeden bu parselin dışına ve köşesine nakledilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 28/02/2023 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden Limak Uludağ Elektrik Perakende Satış Anonim Şirketi’nin 10/04/2023 tarih ve sayılı yazılarında;
2.1) Yapılan inceleme neticesinde; bahse konu adreste bulunan direğin kamusal alanda olduğu tespit
edilmiş olup, ilgili kurumların onayı alınarak yapıldığı, elektrik direğinin, kamu hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin icrasında kullanılmakta olup mülkiyeti Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’ine; işletmesi ve bakımı şirketimize ait bir dağıtım tesisi olduğu, başvuru sahibi tarafından kendi ihtiyacı sebebiyle kamusal alanda kalan ve kamu hizmeti gören bir direğin kaldırılması talebi olumlu değerlendirilmediği,
2.2) Yapılan incelemeler sonucunda başvuruya konu adreste bulunan direğin kamusal alanda olduğu araç
ve yaya giriş ve çıkışına engel teşkil etmediğinin tespit edildiği, bu sebepten deplase işleminin şirket
tarafından yapılmasının hukuken mümkün olmadığı, Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin
Uygulanacak Usul Ve Esasları kapsamında; bahse konu elektrik direğin deplase (taşıma) maliyetleri, direğin taşınmasını talep eden kişi (başvuru sahibi) tarafından karşılanması halinde yine başvuru sahibi tarafından deplase işleminin gerçekleştirilebileceği düzenlendiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Mülkiyet hakkı’ başlıklı
35’inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.1) ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü
ve dördüncü fıkralarında, “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”; ‘İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği’ başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir…”; hükmünü amirdir.
4) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17’üncü maddesinde; “hiç kimsenin keyfi olarak mal ve
mülkünden yoksun bırakılamayacağı” düzenlenmiştir.
5) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokol’ün “mülkiyetin korunması” başlıklı 1’inci
maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.” şeklinde bir düzenlemeye gidilmiştir.
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”;
7) 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ‘Mülkiyet hakkının içeriği’ başlıklı 683’üncü maddesinde,
“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
8) 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinin “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır…”
9) 03/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin
‘Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri’ başlıklı 26’ncı maddesinde, 1) İdareler; tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre, (2) Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her
türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.”
9.1) Yine mezkur yönetmeliğin ‘Kamu alanlarında yapılacak yapılarda ruhsat’ başlıklı 56’ncı
maddesinde, (5) Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan veya yaptırılacak olan; karayolu, demiryolu, liman, yat limanı ve benzeri ulaşım tesisleri, bunların tamamlayıcı niteliğindeki trafik ve seyir kuleleri, çekek yeri, iskele, açık ve kapalı barınak, tersane, tamir ve bakım istasyonları, tünel, köprü, menfez, baraj, hidroelektrik santrali, rüzgâr ve güneş enerji santrali, sulama ve su taşıma hatları, su dolum tesisleri, arıtma tesisleri, katı atık depolama ve transfer tesisleri ile atık ayrıştırma tesisleri, her tür ve nitelikteki enerji, haberleşme ve iletişim istasyonları ve nakil hatları, doğal gaz ve benzeri boru hatları, silo, dolum istasyonları, rafineri gibi enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma, iletişim ve diğer altyapı hizmetleri ile ilgili tesisler ve bunların müştemilatı niteliğinde olan kontrol ve güvenlik üniteleri, trafo, eşanjör, elavatör, konveyör gibi yapılar, bu işleri yapmak üzere geçici olarak kurulan beton ve asfalt santralleri, yapı ruhsatına tabi değildir.
(6) Beşinci fıkradaki yapı ve tesislerin projelerinin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca incelenerek onaylanmış olması, denetime yönelik fenni mesuliyetin üstlenilmiş olması ve inşasına başlanacağının, ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşu tarafından mülkiyete ilişkin bilgiyle birlikte yazılı olarak ilgili idareye bildirilmesi gerekir. Bu yapılarda sorumluluk ilgili kamu kurum ve kuruluşunundur.
10) 28/1/2014 tarihli ve 28896 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem
Kullanım Yönetmeliğinin ‘Tadilat’ başlıklı 26’ıncı maddesinde, (1) Bağlantı anlaşmasında belirlenen sahaya özgü teknik ve fiziki şartlarda işletme esnasında herhangi bir değişiklik veya yenilemenin, anlaşmanın her iki tarafını da etkilemesi durumunda, değişiklik ya da yenileme işlemi tadilat olarak kabul edilir. (5) Tadilat talebinin kullanıcı tarafından yapılması halinde, iletim veya dağıtım sisteminde kapasite artışı yatırımı gerektiren tadilatlarda, bağlantı noktasına kadar olan kısmın maliyeti TEİAŞ veya dağıtım şirketi tarafından, bağlantı noktasından itibaren kullanım yerine kadar olan kısmın maliyeti ise kullanıcı tarafından karşılanır. Diğer hallerde oluşan maliyetler kullanıcı tarafından karşılanır.
Hükümleri yer almaktadır.
11) Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 16/08/2018 tarih ve 18-354 no’lu kararıyla kabul edilen
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar’da, ‘Deplase/İptal Süreç
Ve Maliyetlerine Dair Esaslar’ başlıklı 6’ncı maddesinde, d) Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanacaktır.
e) Kamunun kullanımına ait yerlerde (kaldırım, yol kenarı v.b.) bulunan alçak gerilim dağıtım tesisleri (iki adet direk veya bir adet saha dağıtım kutusu veya bir adet abone bağlantı hattı ve bunların müştemilatı) için deplase talepleri bu usul ve esaslar kapsamında olmayıp başvurular Dağıtım Şirketlerine yapılacak olup, değerlendirme Dağıtım Şirketi tarafından yapılacaktır.
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12) Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden
13) Mülkiyeti başvurana ait Ada, Parsel sayılı taşınmazı üzerine ev inşa ettiğini, evin önünde
Uludağ Elektrik A.Ş.’ne ait elektrik direğinin anılan parsele bir miktarının geçtiğini, otoparkın önünde otopark kapısı yapılamadığı için araç giriş çıkışına da engel olduğunu, parsel içerisine taşkınlık yaptığını, otopark yapılmasına ve araç-girişine engel olduğunu belirterek söz konusu elektrik direğinin taşınma masrafı talep edilmeden bu parselin dışına ve köşesine nakledilmesini talep etmektedir.
14) Başvuruya konu parsel üzerinde yapılan ev inşaatının önünde bulunan elektrik direğinin taşınmazına
bir miktarının geçtiği, otoparkın önünde olduğundan otopark kapısının yapılamadığı, araç giriş çıkışına da engel olduğundan mevcut elektrik direğin parsel dışına ve arsa köşesine taşınma masrafı alınmaksızın çekilmesi talebiyle ilgili İdare tarafından söz konusu direğin kamusal alanda olduğu tespit edildiği, ilgili kurumların onayı alınarak yapıldığı, elektrik direğinin kamu hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin icrasında kullanılmak üzere yapıldığını, elektrik direğinin araç ve yaya giriş ve çıkışına engel teşkil etmediği, bu sebepten deplase işleminin şirket tarafından yapılmasının hukuken mümkün olmadığı, başvuru sahibi tarafından kendi ihtiyacı sebebiyle kamusal alanda kalan ve kamu hizmeti gören bir direğin kaldırılması talebinin olumlu değerlendirilmediği, bahse konu elektrik direğin deplase (taşıma) maliyetleri, direğin taşınmasını talep eden başvuru sahibi tarafından karşılanması halinde deplase işleminin gerçekleştirilebileceği belirtilmiştir.
15) Bilindiği üzere, Anayasanın 35’inci maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu hakkın
ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği hüküm altına alınmış olup, kamu makamlarınca mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasanın 13’üncü maddesinin de göz önünde bulundurulması gerekmekte olup, anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasaya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (AYM, B.No:2017/24715, K.T.: 20/9/2018).
16) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokolün 1 inci maddesi ve AİHM’in söz konusu
maddeye ilişkin verdiği kararlara bakıldığında; üç temel ilkenin işaret edildiği görülmektedir. Söz konusu ilkeler; mülkiyete saygı, mülkiyetten yoksun bırakılmama, mülkiyetin kullanımının belli şartlarda devletlerce kısıtlanabileceğidir. Anayasamızın 35. maddesi de bu ilkelerle paralel şekilde hüküm ifade etmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi’ de kararlarında “AİHM’nin yargı kararlarının uygulanmasının geciktirilmesini yahut hiç uygulanmamasını mülkiyete saygı ve mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahale” olarak kabul etmektedir.
17) Medeni Kanunumuzda malikin sahip olduğu şey üzerinde hukuk düzeninin sınırları içinde dilediği gibi
kullanım hakkı olduğu, tasarrufta bulunabileceği, tasarrufunu engelleyecek her türlü haksız el atmanın engellenmesini isteme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmiştir. Esasen Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde belirtildiği üzere kamu hizmeti olarak sayılabilecek elektrik iletim ve dağıtım faaliyetinin Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılmasının ön görüldüğü, bunu icra ederken de cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Öte yandan Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem
Kullanım Yönetmeliğinin 26’ıncı maddesi uyarınca da sahaya özgü teknik ve fiziki şartlarda herhangi bir değişiklik, yenileme vb. tadilatlardan kaynaklı maliyetlerin kullanıcı tarafından karşılanacağı açıkça ifade edilmiştir.
18) Elektrik üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında olması nedeniyle bu amaca hizmet eden
tüm organizasyon ile teknik cihazların kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır. Bununla birlikte bu tür tesis ve yapıların taşınmazdan yararlanmasını engellememesi, taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının ihlal edilmemesi önem arz etmektedir.
19) Somut olayın incelenmesinde, bahse konu parselin önündeki elektrik direğinin oto park araç-girişine
engel olduğu, mevcut elektrik direğin parsel dışına ve arsa köşesine taşınma maliyetsiz nakledilmesiyle ilgili olarak söz konusu elektrik direğinin kamusal alanda yer aldığı, elektrik direğinin kamu hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin icrasında kullanılmak üzere yapıldığı, öte yandan anılan parselde yer alan inşaata ait oto park girişinin mevcut elektrik direğinin önünde yapıldığı anlaşılmaktadır.
20) Benzer bir başvuruyla ilgili Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığınca deplase talebi
kapsamında gerçekleşecek tadilat işleminin elektrik dağıtım şirketi tarafından karşılanması durumunda ilgili harcamaların doğrudan elektrik dağıtım şirketlerinin yatırım harcamalarına, dolayısıyla da nihai kullanıcı tarifelerine yansıtılacağı dikkate alındığında kullanıcının talebi kapsamında gerçekleşecek tadilat işlemlerinin maliyetinin kullanıcı tarafından karşılanmasına ilişkin düzenlemenin esasında toplam kamu faydasını koruma amaçlı olarak düzenlendiğinin görüldüğü, bu kapsamda, deplase talebinin kapasite artışı yatırımı gerektirmeyen bir sebeple kullanıcı tarafından talep edildiği hususu dikkate alındığında, talep edilen tadilat işleminin maliyetinin kullanıcı tarafından karşılanması gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
21) Sonuç olarak tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, anılan parsel önünde yer alan kamu
hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin icrasında kullanılmak üzere yapılan elektrik direğinin kamusal bir alan içinde yer aldığı, otopark girişinde yer alan elektrik direğinin kaldırılmasının bireysel bir ihtiyaç kapsamında değerlendirildiğinde elektrik direğin deplase (taşıma) maliyetlerinin başvuru sahibi tarafından karşılandığı takdirde deplase işleminin dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilebileceği görülmektedir.
Dolayısıyla deplase işleminin tadilat işlerinin mezkur yönetmelik ve esaslar, uyarınca başvuru sahibi tarafından karşılanmasının yerinde olduğu, nitekim Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından da deplase masraflarının talep sahibi tarafından karşılanması kaydıyla deplase işleminin yapılmasının mümkün olduğu belirtildiğinden elektrik direğinin deplase masraflarının İdarece karşılanmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23) 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA VE ULUDAĞ ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi