|
ÖZET: Başvuru, emekli aylığı başlangıç tarihi ile ilgili olarak yapılmıştır. Başvuran, 5 Şubat 1990 tarihinde Gençlik ve Spor Bakanlığı’nda göreve başlamış ve 29 Eylül 2021 tarihinde emeklilik işlemlerinin başlatılması için dilekçe vermiştir. Ancak, emeklilik sürecinin tamamlanmaması nedeniyle 15 Ekim 2021 ile 19 Kasım 2021 tarihleri arasında 35 günlük emeklilik ücretini alamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan açıklamada, başvuranın 15 Kasım 2021 tarihinde tahsis talep belgesi doldurarak başvuruda bulunduğu ve bu talep üzerine 15 Aralık 2021 tarihinden itibaren yaşlılık aylığının bağlandığı belirtilmiştir. Başvuranın işten ayrılış bildirgesinin 14 Ekim 2021 tarihinde SGK’ya iletildiği, ancak emekli aylığı bağlanabilmesi için yazılı talepte bulunulması gerektiği vurgulanmıştır. Gençlik ve Spor Bakanlığı da, başvuranın emeklilik talebinin zamanında iletildiğini, ancak aylık bağlanması için gerekli adımların başvuran tarafından atılması gerektiğini ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda başvuranın iddialarının hukuka uygun olduğunu belirlemiş ve ret kararı verilmesini önermiştir. Bu süreçte, başvuranın emeklilik işlemlerinin zamanında başlatıldığı, ancak aylık bağlanması için gerekli yazılı talebin geç yapıldığı sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/14508-S.22.22228
BAŞVURU NO : 2022/7446
KARAR TARİHİ : 07/11/2022
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın emekli aylığı başlangıç tarihi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 24/05/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, 05.02.1990 tarihinde 261/D sicil numarası ile Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Toto Teşkilat Başkanlığında olarak göreve başladığını,
29.09.2021 tarihinde (30.09.2021 tarih sayı numaralı evrak) 14.10.2021 tarihi itibarı ile emeklilik
işlemlerinin başlatılması için Spor Toto Teşkilat Başkanlığına dilekçe verdiğini ve emeklilik işlemlerinin
15.10.2021 tarihi itibarı ile başlatıldığını, emeklilik işlemlerinin tamamlanmaması üzerine Sosyal Güvenlik
Kurumuna başvurduğunu, yaşanan gecikme nedeniyle 15.10.2021 ile 19.11.2021 tarihleri arasına ait 35 günlük emeklilik ücreti alamadığını beyan ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 29.07.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından
gönderilen 05.10.2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde özetle:
2.1. Başvuranın 15.11.2021 tarihinde tahsis talep ve beyan taahhüt belgesi doldurarak tahsis talep başvurusunu elden Sıhhiye Sosyal Güvenlik Merkezine teslim ettiğini, başvuranın 15.11.2021 tarihli tahsis talebine istinaden tarafına, 5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (14) numaralı bendi ve 30 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince 15.12.2021 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı,
2.2. Başvurana ait sigortalı işten ayrılış bildirgesinin, Kurum kayıtlarına 14.10.2021 tarih ve sayılı belgeyle intikal ettiğini, 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince; yaşlılık aylığına hak kazanmak için gerekli olan koşulları yerine getiren 4/1-(a) statüsündeki sigortalıların, çalıştıkları işten ayrıldıktan sonra yazılı istekte bulunmalarının gerektiği, Kanunun 30 uncu maddesi gereğince de 4/1-(a) statüsündeki sigortalılara yazılı istek tarihinden sonraki ay başından itibaren aylık bağlanmakta olduğu, Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (14) numaralı bendi gereğince “ay” kavramı ücretleri her ayın 15’inde ödenen 4/1-(a)sigortalıları için, ayın 15’inden ertesi ayın 15’ine kadar geçen süre olarak tanımlandığından, başvuranın 15.11.2021 tarihli talebine istinaden tarafına bu tarihi takip eden ay başı olan 15.12.2021 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.3. Başvuranın, Kurumlarına 15.11.2021 tarihinde yapmış olduğu başvurusu dışında, kendisi veya görev yaptığı kurum aracılığıyla Kurumlarına iletilmiş tahsis talep başvurusu bulunmadığı, başvuranın işten ayrılış bildirgesinin 14.10.2021 tarihinde Kurumlarının kayıtlarına intikal etmiş olması 5510 sayılı
Kanunun 28 inci maddesinde düzenlenmiş olan yazılı istek şartını ortadan kaldırmadığından başvurana işten ayrılış tarihini takip eden aybaşından itibaren yaşlılık aylığı bağlanmasına imkân bulunmadığı, 3. Kurumumuzun 29.07.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı tarafından gönderilen 15.08.2022 tarihli ve
sayılı yazı ve eklerinde özetle:
3.1. Başvuranın 29.09.2021 tarihli dilekçesiyle emeklilik nedeniyle 14.10.2021 tarihi mesai bitiminden itibaren olmak üzere Teşkilat Başkanlığından ayrılmak istediğini beyan ettiği, başvuranın işlemlerinin
14.10.2021 tarihi itibariyle tamamlandığı ve işten ayrılış bildirgesinin Sosyal Güvenlik Kurumunun sistemi
üzerinden online olarak gerçekleştirildiği, 3.2. Emeklilik aylığı bağlanabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurması gerektiği konusunda başvuranın defaten bilgilendirildiği, ayrıca başvuranın emeklilik nedeniyle işten ayrılma istediğine ilişkin
29.9.2021 tarihli dilekçesinin ekinde yer alan Sosyal Güvenlik Kurumunun 24.10.2017 tarihli yazısında
” 5510 sayılı Kanun uyarınca yaşlılık aylığı almasına hak kazandığı, anılan Kanun uyarınca yaşlılık aylığı bağlanması için işten ayrılarak yazılı talepte bulunması gerektiği, talep tarihini takip eden aybaşından itibaren yaşlılık aylığı bağlanacağı” hususunun belirtildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
/
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrası; “Bu kanunun uygulanmasında;
… 14) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Ay: Ücretleri; her ayın 15’inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15’inden ertesi ayın 15’ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1’i ilâ sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi, …
ifade eder.” 6.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin birinci fıkrası; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, … ay başından itibaren aylık bağlanır.” 7. 12.5.2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri
Yönetmeliğinin “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 inci maddesinin birinci fıkrası; (1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki,… ay başından itibaren aylık bağlanır.” 8. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 06.11.2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Emeklilik
İşlemleri Genelgesinin “Yaşlılık Sigortası” başlıklı Üçüncü Bölümünün 8.1. “Yaşlılık aylığı başvurusu” alt başlığı; Sigortalılara yaşlılık sigortasından aylık bağlanabilmesi için; 4/1-(a) sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan, … sonra kendisinin veya varsa vekilinin vehayut vasisinin
Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi (Ek-2) ile Kurumun ilgili ünitesine başvurması veya www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden talepte bulunulması gerekmektedir.
4/1-(a) sigortalılarından ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgesi henüz Kuruma verilmemiş olanlar için sigortalı işten ayrılış bildirgesinin verilmesi beklenecek ve işveren tarafından bu belge Kuruma esigorta yoluyla gönderildikten sonra aylık bağlama işlemi sonuçlandırılacaktır.
8.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı” alt başlığı; “Sigortalıların aylıkları, genel kural olarak yazılı istek tarihinden sonraki aybaşından başlatılacaktır. (Özel sektör için ayın 1’i, kamu sektörü için ayın 15’i)
…
Kanunda “ay” kavramının tanımı yapılmış olup, son defa kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta iken işinden ayrılarak tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) sigortalılarının yaşlılık aylıkları yukarıda sayılan durumlarda belirtilen tarihleri (rapor, tahsis talep, geçici iş göremezlik süresinin sona erdiği tarih ile hizmet borçlanması, hizmet ihyası ve/veya isteğe bağlı sigorta prim tutarının ödendiği tarih) izleyen ayın
15 inden itibaren geçerli olmak üzere bağlanacaktır.”
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
/
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; 29.09.2021 emeklilik işlemlerinin başlatılması için Spor Toto Teşkilat
Başkanlığına dilekçe verdiğini ve emeklilik işlemlerinin 15.10.2021 tarihi itibarı ile başlatıldığını, emeklilik işlemlerinin tamamlanmaması üzerine Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurduğunu, yaşanan gecikme nedeniyle 15.10.2021 ile 19.11.2021 tarihleri arasına ait 35 günlük emeklilik ücreti alamadığını beyan ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı tarafından özetle; başvuranın iş akdinin feshi işlemlerinde kurumlarının herhangi bir hatası bulunmadığı, emekli aylığı talebi sorumluluğunun başvuranda olduğu ve söz konusu sürecin başvuran tarafından takip edilmesi gerektiğinin başvurana bildirildiği ifade edilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; sigortalıların aylıklarının yazılı istek tarihini takip eden aybaşından başlatılacağı düzenlendiğinden işten ayrılış bildirgesi her ne kadar
14.10.2021 tarihinde Kurumlarına verilmiş olsa da 15.11.2021 tarihinde yazılı talepte bulunan başvuranın
yaşlılık aylığının bu tarihi takip eden aybaşı olan 15.12.2021 tarihi itibarıyla başlatıldığı ifade edilmiştir.
12. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; başvurucuya, 15.11.2021 tarihinde yaptığı müracaat üzerine 15.12.2021 tarihi itibarıyla yaşlılık aylığı bağlandığı, başvuranın, Kurumuna sunduğu 29.09.2021 tarihli dilekçesiyle 14.10.2021 tarihi mesai bitiminden itibaren emekliye ayrılma talebinde bulunduğu, başvuranın işlemlerinin Kurumu tarafından 14.10.2021 tarihi itibariyle tamamlandığı ve işten ayrılış bildirgesinin Sosyal Güvenlik Kurumunun sistemi üzerinden online olarak gerçekleştirildiği, başvuranın kendisine aylık bağlanmasına ilişkin talebini içeren “Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi”nin SGK kayıtlarına 15.11.2021 tarihinde girdiği ve anılan tahsis talep tarihini takip eden ay başı olan 15.12.2021 tarihinden başlamak üzere başvurana emekli aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır.
13. Gerek 5510 sayılı Kanunda gerek Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde gerekse SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesinde Kanunun 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılara yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren aylık bağlanacağı açık şekilde düzenlenmiştir. Diğer taraftan, 2018/38 sayılı Genelgede
Kanundaki “ay” kavramına atıfla, son defa kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta iken işinden ayrılarak tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) sigortalılarının yaşlılık aylıklarının (rapor, tahsis talebi, geçici iş göremezlik süresinin sona erdiği tarih ile hizmet borçlanması, hizmet ihyası ve/veya isteğe bağlı sigorta prim tutarının ödendiği tarih durumlarında) izleyen ayın 15 inden itibaren geçerli olmak üzere bağlanacağı belirlenmiştir.
14. Yine, 2018/38 sayılı Genelgede, Kanunun 4/1-(a) kapsamında çalışan sigortalıların, kendilerine aylık bağlanabilmesi için çalıştıkları işten ayrıldıktan sonra kendilerinin veya varsa vekillerinin veyahut vasilerinin Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile Kurumun ilgili ünitesine başvurmasının gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre, aktarılan mevzuat hükümlerinden, emeklilik şartlarını taşıyıp emekli aylığı bağlanması amacıyla çalıştıkları Kurumlarla ilişiği kesilen 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıların, emekli
aylıklarının bağlanması taleplerinin verilmesinden veya emeklilik işlemlerinin başlatılmasından görev yaptıkları Kurumların yükümlülüğü ve sorumluluğu bulunduğu sonucuna ulaşılamamakta, bilakis söz konusu yükümlülüğün sigortalılarda olduğu anlaşılmaktadır.
15. Başvuranın işten ayrılış bildirgesinin Kurumu tarafından SGK’ya işten ayrıldığı gün içerisinde elektronik ortamda iletildiği, Kurumunun, başvuranın 14.10.2021 tarihi itibarıyla tahsis talebinde bulunabilmesini sağlayacak tüm işlemleri yerine getirmiş olduğu, bu aşamadan sonra başvuran tarafından yapılması gereken tahsis talebine yönelik olarak Kurumunun herhangi bir yükümlülüğünün bulunmadığı, idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA, GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/