|
ÖZET: Başvuran, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde görev yaptıktan sonra emeklilik için gerekli süreyi tamamlayarak Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) emeklilik talebinde bulunmuştur. Ancak, 1992 yılında kısa süreli firar durumu nedeniyle emekli aylığı bağlanmamıştır. Başvuran, SGK’nın müvekkilinin keseneklerinin tam olarak yatırıldığı dönemde gereksiz yazışmalar yaparak aylık ve ikramiye ödemekten kaçındığını belirtmekte ve emekli aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik talebinin reddedilmesine gerekçe olarak, 25 fiili hizmet yılını doldurmaması ve 61 yaşını tamamlamaması gibi şartları öne sürmüştür. Kurum, başvuranın toplamda 24 yıl 9 ay 20 gün hizmet süresinin bulunduğunu, ancak gerekli şartların sağlanmadığını ifade etmiştir. Başvuranın 1992 tarihli firar durumu da dikkate alınarak, emekli aylığı bağlanması için gereken koşulların oluşmadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine yönelik işlemin hukuka uygun olduğunu belirlemiştir. Ancak, idarenin başvurana hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi vermemesi nedeniyle iyi yönetim ilkelerine uyulmadığı tespit edilmiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11494-S.21.18504
BAŞVURU NO : 2021/4863
KARAR TARİHİ : 09/08/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran vekili özetle; müvekkilinin Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yaptıktan sonra kıdem tazminatı
şartlarına uygun olarak emekli ikramiyesine hak kazanacak şekilde istifa ettiğini, emekliliği için gerekli olan 25 yıllık süreyi tamamlamak için 10 ay süreyle 4/1-a sigortalısı olarak çalıştığını, 2020 yılı Aralık ayında emekli aylığı için tahsis talebinde bulunduğunu, ancak müvekkilinin Haziran 1992 döneminde kısa süreli firari olma durumu gerekçe gösterilerek aylık bağlanmadığını, söz konusu dönemde keseneklerinin tam olarak yatırıldığını ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından hizmetinde değerlendirildiğini, Sosyal
Güvenlik Kurumunun keseneklerin yatırılmış olduğu döneme ilişkin gereksiz yere Türk Silahlı Kuvvetleri ile yazışma yaparak müvekkiline aylık ve ikramiye ödemekten kaçındığını, yaklaşık üç aydır aylıktan yoksun olan müvekkiline kendisi için yatan kesenekler dikkate alınarak (Haziran-1992) aylık bağlanması gerektiğini belirterek müvekkiline 2020 yılı Aralık ayındaki başvurusu dikkate alınarak izleyen aydan itibaren emekli aylığı bağlanmasını ve emekli ikramiyesi ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 6/4/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın, Kurum kayıtlarına 19/10/2020 tarihinde geçen 12/10/2020 tarihli dilekçesi ile emeklilik
işlemlerinin gerçekleştirilmesini talep ettiği,
2.2) Öte yandan 5510 sayılı Kanun’un geçici 2. ve 4. maddeleri hükmü gereği, 5510 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı Kanun’a tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu maddeler ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde, 5510 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış hükümleri de dâhil olmak üzere 5434 sayılı
Kanun hükümlerinin uygulandığı,
2.3) Bu çerçevede, 5434 sayılı Kanun’un 4447 sayılı Kanun’la değişik 39. maddesinde, 8/9/1999 tarihinden
sonra göreve başlayan iştirakçilerin 25 fiili hizmet yılını ve kadın için 58, erkek için 60 yaşını doldurmaları; 8/9/1999 tarihinden önce göreve başlayan iştirakçilerin ise kadın için 20, erkek için 25 fiili hizmet yılını ve aynı Kanun’un geçici 205. maddesinde 23/5/2002 tarihi esas alınarak söz konusu tarihteki hizmet sürelerine göre kademeli olarak belirlenen yaş hadlerini doldurmaları halinde istekleri üzerine emekliliğe hak kazanacaklarının düzenlendiği,
2.4) Yine aynı madde de, herhangi bir nedenle açıkta olup da, Kanun’un mülga 88. maddesi gereğince
emekli kesenekleri geri verilmemiş olanlardan tekrar göreve girmeyen ve 15 yıl fiili hizmeti bulunan kadın veya erkeklerin 61 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekliliklerini talep edebileceklerinin düzenlendiği,
2.5) Öte yandan, 5434 sayılı Kanun’un mülga 14. maddesi, 15. maddesi ve 31. maddesi uyarınca; herhangi
bir nedenle görevinden uzaklaştırılan veya tutuklananlardan eksik görev aylığı ödenenlere daha sonra söz konusu süreler için tam aylık ödenmemiş ise bu sürelerin yarısının hizmetlerinde değerlendirildiği,
2.6) Ayrıca, herhangi bir nedenle tarafına görev aylığı ödenmeyenlerden kesenek ve karşılık
alınmadığından, görev aylığı ödenmeyen söz konusu sürelerin hizmetlerinde değerlendirilmediği,
2.7) Diğer taraftan 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesinde, emekli ikramiyesinin birleştirilmiş hizmet
süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malûllük aylığı bağlananlara 5434 Kanun’a tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla ödeneceğinin düzenlendiği,
2.8) Başvuranın emekli sicil dosyasının tetkikinden; Kara Kuvvetleri Komutanlığı emrinde astsubay
başçavuş olarak görev yapmakta iken 4/4/2006 tarihinde istifaen görevinden ayrıldığının, Kurum kayıtlarına 20/9/2019 tarihinde geçen 16/9/2019 tarihli dilekçesi ile emekli ikramiyesi ve tamamlaması gereken hizmet süresi hakkında bilgi istemesi üzerine cevaben yazılan 29/11/2019 tarihli yazı ile 25 yılını tamamlaması veya mevcut hizmetleri ile 61 yaşını tamamlaması halinde emeklilik işlemlerinin gerçekleştirilerek emekli ikramiyesinin ödenebileceğinin bildirildiğinin, daha sonra 30/11/201912/10/2020 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 4/1 -(a) bendine tabi olarak 10 ay 13 gün çalıştığının ve Kurum kayıtlarına 19/10/2020 tarihinde geçen 12/10/2020 tarihli dilekçesi ile emeklilik işlemlerinin
gerçekleştirilmesini talep ettiğinin, yapılan incelemede başvuranın firarda olduğu 15/6/1992-21/6/1992 tarihleri arasındaki kesenek ve kurum karşılıklarının gönderilmediği anlaşıldığından 18/1/2021 tarihli yazı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığından bilgi istendiğinin, cevaben alınan 22/2/2021 tarihli yazıda söz konusu sürelere ilişkin ilgiliye ait emekli kesenekleri bildirgelerinin bulunmadığının bildirildiği, başvuranın firarda veya hapiste bulunduğu süreler de dikkate alınarak yapılan incelemede, 10 ay 13 gün 5510 sayılı Kanun’un 4/1 -(a) bendi, 19 yıl 2 ay 29 gün 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi, 4 yıl 8 ay 8 gün fiili hizmet zammı olmak üzere toplam 24 yıl 9 ay 20 gün hizmetinin bulunduğunun anlaşıldığı ve 29/3/2021 tarihli yazı ile başvurana bilgi verildiğinin anlaşıldığı,
2.9) Bu kapsamda, 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi hükümleri kapsamında 5434 sayılı Kanun’un
geçici 205. maddesine göre emekli aylığı bağlanması için gerekli olan yaş şartı ile birlikte 25 fiili hizmet yılını doldurmayan veya mevcut hizmeti ile 61 yaşını doldurmayan başvurana emekli aylığı bağlanmasına imkân bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tabi geçen çalışmalar için
bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı geçici 2. maddesinin yedinci fıkrasında;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır. Ancak, bunlardan bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenlere 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanuna
göre 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanması gerekenlerden, bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenler için, bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri esas alınır. (a) bendi hükümlerinin uygulamasına esas alınacak kanun, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında geçen süreler hariç, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir.
Bu Kanuna tabi hizmetlerle 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de bu fıkra hükümleri esas alınmak suretiyle bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.”
5.2) “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasında;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçiliği sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardan işlemleri devam edenler hakkında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil
5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.”
6) Mülga 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun “Emekli Aylığı Bağlanacak Haller” başlıklı 39.
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile (d) bendinde;
“Emekli aylığı aşağıdaki hallerde bağlanır:
…
25 fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilerden kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını dolduranların istekleri
üzerine, …
88 inci madde gereğince emekli kesenekleri geri verilmemiş olanların (61) yaşını doldurmalarında istekleri
üzerine ve (b) fıkrasındaki durumda iseler re’sen…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran vekili, müvekkilinin tahsis talebi dikkate
alınarak izleyen aydan itibaren emekli aylığı bağlanmasını ve emekli ikramiyesi ödenmesini talep etmektedir.
9) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ise emekli aylığı bağlanması için gerekli olan 25 fiili hizmet yılını
doldurmayan veya mevcut hizmeti ile 61 yaşını doldurmayan başvurana emekli aylığı bağlanmasına imkân bulunmadığı ifade edilmektedir. Şu durumda başvuranın, emekli aylığı bağlanması yönünden tabi olduğu mevzuat hükümlerinin tespiti ile söz konusu hükümler kapsamında emekli aylığına müstahak olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir.
10) Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, Kanun’un
yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçi olup, Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak yasa hükümleri mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunmaktadır. Yine mezkûr Kanun’un geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasında, Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçiliği sona erenlerden tahsis talebinde bulunanlar hakkında, yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil olmak üzere 5434 sayılı
Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağı düzenlenmektedir.
11) Bu noktada somut olayda, 2/9/1985 – 30/8/1986 tarihleri arasında Astsubay Sınıf Okulu’nda geçen
öğrencilik sürelerinden sonra, 30/8/1986 tarihinde fiilen Astsubay Çavuş olarak göreve başlayan ve 4/4/2006 tarihinde istifa ederek görevinden ayrılan başvurana aylık bağlanmasında 5434 sayılı Kanun hükümlerinin dikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Şu durumda, başvurana emekli aylığı bağlanabilmesi için, 5434 sayılı Kanun’a göre tespit olunan aylık bağlama koşullarının yerine getirilmiş olmasının gerekli olduğu açıktır. Bu kapsamda 5434 sayılı Kanun’un 39. maddesinde, 25 fiili hizmet yılını dolduran erkek iştirakçilere 60 yaşını doldurmaları veya 88. madde gereğince emekli kesenekleri geri verilmemiş olanlara ise 61 yaşını doldurmaları şartıyla emekli aylığı bağlanacağının, yine mezkûr
Kanun’un geçici 205. maddesinde de 25 fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilere 23/5/2002 tarihi esas alınarak söz konusu tarihteki hizmet sürelerine göre kademeli olarak belirlenen yaş hadlerini doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanacağının düzenlendiği görülmektedir.
12) Öte yandan, dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden doğum tarihi 15/2/1968 olan başvuranın,
5434 sayılı Kanun’a tabi 19 yıl 2 ay 29 gün fiili hizmeti, 4 yıl 8 ay 8 gün fiili hizmet süresi zammı ve 10
ay 13 gün 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılık süresi olmak üzere toplam 24 yıl 9 ay 20 gün hizmet süresinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Diğer taraftan her ne kadar başvuran vekilince, müvekkilinin Haziran 1992 döneminde kısa süreli firari olma durumu gerekçe gösterilerek aylık bağlanmadığı ifade edilmekte ise de, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvuranın 15/6/1992 – 21/6/1992 tarihleri arasında firarda geçen sürelerinin de dikkate alındığı görülmektedir. Hal böyle iken, emekli aylığı bağlanması için gerekli olan 5434 sayılı Kanun’un 39. maddesinde yer alan yaş koşuluna veya aynı Kanun’un geçici 205. maddesinde yer alan 25 yıl fiil hizmet süresine sahip olmayan başvuran yönünden aylık bağlama koşullarının oluşmadığı anlaşılmaktadır.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın emekli aylığı bağlanması talebinin,
aylığa hak kazanma koşullarını yerine getirmediği gerekçesiyle reddedilmesine yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvuran vekiline tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Gaziantep İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuran vekilinin talebinin reddine;
Kararın başvuran vekiline ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi