|
ÖZET: Başvuru, İstanbul’un Kartal ilçesinde mülkiyeti kendisine ait bir taşınmazda konut inşaatı yapma niyetinde olan bir kişinin, inşaat alanının önünde bulunan elektrik direğinin yol daralması nedeniyle hafriyat ve inşaat çalışmalarını engellediği iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, bu direğin başka bir yere taşınmasını talep etmekte, ancak bu işlemin maliyetinin kendisinden talep edildiğini belirtmektedir. Elektrik Dağıtım Şirketi (AYEDAŞ), elektrik direğinin kamusal alanda bulunduğunu ve herhangi bir tehlike arz etmediğini, dolayısıyla taşınma işleminin başvuru sahibinin masraflarıyla gerçekleştirilmesi gerektiğini açıklamıştır.
Başvurunun değerlendirilmesi sonucunda, elektrik direğinin kamusal alanda yer aldığı ve dolayısıyla taşınma masraflarının başvuru sahibi tarafından karşılanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anayasa ve ilgili mevzuat gereği, mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerin kamu yararı gözetilerek ve ölçülülük ilkesine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuru sürecinde idarenin gerekli belgeleri zamanında temin ettiği ve karar verme sürecinde iyi yönetim ilkelerine uyduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, bu kararın ilgili taraflara tebliği sağlanmıştır. Başvuru sahibi, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/8724-S.22.13324
BAŞVURU NO : 2022/485
KARAR TARİHİ : 06/07/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağ. A.Ş. (AYEDAŞ)
Elektrik direğinin kaldırılması hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 10/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarafından yapılan başvuruda başvuru sahibi, İstanbul İli Kartal İlçesi
Yakacık Mahallesinde bulunan mülkiyeti kendisine ait ada parselde no’lu taşınmazında konut inşaatına başlayacağını, fakat taşınmaz önünde yer alan elektrik direğinin yolun çok dar olması sebebiyle hafriyat ve inşaat yapılmasına engel olduğunu, söz konusu direğin başka bir yere nakledilmesine işine ait maliyetin kendisinden istenildiğini belirterek kamusal alanda yer alan elektrik direğinin taşınmazı ile komşu parselin ( ada Parsel) birleştiği sınır noktasına nakledilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 07/02/2022 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağ. A.Ş. (AYEDAŞ)’ın 03/03/2022 tarih ve Esayılı yazılarında; bahse konu talebe yönelik olarak sahada yerinde yapılan incelemede söz konusu direğin konumu itibariyle tehlike arz eden herhangi bir durumunun olmadığı görülmüş olup, söz konuşu direğin kamusal alanda nizami konumda bulunduğunun tespit edildiği, yapılan ölçüm sonuçlarına ve incelemeler neticesinde, deplasesi talep edilen direğin parsel dışında kamusal alanda bulunması nedeniyle
“Dağıtım Tesislerinin Deplase/ İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar” a göre ölçüm sonuçlarının kamusal alanda çıkması sebebi ile ilgili deplasenin başvuru sahibinin dağıtım şirketiyle yapacağı protokol şartlarına uygun olarak taraflarınca yapılması gerektiği,
2.1) Sahada yerinde yapılan incelemede söz konusu direğin konumu itibariyle tehlike arz eden herhangi bir
durumunun olmaması ve direğin kamusal alan üzerinde bulunması ile Şirket Yatırım Planlama
Müdürlüğüne başvuruda bulunularak bağlantı şartlarının belirlenip tesis sözleşmesinin imzalanması ile
Dağıtım Şirketi kontrollüğünde ve belirlenecek olan bir noktaya, Dağıtım Tesislerinin Deplase/ İptaline
İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın 6. Maddesi uyarınca tüm masrafların başvuru sahibi tarafından karşılanması kaydı ile deplase işleminin gerçekleştirebileceği,
3) Konuyla ilgili görüşüne başvurduğumuz Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığının 16/03/2022
tarih ve sayılı yazılarında, Deplase talebi kapsamında gerçekleşecek tadilat işleminin AYEDAŞ tarafından karşılanması durumunda ilgili harcamaların doğrudan elektrik dağıtım şirketlerinin yatırım harcamalarına, dolayısıyla da nihai kullanıcı tarifelerine yansıtılacağı dikkate alındığında kullanıcının talebi kapsamında gerçekleşecek tadilat işlemlerinin maliyetinin kullanıcı tarafından karşılanmasına ilişkin düzenlemenin esasında toplam kamu faydasını koruma amaçlı olarak düzenlendiğinin görüldüğü, bu kapsamda, deplase talebinin kapasite artışı yatırımı gerektirmeyen bir sebeple kullanıcı tarafından talep edildiği hususu dikkate alındığında, talep edilen tadilat işleminin maliyetinin kullanıcı tarafından karşılanması gerektiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Vergi Ödevi” başlıklı
‘Mülkiyet hakkı’ başlıklı 35’inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
4.1) ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü
ve dördüncü fıkralarında, “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”; ‘İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği’ başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir…”; hükmünü amirdir.
5) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17’üncü maddesinde; “hiç kimsenin keyfi olarak mal ve
mülkünden yoksun bırakılamayacağı” düzenlenmiştir.
6) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokol’ün “mülkiyetin korunması” başlıklı 1’inci
maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.” şeklinde bir düzenlemeye gidilmiştir.
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”;
8) 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ‘Mülkiyet hakkının içeriği’ başlıklı 683’üncü maddesinde,
“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
9) 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinin “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır…”
10) 03/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin
‘Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri’ başlıklı 26’ncı maddesinde, 1) İdareler; tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre, (2) Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.”
11) 28/1/2014 tarihli ve 28896 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem
Kullanım Yönetmeliğinin ‘Tadilat’ başlıklı 26’ıncı maddesinde, (1) Bağlantı anlaşmasında belirlenen sahaya özgü teknik ve fiziki şartlarda işletme esnasında herhangi bir değişiklik veya yenilemenin, anlaşmanın her iki tarafını da etkilemesi durumunda, değişiklik ya da yenileme işlemi tadilat olarak kabul edilir. (5) Tadilat talebinin kullanıcı tarafından yapılması halinde, iletim veya dağıtım sisteminde kapasite artışı yatırımı gerektiren tadilatlarda, bağlantı noktasına kadar olan kısmın maliyeti TEİAŞ veya dağıtım şirketi tarafından, bağlantı noktasından itibaren kullanım yerine kadar olan kısmın maliyeti ise kullanıcı tarafından karşılanır. Diğer hallerde oluşan maliyetler kullanıcı tarafından karşılanır.
Hükümleri yer almaktadır.
12) Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 16/08/2018 tarih ve 18-354 no’lu kararıyla kabul edilen
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar’da, ‘Deplase/İptal Süreç
Ve Maliyetlerine Dair Esaslar’ başlıklı 6’ncı maddesinde, d) Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanacaktır.
e) Kamunun kullanımına ait yerlerde (kaldırım, yol kenarı v.b.) bulunan alçak gerilim dağıtım tesisleri (iki adet direk veya bir adet saha dağıtım kutusu veya bir adet abone bağlantı hattı ve bunların müştemilatı) için deplase talepleri bu usul ve esaslar kapsamında olmayıp başvurular Dağıtım Şirketlerine yapılacak olup, değerlendirme Dağıtım Şirketi tarafından yapılacaktır.
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13) Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden
14) Başvuran, mülkiyetinde bulunan taşınmazında konut inşaatına başlayacağını, fakat taşınmaz önünde
yer alan elektrik direğinin yolun çok dar olması sebebiyle hafriyat ve inşaat yapılmasına engel olduğunu, söz konusu direğin başka bir yere nakledilmesi işine ait maliyetin kendisinden istenildiğini belirterek kamusal alanda yer alan elektrik direğinin taşınmazı ile komşu parselin birleştiği sınır noktasına nakledilmesini talep etmektedir.
15) Başvuruya konu parselin önünde yer alan elektrik direğinin parsel üzerinde yapılacak inşaat çalışmasına
engel teşkil ettiği ve bu direğin başka bir yere naklinin yapılması talebine Elektrik Dağıtım Şirketi (AYEDAŞ) tarafından söz konusu elektrik direğinin tehlike arz eden herhangi bir durumunun bulunmadığı, direğin kamusal alanda bulunmasından dolayı deplase işleminin şirketle yapılacak protokolle başvuru sahibi tarafından yapılması gerektiği belirtilmiştir.
16) Bilindiği üzere, Anayasanın 35’inci maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu hakkın
ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği hüküm altına alınmış olup, kamu makamlarınca mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasanın 13’üncü maddesinin de göz önünde bulundurulması gerekmekte olup, anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasaya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (AYM, B.No:2017/24715, K.T.: 20/9/2018).
17) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokolün 1 inci maddesi ve AİHM’in söz konusu
maddeye ilişkin verdiği kararlara bakıldığında; üç temel ilkenin işaret edildiği görülmektedir. Söz konusu ilkeler; mülkiyete saygı, mülkiyetten yoksun bırakılmama, mülkiyetin kullanımının belli şartlarda devletlerce kısıtlanabileceğidir. Anayasamızın 35. maddesi de bu ilkelerle paralel şekilde hüküm ifade etmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi’ de kararlarında “AİHM’nin yargı kararlarının uygulanmasının geciktirilmesini yahut hiç uygulanmamasını mülkiyete saygı ve mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahale” olarak kabul etmektedir.
18) Medeni Kanunumuzda malikin sahip olduğu şey üzerinde hukuk düzeninin sınırları içinde dilediği gibi
kullanım hakkı olduğu, tasarrufta bulunabileceği, tasarrufunu engelleyecek her türlü haksız el atmanın engellenmesini isteme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmiştir. Esasen Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde belirtildiği üzere kamu hizmeti olarak sayılabilecek elektrik iletim ve dağıtım faaliyetinin Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılmasının ön görüldüğü, bunu icra ederken de cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Öte yandan Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem
Kullanım Yönetmeliğinin 26’ıncı maddesi uyarınca da sahaya özgü teknik ve fiziki şartlarda herhangi bir
değişiklik, yenileme vb. tadilatlardan kaynaklı maliyetlerin kullanıcı tarafından karşılanacağı açıkça ifade edilmiştir.
19) Elektrik üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında olması nedeniyle bu amaca hizmet eden
tüm organizasyon ile teknik cihazların kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır. Bununla birlikte bu tür tesis ve yapıların taşınmazdan yararlanmasını engellememesi, taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının ihlal edilmemesi önem arz etmektedir.
20) Somut olayın incelenmesinde, parselle ilgili ibraz edilen resimlerden mülkiyete konu parsel üzerinde
yapılacak inşaat çalışmasına engel olduğu ileri sürülen elektrik direğinin kamusal alanda kalmakta olup başvurucuya ait taşınmaz dahilinde bulunmadığı, yine konuyla ilgili Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Başkanlığının deplase talebinin AYEDAŞ tarafından karşılanması durumunda ilgili harcamaların doğrudan elektrik dağıtım şirketlerinin yatırım harcamalarına, dolayısıyla da nihai kullanıcı tarifelerine yansıtılacağı dikkate alındığında kullanıcının talebi kapsamında gerçekleşecek tadilat işlemlerinin maliyetinin kullanıcı tarafından karşılanması gerektiği yönünde görüş belirtmiştir. Ayrıca, Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline
İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar’da, deplase işleminden kaynaklı taleplerde tüm bedel ve masrafların talep sahibi tarafından karşılanacağı ve başvuruların Dağıtım Şirketler tarafından değerlendirilmesi yapılacağı belirtilmiştir.
21) Sonuç olarak tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu parsel önünde yer alan
elektrik direğinin kamusal bir alanda yer aldığı, deplase işlemine ilişkin tadilat işlerinin mezkur yönetmelik ve esaslar uyarınca başvuru sahibi tarafından karşılanması gerektiği, nitekim Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından da hizmetin verimliliğine olumsuz etki göstermeyecek lokasyonun tespiti ve temini ile deplase masraflarının talep sahibi tarafından karşılanması kaydıyla dağıtım şirketine başvuru yapıldığı ve gerekli izinler alındığı takdirde deplase işleminin yapılmasının mümkün olduğu, dolayısıyla deplase masraflarının
İdarece karşılanmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23) 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul Adliye Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA VE İSTANBUL ANADOLU YAKASI ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi