|
ÖZET: Başvuru, Gaziantep’in Şahinbey ilçesinde bulunan bir elektrik trafosunun nakli için kira bedeli talep eden mülk sahibine aittir. Başvuran, trafonun taşınmasının uzun süreceğini belirterek, bu süreçte kira bedeli ödenmesini istemiştir. Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş., trafonun 1998 yılında kurulduğunu ve mevcut yerinin enerji ihtiyacını karşıladığını açıklamıştır. Ayrıca, trafonun kaldırılması için uygun yer tahsis çalışmalarının devam ettiğini, ancak henüz olumlu bir sonuç alınmadığını belirtmiştir.
İdare, kira ödemesi talebinin yasal dayanağı olmadığını ve mevcut mevzuat gereği kira uygulamasının bulunmadığını ifade etmiştir. Mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla sınırlanabileceği, ancak bu sınırlamanın Anayasa’ya uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuru, kısmen kabul edilip kısmen reddedilmiştir; kira bedeli talebi reddedilirken, trafonun taşınma işleminin hızlandırılması için ilgili elektrik dağıtım şirketine tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile birlikte, trafonun güvenli bir şekilde taşınması için gerekli adımların atılması gerektiği belirtilmiştir. İlgili idarelerin bu karar doğrultusunda hareket etmesi zorunlu kılınmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7376-S.22.11322
BAŞVURU NO : 2021/21719
KARAR TARİHİ : 08/06/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
TOROSLAR ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ŞAHİNBEY BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Elektrik trafo yeri için kira bedeli ödenmesi ve trafonun kaldırılması hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 23/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuru sahibi, mülkiyeti kendisine ait Gaziantep ili Şahinbey ilçesi
/ no’lu paftada, ada parsel no’lu taşınmazda yer alan elektrik trafosunun nakli için uzun bir süre gerekeceğinden trafonun nakli yapılana kadarki kullanımı için kira bedeli ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 06/01/2022 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 01/02/2022 tarih ve – – – sayılı yazılarında;
2.1) Altınevler Sitesi altında bulunan trafonun deplase edilebilmesi için bölgedeki imar altlıklarının
incelendiği, bölgede en uygun yer olarak mevcut trafoya 180 metre uzaklıkta bulunan Şahinbey
Belediyesi Şehit Adnan Öztürk Sosyal Tesisi yanındaki park alanının öngörüldüğü, bu park alanında trafo alanı tahsisi için 29.06.2021 tarih ve sayılı yazı ile Şahinbey Belediyesine yapılan başvurunun olumsuz karşılandığı, Şahinbey Belediyesi ile yapılan şifahi görüşmelerde bölgedeki bina altı trafonun kaldırılması için talep edilen trafo alanının elzem olduğu belirtilmiş olup, ilgili Belediye tarafından trafo alanı tahsis talebinin tekrar değerlendirmeye alınacağı ifade edildiği, bu kapsamda bahse konu park
alanından 07.10.2021 tarih ve sayılı yazı ile tekrar trafo alanı tahsis talebinin tekrar olumsuz karşılandığı, bahse konu trafo bölgesi civarı imar planlarında alternatif trafo alanları araştırmanın devam etmekte olduğu, yeni trafo alanı yer tahsis süreçlerinin olumlu sonuçlanması halinde sekiz ay içinde bahse konu trafo yatırım programı dahilinde deplase edileceği,
2.2) Yapılan inceleme sonucunda; kaldırılması talep edilen Gaziantep ili Şahinbey ilçesi / no’lu
paftada, ada parsel no’lu taşınmazda yer alan söz konusu trafonun imal yılının 1998 olduğu ve
Dağıtım Şirketi ile TEDAŞ Genel Müdürlüğü arasında imzalanmış olan İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi (İHDS) öncesi tesis edildiğinin belirlendiği, İHDS öncesi tesis edilmiş bu trafo 630 kVA gücünde olup talep sahibinin bulunduğu Güneykent Mahallesi 102238 sokak Altınevler Sitesinin enerji ihtiyacı başta olmak üzere, bölgede geniş bir alanın elektrik ihtiyacının karşılandığı, İHDS öncesi dönemde yeni imara açılan bölgelerde yapıların enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla inşaa halindeki yapılardan uygun trafo alanları talep etme sonucunda, yapı maliki veya inşaat yüklenicisi ile mutabık kalınarak trafo odasının tesis edildiği, söz konusu bu trafo yerinin de bahsedilen bu uygulama çerçevesinde tesis edildiğinin öngörüldüğü,
2.3) Talep adresi olan Güneykent Mahallesi 102238 sokak Altınevler Sitesi altında bulunan bu trafo
kapısının site sakinlerinin giriş kapısından bağımsız bir yapıda tasarlandığı ve site sakinlerinin bu trafo alanına giriş yapamayacağının tespit edildiği, trafonun ısınmasını önlemek, gerilim altındaki bölümlere dokunmak ve yabancı cisimlerin içeriye girmesini engellemek amacıyla giriş kapısı demir ve ızgaralı bir yapıda tasarlandığı, bu bölümün giriş kapısında bulunan uyarı levhası ile alana yetkisiz kişilerin giremeyeceğine dikkat çekilmiş ve kapı kilidi ile görevli olmayan kişilerin bu alana girmesi engellendiği,
2.4) ada parsel üzerinde “3 Bloklu Altınkent sitesine” enerji verebilmek adına “Özelleştirme
öncesinde” TEDAŞ İşletme Müdürlüğünce bina altında trafo tesis edildiği tespit edildiği, bina altında bulunan mevcut tesislerin yenilenmesi, can ve mal güvenliği gerekçeleri ile taşınması için Yatırım
Planları kapsamında bir çalışmanın yürütüldüğü, ancak devir öncesi tesisler ile ilgili vatandaş taleplerinin bu çalışma kapsamında değerlendirilemediği, vatandaşlardan gelen taleplerin mevcut tesisin kamulaştırılması veya tesisin kaldırılması kapsamında ise Deplase/iptalin’e ilişkin Uygulanacak Usul ve
Esaslarına göre TEDAŞ Bölge Müdürlüklerince değerlendirilmek olduğu, bununla birlikte devir öncesi tesislerin bulunduğu alanlar ile ilgili TEDAŞ’ın arazi edinimi usul ve esaslarında kiralama yöntemi bulunmadığı,
2.5) Üzerinde devir öncesi tesis bulunan ve kamulaştırması bulunmayan, mülkiyeti vatandaşa ait alanların
kamulaştırma sorumluluğu TEDAŞ Genel Müdürlüğü’nde olduğundan talep olması halinde süreç TEDAŞ
Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirildiği ve yürütüldüğü, mevcut tesisin kaldırılması yönünde talep olması halinde ise Dağıtım Şirketince Özelleştirme öncesi ve sonrasında deplase edilmesi istenilen
Dağıtım Tesislerinde, TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından 16.08.2018 18-354 sayılı kararı ile bildirilen
Dağıtım Tesislerinin Deplase/iptalin’ e İlişkin Uygulanacak Usul ve Esasları kapsamında sürecin ilerletildiği,
2.6) Dolasıyla mevcut durumda Deplase/İptal Süreç ve Maliyetlerine Dair esaslar başlığının 6.
Maddesindeki Komisyon Kararının, b fıkrasına göre iş/işlemlerin yürütülmesi Dağıtım Şirketince talep sahibinden ücret istenmeksizin fayda ilkesine dayalı değerlendirildiği, ancak ilgilisinin deplase talebi olması halinde ise talep TEDAŞ Genel Müdürlüğü’nün 16.08.2018 tarih ve 18-354 sayılı almış olduğu karar çerçevesinde Dağıtım Tesislerinin Deplase/iptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esasların, Deplase/İptal Taleplerinin Değerlendirilmesi başlığının 4. Maddesi’nin (1) fıkrasında belirtilen “Talep
sahibi tarafından deplasesi istenen dağıtım tesisi için alternatif yeni taşınmazlar bildirilir.” ve Üçüncü
Kısım, Genel Esaslar, Deplase/İptaI Süreç ve Maliyetlerine Dair Esaslar başlığının 6. Maddesinin, d)
fıkrasında “Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanacaktır.” ibareleri kapsamında değerlendirileceği, mevzuatlarda “Kira ödemesi” adı altında bir uygulamanın bulunmamasından kaynaklı olarak süreç tamamlanıncaya kadar herhangi bir kira ödemesi yapılmayacağı, Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması’ başlıklı 13’üncü
maddesinde (Değişik: 3/10/2001-4709/2 md.); “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,
3.1) ‘Mülkiyet hakkı’ başlıklı 35’inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” ‘Kamulaştırma’ başlıklı 46. maddesinin birinci fıkrasında; “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. ”,
3.2) ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ
KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”; ‘İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği’ başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir…”; hükmünü amirdir.
4) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17’üncü maddesinde; “hiç kimsenin keyfi olarak mal ve
mülkünden yoksun bırakılamayacağı” düzenlenmiştir.
5) Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın “Mülkiyet Hakkı” başlıklı 17’üncü maddesinde; “mülkten
yoksun bırakılma sonucunda, zamanında ödenecek adil tazminat” koşuluna yer verilmiştir.
6) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokol’ün “mülkiyetin korunması” başlıklı 1’inci
maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.” şeklinde bir düzenlemeye gidilmiştir.
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve
işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”;
8) 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ‘Mülkiyet hakkının içeriği’ başlıklı 683’üncü maddesinde,
“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”
9) 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ‘Amaç ve kapsam’ başlıklı 1’inci maddesinin birinci
fıkrasında, “Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, …karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler.”;
9.1) “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3’üncü maddesinde; “İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde
bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini…ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.”
10) 634 Sayılı Kat Mülkiyeti Kanununun ‘Ortak yerler’ başlıklı 4’üncü maddesinde, “Ortak yerlerin
konusu sözleşme ile belirtilebilir. Aşağıda yazılı yerler ve şeyler bu Kanun gereğince her halde ortak yer sayılır.
a) Temeller ve ana duvarlar, taşıyıcı sistemi oluşturan kiriş, kolon ve perde duvarlar ile taşıyıcı sistemin parçası diğer elemanlar, bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, tavan ve tabanlar, avlular, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar ve buralardaki genel tuvalet ve lavabolar, kapıcı daire veya odaları, genel çamaşırlık ve çamaşır kurutma yerleri, genel kömürlük ve ortak garajlar, elektrik, su ve havagazı saatlerinin korunmasına mahsus olup bağımsız bölüm dışında bulunan yuvalar ve kapalı kısımlar, kalorifer daireleri, kuyu ve sarnıçlar, yapının genel su depoları, sığınaklar, b) Her kat malikinin kendi bölümü dışındaki kanalizasyon tesisleri ve çöp kanalları ile kalorifer, su, havagazı ve elektrik tesisleri, telefon, radyo ve televizyon için ortak şebeke ve antenler sıcak ve soğuk hava tesisleri, c) Çatılar, bacalar, genel dam terasları, yağmur olukları, yangın emniyet merdivenleri.
Yukarıda sayılanların dışında kalıp da, yine ortaklaşa kullanma, korunma veya faydalanma için zaruri olan diğer yerler ve şeyler de (Ortak yer) konusuna girer.
10.1) Kanunun ‘Kat Maliklerinin borçları’ başlıklı 18’inci maddesinde, “Genel kural: Kat malikleri,
gerek bağımsız bölümlerini, gerek eklentileri ve ortak yerleri kullanırken doğruluk kaidelerine uymak, özellikle birbirini rahatsız etmemek, birbirinin haklarını çiğnememek ve yönetim planı hükümlerine uymakla, karşılıklı olarak yükümlüdürler.
10.2) Kanunun ‘Temliki tasarruflar ve önemli işler’ başlıklı 45’inci maddesinde, Anagayrimenkulün
bir hakla kayıtlanması veya arsanın bölünmesi ve bölünen kısmın mülkiyetinin başkasına devrolunması gibi temliki tasarruflar veya anayapının dış duvarlarının, çatı veya damının reklam maksadiyle
kiralanması gibi önemli yönetim işleri ancak bütün kat maliklerinin oybirliğiyle verecekleri karar üzerine yapılabilir.”
11) 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinin “Kuvvetli Akım Tesislerinin Güvenliği” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır…”
12) 03/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliğinin “Kamu alanlarında yapılacak yapılarda ruhsat” başlıklı 56’ncı maddesinin 5’inci ve 6’ncı fıkralarında; “Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan veya yaptırılacak olan; …..her tür ve nitelikteki enerji, haberleşme ve iletişim istasyonları ve nakil hatları, doğal gaz ve benzeri boru hatları, silo, dolum istasyonları, rafineri gibi enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma, iletişim ve diğer altyapı hizmetleri ile ilgili tesisler ve bunların müştemilatı niteliğinde olan kontrol ve güvenlik üniteleri, trafo, eşanjör, elavatör, konveyör gibi yapılar, bu işleri yapmak üzere geçici olarak kurulan beton ve asfalt santralleri, yapı ruhsatına tabi değildir. Beşinci fıkradaki yapı ve tesislerin projelerinin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca incelenerek onaylanmış olması, denetime yönelik fenni mesuliyetin üstlenilmiş olması ve inşasına başlanacağının, ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşu tarafından mülkiyete ilişkin bilgiyle birlikte yazılı olarak ilgili idareye bildirilmesi gerekir. Bu yapılarda sorumluluk ilgili kamu kurum ve kuruluşunundur.”
12.1) ‘Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri’ başlıklı 26’ncı maddesinde, 1) İdareler; tasarrufu
altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre, (2) Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.” Hükümleri yer almaktadır.
13) Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 16/08/2018 tarih ve 18-354 no’lu kararıyla kabul edilen
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar’da, ‘Müracaat’ başlıklı 3’üncü maddesinde, 1) Dağıtım tesislerinin deplase/iptal talepleri için müracaat talep sahibi tarafından
TEDAŞ’a yapılır. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından Elektrik Dağıtım Şirketlerine yapılmış olan müracaatlar 3 iş günü içerisinde TEDAŞ’a iletilir.
13.1) ‘Deplase/İptal Süreç Ve Maliyetlerine Dair Esaslar’ başlıklı 6’ncı maddesinde, a) Elektrik
dağıtım tesisinin deplase/iptal talebinin uygun olmadığına ve mevcut yerin kamulaştırma işlemlerinin yapılmasına karar verilmesi durumunda, kamulaştırma işlemleri TEDAŞ tarafından yürütülür, kamulaştırma bedelleri ile kamulaştırma işlemlerinin gerektirdiği diğer giderler yürürlükteki kanunlar ve ikincil mevzuat uyarınca karşılanır.
b) Gerek özelleştirme tarihinden önce, gerek özelleştirme tarihinden sonra tesis edilmiş, kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş olan, gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesisleri ile ilgili
deplase/iptal talebinin uygun görülmesi halinde, deplase/iptal’e ait iş ve işlemler Dağıtım Şirketi tarafından gerçekleştirilir, talep sahibinden ücret istenilmez.
d) Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanacaktır.
13.2) Dağıtım Tesisinin Deplase Edileceği Yeni Yerin İktisap Edilmesi başlıklı 10’uncu maddesinde,
a) Dağıtım tesisinin deplase edileceği yeni taşınmaz/taşınmazların mülkiyetinin, tapuda iz bedelle veya bedelsiz olarak TEDAŞ adına tescil edilmesi esastır. Dağıtım tesisisi herhangi bir yapı içerisinde olacaksa, bağımsız bölüm yapının mimari projesinde trafo yeri olarak belirtilecektir.
b) Yeni dağıtım tesisi yerinin TEDAŞ adına mülkiyet tescilinin hiçbir şartla mümkün olmadığının ilgili makamlarla yapılacak yazışmalar sonucunda tespit edilmesi halinde, dağıtım tesisinin üzerine nakledileceği taşınmazın veya ana gayrimenkulün tapu kaydına daimi olmak üzere TEDAŞ lehine iz bedelle veya bedelsiz olarak intifa/irtifak hakkı tesis edilecektir.
c) Mülkiyet veya intifa/irtifak hakkı tescilinin mümkün olmaması halinde 49/99 yıllığına olmak üzere tapuya TEDAŞ lehine şerh verilmek suretiyle iz bedelle kiralama yapılacaktır. yer almaktadır.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Başvuru sahibi, mülkiyeti kendisine ait Gaziantep ili Şahinbey ilçesi / no’lu paftada, ada
parsel no’lu taşınmazda yer alan elektrik trafosunun nakli için uzun bir süre gerekeceğinden trafonun nakli yapılana kadarki kullanımı için kira bedeli ödenmesini talep etmektedir.
16) Başvuruya konu elektrik trafosunun deplase işleminin yapılmasına yönelik ve de trafo yerinin
kullanımıyla ilgili kira bedeli ödenmesi talebi hakında Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından anılan taşınmazda yer alan söz konusu trafonun imal yılının 1998 olduğu ve Dağıtım Şirketi ile TEDAŞ Genel
Müdürlüğü arasında imzalanmış olan İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi (İHDS) öncesi tesis edildiğinin belirlendiği, Güneykent Mahallesi 102238 sokak Altınevler Sitesinin enerji ihtiyacı başta olmak üzere, bölgede geniş bir alanın elektrik ihtiyacının karşılandığı, İHDS öncesi dönemde yeni imara açılan bölgelerde yapıların enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla inşaa halindeki yapılardan uygun trafo alanları talep etme sonucunda, yapı maliki veya inşaat yüklenicisi ile mutabık kalınarak trafo odasının tesis edildiği,
17) 3 Bloklu Altınevler Sitesi altında bulunan garaj içerinde yer alan trafo kapısının site sakinlerinin giriş
kapısından bağımsız bir yapıda tasarlandığı ve site sakinlerinin bu trafo alanına giriş yapamayacağının
tespit edildiği, trafonun ısınmasını önlemek, gerilim altındaki bölümlere dokunmak ve yabancı cisimlerin içeriye girmesini engellemek amacıyla giriş kapısı demir ve ızgaralı bir yapıda tasarlandığı, bu bölümün giriş kapısında bulunan uyarı levhası ile alana yetkisiz kişilerin giremeyeceğine dikkat çekilmiş ve kapı kilidi ile görevli olmayan kişilerin bu alana girmesi engellendiği, söz konusu elektrik trafo tesisinin özelleştirme yapılmadan önce TEDAŞ tarafından sitenin enerji ihtiyacını karşılamak üzere site yönetiminin ve taşınmaz malikinin rızası alınarak 2013 yılından önce kurulduğu, bulunduğu mahaldeki toplu konut ve işyerlerinin enerji ihtiyacının karşılanması için anılan site civarında uygun yer bulunamadığından site sakinleri ve inşaat maliklerinin yer temini yapılarak yapıldığı,
18) Söz konusu trafo tesisinin deplase edilmesi için uygun yer tahsisi için Şahinbey Belediyesi ile gerekli
çalışmaların yapıldığı, bahse konu trafo bölgesi civarı imar planlarında alternatif trafo alanları araştırmanın devam etmekte olduğu, yeni trafo alanı yer tahsis süreçlerinin olumlu sonuçlanması halinde sekiz ay içinde bahse konu trafo yatırım programı dahilinde deplase edileceği, TEDAŞ İşletme
Müdürlüğünce bina altında trafo tesis edildiği tespit edildiği, bina altında bulunan mevcut tesislerin yenilenmesi, can ve mal güvenliği gerekçeleri ile taşınması için Yatırım Planları kapsamında bir çalışmanın yürütüldüğü, ancak devir öncesi tesisler ile ilgili vatandaş taleplerinin bu çalışma kapsamında değerlendirilemediği, vatandaşlardan gelen taleplerin mevcut tesisin kamulaştırılması veya tesisin kaldırılması kapsamında ise Deplase/iptaline ilişkin Uygulanacak Usul ve Esaslarına göre TEDAŞ Bölge
Müdürlüklerince değerlendirilmek olduğu, bununla birlikte devir öncesi tesislerin bulunduğu alanlar ile ilgili TEDAŞ’ın arazi edinimi usul ve esaslarında kiralama yöntemi bulunmadığı, üzerinde devir öncesi tesis bulunan ve kamulaştırması bulunmayan, mülkiyeti vatandaşa ait alanların kamulaştırma sorumluluğu TEDAŞ Genel Müdürlüğü’nde olduğundan talep olması halinde süreç TEDAŞ Genel
Müdürlüğü tarafından değerlendirildiği ve yürütüldüğü, mevzuatlarda “Kira ödemesi” adı altında bir uygulamanın bulunmamasından kaynaklı olarak süreç tamamlanıncaya kadar herhangi bir kira ödemesinin yapılmayacağı açıklamasına yer verilmiştir.
19) Bilindiği üzere, Anayasanın 35’inci maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu
hakkın ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği hüküm altına alınmış olup, kamu makamlarınca mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasanın 13’üncü maddesinin de göz önünde bulundurulması gerekmekte olup, anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin
Anayasaya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (AYM, B.No:2017/24715, K.T.: 20/9/2018).
20) Anayasanın 46’ncı maddesinde özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamının veya bir
kısmının kamu yararının gerektirdiği hallerde, kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırılabileceği düzenlemesine yer verilmiş olup benzer şekilde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile de kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamının veya bir kısmının devlet ve kamu tüzel kişilerince kamulaştırılabileceği hüküm altına alınmıştır
21) Mülkiyet hakkına müdahalelerle ilgili Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 15/12/2010 tarihli ve E:2010/5-
662, K:2010/651 sayılı kararında, “…uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı İdarenin, malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkını belirsiz bir süre için kullanılamaz hale getirdiği, dolayısıyla malikin taşınmazdan mülkiyet hakkının özüne uygun şekilde yararlanma olanağı kalmadığı, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan İdarece engellendiği” tespitinde bulunmuştur.
22) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokolün 1 inci maddesi ve AİHM’in söz konusu
maddeye ilişkin verdiği kararlara bakıldığında; üç temel ilkenin işaret edildiği görülmektedir. Söz konusu ilkeler; mülkiyete saygı, mülkiyetten yoksun bırakılmama, mülkiyetin kullanımının belli şartlarda devletlerce kısıtlanabileceğidir. Anayasamızın 35. maddesi de bu ilkelerle paralel şekilde hüküm ifade etmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi’ de kararlarında “AİHM’nin yargı kararlarının uygulanmasının geciktirilmesini yahut hiç uygulanmamasını mülkiyete saygı ve mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahale” olarak kabul etmektedir.
23) Kamulaştırmasız el atma yerleşik içtihatlarda; kamulaştırma yapmaya yetkili devlet, kamu tüzel
kişileri, kamu kurumları veya kamu yararı bulunması halinde adlarına kamulaştırma yapılacak gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin, kamu gücünü kullanarak Anayasa ve yasalara uygun bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın, bir kimsenin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malına sahiplenme kastı ile ve fiilen ya da hukuken mal sahibinin tasarruf hakkını engellemesi olarak değerlendirilmiştir. (Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E. 2013/95, K. 2014/176 sayılı Kararı ile 10/04/2003 tarih, E.2002/112, K.2003/33 sayılı Kararı; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/10/2004 tarih, E.2004/5-561, K.2004/717 sayılı
Kararı).
24) Medeni Kanunumuzda malikin sahip olduğu şey üzerinde hukuk düzeninin sınırları içinde dilediği
gibi kullanım hakkı olduğu, tasarrufta bulunabileceği, tasarrufunu engelleyecek her türlü haksız el atmanın engellenmesini isteme hakkına sahip olduğunun açıkça belirtildiği, öte yandan Kamulaştırma
Kanunu da idarelere kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyete konu taşınmaz malların bedellerini ödemek suretiyle kamulaştırmasına imkan sağlamaktadır. Kat Mülkiyeti Yasasının 18’inci maddesi hükmüne göre kat malikleri gerek bağımsız bölümlerini, gerek eklentileri ve ortak yerleri kullanırken, özellikle birbirini rahatsız etmemek, birbirlerinin haklarını çiğnememek ve yönetim planı hükümlerine uymakla karşılıklı olarak yükümlüdür. Bu yükümlülük bağımsız bölümlerdeki kiracılar, oturma hakkı sahipleri veya bu bölümlerden herhangi bir surette faydalananlar için de uygulanır. Ayrıca kat maliklerin ortak alanlar dahil ana gayrimenkulle ilgili önemli yönetim işlerinin bütün kat maliklerinin oybirliğiyle verecekleri karar üzerine yapılabileceği anlaşılmaktadır.
25) Yine Kat Mülkiyeti Kanununa göre ortak yerlerin konusunun sözleşmeyle belirlenebileceği gibi,
yasada belirtilen ortak yerlerin dışında kalan ortaklaşa kullanma, koruma ve faydalanma için zaruri olan yerlerin de ana taşınmazın projesinde gösterilerek oluşturulabilir. Somut olayın incelenmesinde, söz konusu site içerisinde başvuru sahibinin mülkiyetinde olan garajda yer alan elektrik trafosunun anılan site civarında uygun yer bulunamadığından TEDAŞ tarafından sitenin ve bulunduğu mahallenin enerji ihtiyacını karşılamak üzere site yönetiminin ve önceki taşınmaz malikinin rızası alınarak 2013 yılından önce kurulduğu, özelleştirme yapıldıktan sonra da o bölgenin sorumlu elektrik dağıtım şirketi tarafından da anılan trafonun deplase işlemine başlanıldığı anlaşılmaktadır. Ancak, uygun yerin tahsisi ile ilgili ilçe belediyesi nezdinde yapılan çalışmaların devam ettiği, henüz yer tahsis işlemlerinin neticelenmediği anlaşılmaktadır.
26) Elektrik üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında olması nedeniyle bu amaca hizmet eden
tüm organizasyon ile teknik cihazların kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu kapsamda kullanılan binalar, teknik ekipmanlar ile diğer cihazların bakım ve onarımının yapılması, korunması, gerekirse etkisiz hâle getirilmesi de bu yükümlülüğün bir parçasıdır.
27) Mezkur yasa maddesi uyarınca dağıtım şirketi tarafından kullanılan ve mülkiyeti başvuru sahibine ait
taşınmaz malın kullanım ve tasarruf hakkının kısıtlandığı, mülkiyet hakkının ihlal edildiği, zira trafo amaçlı kullanımdan dolayı taşınmaz üzerinde dağıtım şirketi lehine kısıtlayıcı veya açıklayıcı bir şerhin olmadığı, irtifak, üst hakkı gibi sınırlandırıcı hakların yer almadığı, zaten dağıtım şirketi tarafından da bina altında bulunan mevcut tesislerin yenilenmesi, can ve mal güvenliği gerekçeleri ile taşınması için yatırım planları kapsamında bir çalışmanın yürütüldüğü görülmektedir. Esasen Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliği ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde belirtildiği üzere kamu hizmeti olarak sayılabilecek elektrik iletim ve dağıtım faaliyetinin Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılmasının ön görüldüğü, bunu icra ederken de cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmasının gerekliliği vurgulanmıştır.
28) Buna göre, site içerisindeki garaj içerisinde yer alan trafo tesisinin dağıtım şirketi tarafından
emniyetinin alındığı ve dışarıya karşı yeterli önlemler alındığı, söz konusu tesis için deplase işlemi çalışmalarının başladığı belirtilse bile bahse konu yönetmelik hükümleri uyarınca başka bir yere taşınması elzemdir. Zira, bina altı trafoların sürekli patlama, yangına sebebiyet vermesi ve tehlike arz ettiği açıktır. Elektrik üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet olduğu kabul edildiğinde mesken olarak kullanılan site içerisinde bu türden tesislerin insan sağlığını olumsuz etkileyecek nitelikte olduğundan kamuya ait alanlarda yerleştirilmesi, bunu icra ederken de cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılması önem arz etmektedir. Dolayısıyla, deplase işlemi devam eden söz konusu yerin ticari olarak kiraya da konu olamayacağı, zira can ve mal güvenliğine tehlike oluşturabilecek bir yapının kiraya verilmesi hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilmektedir.
29) Esasen Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul Ve Esaslar’da, Gerek
özelleştirme tarihinden önce, gerek özelleştirme tarihinden sonra tesis edilmiş, kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş olan, gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesisleri ile ilgili deplase/iptal talebinin uygun görülmesi halinde, deplase/iptal’e ait iş ve işlemler Dağıtım Şirketi tarafından gerçekleştirileceği, dağıtım tesisi herhangi bir yapı içerisinde olacaksa, bağımsız bölüm yapının mimari projesinde trafo yeri olarak gösterileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda, dağıtım şirketi tarafından söz konusu trafo tesisi için deplase işleminin başlatıldığı, ilçe belediye nezdinde uygun kamu alanları, park vs. talebinde bulunulduğu anlaşılmaktadır.
30) Dosyası kapsamında mevcut bilgi ve belgeler, idarelerin konuya ilişkin getirdikleri, açıklamalar ve
öneriler, ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat ışığında başvuruya konu talep değerlendirildiğinde, tehlikeli faaliyet olarak kabul edilen elektrik dağıtımının icra edilirken toplumun can ve mal güvenliğine, sağlığına zarar vermeyecek ve tehlike arz etmeyecek bir şekilde özellikle kamuya ait olan alanların tercih edilebilir olmasının gerektiği açıktır. Buna göre site içerisinde bulunan, başvuru sahibinin mülkiyetinde olan garajda yer alan elektrik trafo tesisinin her ne kadar herhangi bir hakka dayanmadan dağıtım şirketi tarafından kullanılsa bile trafo tesisinin bizatihi kendisinin yangına, patlamaya sebep verebileceği göz önünde alındığında trafo yerinin bu amaçla kiraya verilmesinin, kira bedeli ödenmesinin söz konusu olamayacağı, zira mülkiyet hakkının anayasal ilke olan toplum yararına aykırı olmayacağı, öte yandan tehlikeli olan elektrik dağıtım faaliyetine ilişkin söz konusu trafo tesisinin deplase işleminin ivedi olarak neticelendirilmesi hususunda ilgili idaresine tavsiyede bulunulması gerektiği, kanaati ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
31) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci
fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Gaziantep Adliye Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE; 1. Başvuranın mülkiyetinde yer alan taşınmaz içinde yer alan elektrik trafo tesisi olarak kiralama işlemine konu olamayacağından kira bedeli ödenmesi talebinin REDDİNE; 2. Site içerisinde yer alan trafo tesisinin deplase işleminin ivedi olarak neticelendirilmesi hususunda
TOROSLAR ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, 3. Kararın bir nüshasının da Şahinbey Belediye Başkanlığına gönderilmesine, Kararın Başvurana, Toroslar Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi ile Şahinbey Belediye Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi