|
ÖZET: Başvuran, İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nde sürekli işçi olarak çalışırken 16/03/2022 tarihinde emekliliğe hak kazanarak görevinden ayrıldığını belirtmiştir. Ancak, emeklilik talep formunu zamanında iletmediği gerekçesiyle emekli maaşı ödenmemiştir. Başvuran, bu durumun kendisini mağdur ettiğini ve hak ettiği maaşın ödenmesini talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın emeklilik işlemlerinin 5510 sayılı Kanun çerçevesinde yürütüldüğünü ifade etmektedir. Emekli maaşlarının, yazılı talep tarihini takip eden ay başından itibaren bağlandığı belirtilmiştir. Başvuranın işten ayrılış bildirgesinin 16/03/2022 tarihinde SGK’ya iletildiği, ancak emeklilik talep formunun 26/05/2022 tarihinde sunulması nedeniyle maaşın 01/06/2022 tarihinden itibaren bağlandığı açıklanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın emeklilik işlemlerinin doğru bir şekilde yürütüldüğünü ve SGK’nın yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirtmiştir. Başvuranın, emeklilik talebini zamanında iletmemesi nedeniyle mağduriyetinin giderilmesi mümkün olmamıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1940-S.23.3225
BAŞVURU NO : 2022/12708
KARAR TARİHİ : 16/02/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın emekli aylığı başlangıç tarihi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğünde Sürekli İşçi Kadrosunda çalışmakta iken, 16/03/2022 tarihli sayılı yazı ile emekliliğe hak kazanması dolayısıyla görevinden ayrıldığını, Söz konusu resmi yazının İstanbul Fatih Sosyal Güvenlik Merkezine bildirilmesine rağmen anılan tarihten itibaren tarafına maaş ödenmemesi üzerine 16/05/2022 tarihinde İstanbul Unkapanı Sosyal Güvenlik Merkezine başvurduğunda emeklilik talep formu bildirmediğinden maaşının ödenmediği konusunda şahsına şifahen bilgi veriliğini belirterek emekliliğe hak ettiği tarihten emeklilik talep formu bildirdiği tarih aralığında hak kazanmasına rağmen alamadığı maaşın tarafına ödenerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 13/10/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 04.11.2022 tarihli ve sayılı yazı ve
eklerinde özetle:
2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı kanun hükümlerine göre belirlenmektedir. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesi
aranmakta olup, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkan bulunmadığı, 2.2. Diğer taraftan, 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi gereğince, yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunmaları, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sigortalıların ise istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alındıktan sonra ilişiklerinin kesilmesi şart olduğu, 2.3. Öte yandan, anılan Kanun’un 30’uncu maddesinde, 4/1-(a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, 4/1-(c) bendinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yetkili makamdan alınan emekliye sevk onayı üzerine görevleriyle ilişiğinin kesildiği tarihi takip eden, 4/1-(c) bendinde belirtilen sigortalılardan her ne şekilde olursa olsun görevinden ayrılmış ve daha sonra başka bir sigortalılık haline tabi olarak çalışmamış olanlar ile kontrol muayenesi sonucu aylığı kesilenlerden yaşlılık aylığına hak kazananlara ise istek tarihini takip eden, ay başından itibaren aylık bağlanacağı hüküm altına alındığı, 2.4. Buna göre, malullük veya yaşlılık aylığı talebinde bulunan sigortalıların aylıkları, genel kural olarak yazılı istek tarihinden sonraki aybaşından başlatılmakta olup, söz konusu tarih özel sektör için ayın 1’i, kamu sektörü için ayın 15’i olduğu, 2.5. Ayrıca, 6.11.2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Genelgenin İkinci Kısım/Üçüncü Bölüm/3.Yaşlılık
Aylığı Başvurusu alt başlığında; 4/1-(a) sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan sonra kendisinin veya varsa vekilinin veyahut vasisinin Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile Kurumun ilgili ünitesine başvurması veya www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden talepte bulunulması gerektiğinin talimatlandırıldığı, 2.6. Buna göre, sigortalının aylık bağlanmasına yönelik gerek Kurumuna gerekse Kurumumuza herhangi bir talebinin bulunmadığı, sadece işten ayrılışının Kurumumuza bildirildiği hususu göz önünde bulundurulduğunda 5510 sayılı Kanunda öngörülen “yazılı istek” şartı yerine gelmeyen sigortalıya talebi doğrultusunda İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün yazısına istinaden aylık bağlanmasına imkan bulunmadığı, 2.7. Başvuranın en son kamu işyerinde çalışmakta iken işten ayrılarak 26.05.2022 tarihinde tahsis talebinde bulunması üzerine, Kurumumuzca tarafına 506 sayılı Kanunun geçici 81’inci maddesinin (A)
bendinde öngörülen şartlarla 5510 sayılı Kanunun 30’uncu maddesi gereğince yazılı istek tarihini (26.05.2022) takip eden ay başı olan 01.06.2022 tarihinden itibaren tahsis numarası ile yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.8. Başvuranın işten ayrılış bildirgesinin, İçişleri Bakanlığı İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından
16.3.2022 tarihinde elektronik olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirildiği,
2.9. 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin dokuzuncu fıkrasında yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4/-(a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan sonra yazılı istekte bulunmaları gerektiği açıkça belirtildiğinden, İçişleri Bakanlığı İl Göç Müdürlüğü tarafından gönderilen işten ayrılış bildirgesinin kurumlarına iletildiği tarihin DEMİR’in tahsis talebi olarak kabul edilmesi mümkün bulunmadığı, 2.10. Kurum sisteminden yapılan araştırmada; başvuru konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı,
İfade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 13/10/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı Hukuk Müşavirliği tarafından
gönderilen 08.11.2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde özetle:
3.1. İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü emrinde sürekli işçi olarak görev yapmakta olan başvuranın
02.03.2022 tarih ve sayılı Valilik Makam onayına istinaden emekliliğe hak kazanması nedeniyle
iş sözleşmesinin feshedildiği, 16/03/2022 tarihinde İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğündeki görevinden ayrıldığı, bu hususun 16/03/2022 tarihli ve sayılı yazı ile İstanbul Sosyal Güvenlik İl
Müdürlüğüne bildirildiği, bu kapsamda başvurucunun sicil dosyası ve diğer tüm bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrası; “Bu kanunun uygulanmasında;
… 14) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Ay: Ücretleri; her ayın 15’inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15’inden ertesi ayın 15’ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1’i ilâ sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi, …
ifade eder.” 6.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin birinci fıkrası; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, … ay başından itibaren aylık bağlanır.” 7. 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri
Yönetmeliğinin “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 inci maddesinin birinci fıkrası; (1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki,… ay başından itibaren aylık bağlanır.”
8. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 06/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Emeklilik
İşlemleri Genelgesinin “Yaşlılık Sigortası” başlıklı Üçüncü Bölümünün 8.1. “Yaşlılık aylığı başvurusu” alt başlığı; Sigortalılara yaşlılık sigortasından aylık bağlanabilmesi için; 4/1-(a) sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan, … sonra kendisinin veya varsa vekilinin vehayut vasisinin
Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi (Ek-2) ile Kurumun ilgili ünitesine başvurması veya www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden talepte bulunulması gerekmektedir.
4/1-(a) sigortalılarından ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgesi henüz Kuruma verilmemiş olanlar için sigortalı işten ayrılış bildirgesinin verilmesi beklenecek ve işveren tarafından bu belge Kuruma esigorta yoluyla gönderildikten sonra aylık bağlama işlemi sonuçlandırılacaktır.
8.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı” alt başlığı; “Sigortalıların aylıkları, genel kural olarak yazılı istek tarihinden sonraki aybaşından başlatılacaktır. (Özel sektör için ayın 1’i, kamu sektörü için ayın 15’i)
…
Kanunda “ay” kavramının tanımı yapılmış olup, son defa kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta iken işinden ayrılarak tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) sigortalılarının yaşlılık aylıkları yukarıda sayılan durumlarda belirtilen tarihleri (rapor, tahsis talep, geçici iş göremezlik süresinin sona erdiği tarih ile hizmet borçlanması, hizmet ihyası ve/veya isteğe bağlı sigorta prim tutarının ödendiği tarih) izleyen ayın
15 inden itibaren geçerli olmak üzere bağlanacaktır.”
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; 16/03/2022 tarihli sayılı yazı ile emekliliğe hak kazanması dolayısıyla görevinden ayrılmasına rağmen emekli maaşını alamadığını, 16/05/2022 tarihinde İstanbul Unkapanı
Sosyal Güvenlik Merkezine başvurduğunda emeklilik talep formunu bu tarihte bildirdiğinden emekli maaşı ödemesi yapılmadığını şifahen öğrendiğini belirterek emekliliğe hak ettiği tarihten emeklilik talep formu bildirdiği tarih aralığında hak kazanmasına rağmen alamadığı maaşın tarafına ödenerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı tarafından özetle; İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü emrinde sürekli işçi olarak görev yapmakta olan başvuranın 02.03.2022 tarih ve sayılı Valilik
Makam onayına istinaden emekliliğe hak kazanması nedeniyle iş sözleşmesinin feshedildiği, 16/03/2022
/
tarihinde İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğündeki görevinden ayrıldığı, bu hususun 16/03/2022 tarihli ve sayılı yazı ile İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne bildirildiği ifade edilmiştir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; sigortalıların aylıklarının yazılı istek tarihini takip eden aybaşından başlatılacağı düzenlendiğinden işten ayrılış bildirgesi her ne kadar 16/03/2022 tarihinde elektronik ortamda Kurumlarına verilmiş olsa da 26/05/2022 tarihinde yazılı talepte bulunan başvuranın yaşlılık aylığının bu tarihi takip eden aybaşı olan 01/06/2022 tarihi itibarıyla başlatıldığı ifade edilmiştir.
13. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; başvuranın 16/03/2022 tarihli sayılı yazı ile emekliliğe hak kazanması dolayısıyla görevinden ayrıldığı, bu bağlamda iş akdinin 16/03/2022 tarihinden itibaren feshinin uygun görüldüğü, başvurana ilişkin Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinin iş akdinin feshedildiği 16/03/2022 tarihinde elektronik ortamda SGK’ ya verildiği, başvuranın kendisine aylık bağlanmasına ilişkin talebini içeren “Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi” nin SGK kayıtlarına
26.05.2022 tarihinde girdiği ve anılan tahsis talep tarihini takip eden ay başı olan 01.06.2022 tarihinden
başlamak üzere başvurana emekli aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır.
14. Gerek 5510 sayılı Kanunda gerek Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde gerekse SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesinde Kanunun 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılara yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren aylık bağlanacağı açık şekilde düzenlenmiştir.
15. Yine, 2018/38 sayılı Genelgede, Kanunun 4/1-(a) kapsamında çalışan sigortalıların, kendilerine aylık bağlanabilmesi için çalıştıkları işten ayrıldıktan sonra kendilerinin veya varsa vekillerinin veyahut vasilerinin Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile Kurumun ilgili ünitesine başvurmasının gerektiği düzenlenmiştir.
16. Buna göre, yukarıdaki iki paragrafta yer verilen mevzuat hükümlerinden, emeklilik şartlarını taşıyıp emekli aylığı bağlanması amacıyla çalıştıkları Kurumlarla ilişiği kesilen 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıların, emekli aylıklarının bağlanması taleplerinin verilmesinden veya emeklilik işlemlerinin başlatılmasından görev yaptıkları Kurumların yükümlülüğü ve sorumluluğu bulunduğu sonucuna ulaşılamamakta, bilakis söz konusu yükümlülüğün sigortalılarda olduğu anlaşılmaktadır.
17. Diğer taraftan, başvurana emeklilik işlemlerini ne şekilde yürütmesi gerektiği hususunda
Kurumunca yanlış bir yönlendirmede bulunulduğuna dair somut herhangi bir husus da tespit edilememiştir.
18. Kurumumuza iş akdinin feshedilerek Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinin elektronik ortamda SGK’ ya verildiği tarih ile başvuranın kendisine aylık bağlanmasına ilişkin talebini içeren “Tahsis Talep ve Beyan
Taahhüt Belgesi” ni SGK’ ya ilettiği tarihlerin farklı olması sebebiyle emekliliğe hak kazandığı tarihten emeklilik talep formu bildirdiği tarih aralığında ödenmeyen maaşın tarafına ödenerek mağduriyetinin giderilmesi talepli 2017/8395 ve 2018/15631 no.lu dosyalara ilişkin emsal ret kararlarının verildiği görülmektedir.
19. Sonuç olarak, başvuranın işten ayrılış bildirgesinin Kurumu tarafından SGK’ya işten ayrıldığı gün içerisinde elektronik ortamda iletildiği, Kurumunun, başvuranın 16/03/2022 tarihi itibarıyla tahsis talebinde bulunabilmesini sağlayacak tüm işlemleri yerine getirmiş olduğu, bu aşamadan sonra başvuran tarafından yapılması gereken tahsis talebine yönelik olarak Kurumunun herhangi bir yükümlülüğünün bulunmadığı, başvurana 01/06/2022 tarihinden itibaren aylık bağlanmasının ise aylık bağlanma talebinin
26.05.2022 tarihinde yapılmasından kaynaklandığı anlaşıldığından, başvuranın emekli aylığının
01/06/2022 tarihinden itibaren başlatılmasıyla ilgili olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA, SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA ve GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi