|
ÖZET: Başvuran, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü’nde çalışırken emekli aylığına hak kazandığını belirtmiş, ancak emeklilik işlemlerinin gecikmesi nedeniyle mağduriyet yaşadığını ifade etmiştir. 27.08.2018 tarihinde yaşlılık aylığına hak kazandığına dair yazıyı aldıktan sonra, 14.09.2018 tarihinde emeklilik dilekçesini vermiştir. Ancak, başvuranın emeklilik talebinin SGK kayıtlarına geç ulaşması sebebiyle, emekli maaşının 15.11.2018 tarihinden itibaren bağlandığı belirtilmiştir. Başvuran, bu durumun yanlış yönlendirme ve eksik bilgi nedeniyle oluştuğunu iddia etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın işten ayrılış bildirgesinin 14.09.2018 tarihinde elektronik ortamda verildiğini ve emekli aylığının yazılı talep tarihini takip eden ay başından itibaren başlatıldığını açıklamıştır. Orman Genel Müdürlüğü ise, başvuranın emeklilik talebinin kendisi tarafından takip edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda başvuranın iddialarının hukuka aykırı olmadığına karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın emekli aylığının 15.11.2018 tarihinden itibaren başlatılmasıyla ilgili işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. İdarelerin, başvuru süreçlerinde daha net bilgilendirme yapmaları gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın itirazı reddedilmiş ve karar ilgili mercilere tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/2444-S.3535
BAŞVURU NO : 2018/15631
KARAR TARİHİ : 07/05/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın emekli aylığı başlangıç tarihi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğüne bağlı Orman
Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde kamu işçisi statüsünde şoför olarak çalışmaktayken 27.08.2018 tarihinde yaşlılık aylığına hak kazandığına ilişkin yazıyı alabilmek için SGK’ya dilekçe ile başvurduğunu, 31.08.2018 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazandığı ve kıdem tazminatı hakkı olduğuna ilişkin yazıyı elden teslim aldığını, aynı tarihte bahse konu yazıyı Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü mutemedine teslim edip 14.09.2018 tarihinde ayrılış dilekçesi vereceğini söylediğini, 14.09.2018 tarihinde emeklilik dilekçesini verdiğini, mutemet tarafından kendisine işlemlerinin tamamlandığının, artık bir şey yapmasına gerek olmadığının, tarafına herhangi bir belge vermeyeceğinin, ayrılışının sistemden SGK’ya aktarıldığının söylediğini, 18.09.2018 tarihinde kıdem tazminatının hesabına yattığını, aradan geçen süre zarfında emekliliğiyle ilgili bir haber gelmediğinden mutemedi arayıp belgelerde bir eksiklik olup olmadığını sorduğunu, tarafına herhangi bir eksiklik olmadığı, beklemesi gerektiğinin söylendiğini, bu arada e-devleti kontrol ettiğinde aktif çalışıyor olarak göründüğünü oysa geçen sürede aktif çalışmanın pasife dönmüş olması gerektiğini, Kasım ayı olmasına rağmen emeklilikle ilgili bir yazı gelmemesinden ve hala e-devleti kontrol ettiğinde aktif çalışıyor göründüğünden dolayı
08.11.2018 tarihinde Kurumuna gittiğini, mutemet ile birlikte Sıhhıye Sosyal Güvenlik
Merkezine gittiklerini, burada yetkili şefe durumu anlattıklarını, yetkili şef tarafından işten çıkışının SGK kayıtlarında görünmediğinin, SGK ayrılış bildirgesi ve emekli talep formunun
14.09.2018 tarihinde teslim edilmesi gerektiğinin, 08.11.2018 tarihinden itibaren emekli
olabileceğinin, arada geçen süre için emekli maaşı ödenmeyeceğinin söylendiğini, mutemedin ise daha önce de böyle işlem tesisi ettiğini, SGK ayrılış bildirgelerini sistemden gönderdiğini söylediğini, yetkili şefin ise bu durumun imkânsız olduğunu, SGK ayrılış bildirgesinin ve emekli talep formunun taraflarına ulaşması gerektiğini söylediğini, nihayetinde 08.11.2018 tarihinde emekli işlemlerinin tamamladığını ancak 15.09.2018-07.11.2018 tarih aralığını kapsayan emekli maaşının ödenmediğini, bu duruma mutemedin yanlış yönlendirmesi ile işten ayrılış bildirgesinin 14.09.2018 tarihli olduğunu görmesine rağmen SGK’nın emekli talep formunun teslim edildiği tarihi dikkate almasının neden olduğunu belirterek hak kaybının giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 25/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
tarafından gönderilen 23/01/2019 tarihli ve … sayılı yazı ve eklerinde özetle:
2.1. Başvuranın işten ayrılış bildirgesinin Kurumlarına 14/09/2018 tarihinde elektronik ortamda verildiği, 2.2. Sigortalıların aylıklarının genel kural olarak yazılı istek tarihinden sonraki aybaşından başlatılacağının düzenlendiği (Özel sektör için ayın 1’i, kamu sektörü için 15’i), buna göre; kamu sektöründe 4/1-a kapsamında sigortalı olan başvuranın işten ayrılış bildirgesi 14/09/2018 tarihinde elektronik ortamda Kurumlarına verilmiş olsa da 08/11/2018 tarihinde yazılı olarak yaşlılık aylığı talebinde bulunduğundan, yaşlılık aylığının bu tarihi takip eden aybaşı olan 15/11/2018 tarihi itibarıyla başlatıldığı, 2.3. Emekli olabilir ve kıdem tazminatı alabilir yazıları için Kurumlarına yapılan başvuruların tahsis talebi yerine geçmediği, 3. Kurumumuzun 25/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Orman Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 25/01/2019 tarihli ve … sayılı yazı ve
eklerinde özetle:
3.1. Başvuranın 10/09/2018 tarihli dilekçesi ile emeklilik talebinde bulunduğu, bu talebine binaen iş akdinin 14/09/2018 tarihinde feshedildiği, işten ayrılış bildirgesinin elektronik ortamda SGK sisteminde doldurulduğu, iş akdinin feshinden sonra e-bildirgenin doldurulduğu, Kurum ile ilişiğinin kesildiği, bundan sonraki süreci kendisinin takip etmesi gerektiğinin başvurana söylendiği, iş akdinin feshi sonrasında Kurumlarının sorumluluğunun sona erdiği, başvuranın SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesinde yer verilen “Gelir/Aylık Ödenek Talep
Belgesi”ni şahsen doldurup SGK’ya teslim etmesi gerektiği, konuyla ilgili Kurumlarının eksik bir işlemi bulunmadığı
İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrası; “Bu kanunun uygulanmasında;
… 14) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Ay: Ücretleri; her ayın 15’inde ödenen 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için, ayın 15’inden ertesi ayın 15’ine kadar geçen, diğer sigortalılar için ise ayın 1’i ilâ sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi, … ifade eder.” 6.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin birinci fıkrası; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, … ay başından itibaren aylık bağlanır.” 7. 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta
İşlemleri Yönetmeliğinin “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 inci maddesinin birinci fıkrası; (1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki,… ay başından itibaren aylık bağlanır.” 8. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 06/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı
Emeklilik İşlemleri Genelgesinin “Yaşlılık Sigortası” başlıklı Üçüncü Bölümünün 8.1. “Yaşlılık aylığı başvurusu” alt başlığı; Sigortalılara yaşlılık sigortasından aylık bağlanabilmesi için; 4/1-(a) sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan, … sonra kendisinin veya varsa vekilinin vehayut vasisinin Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi (Ek-2) ile Kurumun ilgili ünitesine başvurması veya www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden talepte bulunulması gerekmektedir.
4/1-(a) sigortalılarından ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgesi henüz Kuruma verilmemiş olanlar için sigortalı işten ayrılış bildirgesinin verilmesi beklenecek ve işveren tarafından bu belge Kuruma e-sigorta yoluyla gönderildikten sonra aylık bağlama işlemi sonuçlandırılacaktır.
8.2. “Yaşlılık aylığının başlangıcı” alt başlığı; “Sigortalıların aylıkları, genel kural olarak yazılı istek tarihinden sonraki aybaşından başlatılacaktır. (Özel sektör için ayın 1’i, kamu sektörü için ayın 15’i)
…
Kanunda “ay” kavramının tanımı yapılmış olup, son defa kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta iken işinden ayrılarak tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) sigortalılarının yaşlılık aylıkları yukarıda sayılan durumlarda belirtilen tarihleri (rapor, tahsis talep, geçici iş göremezlik süresinin sona erdiği tarih ile hizmet borçlanması, hizmet ihyası ve/veya isteğe bağlı sigorta prim tutarının ödendiği tarih) izleyen ayın 15 inden itibaren geçerli olmak üzere bağlanacaktır.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; iş akdinin 14/09/2018 tarihinde feshedilmesine rağmen Kurumunun yanlış yönlendirmesi ve SGK’nın işten ayrılış bildirgesi yerine emekli aylığı talep tarihini dikkate alması nedeniyle yaşlılık aylığının eksik ödendiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. Orman Genel Müdürlüğü tarafından özetle; başvuranın iş akdinin feshi işlemlerinde kurumlarının herhangi bir hatası bulunmadığı, emekli aylığı talebi sorumluluğunun başvuranda olduğu ve söz konusu sürecin başvuran tarafından takip edilmesi gerektiğinin kendisine söylendiği ifade edilmiştir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; sigortalıların aylıklarının yazılı istek tarihini takip eden aybaşından başlatılacağı düzenlendiğinden işten ayrılış bildirgesi her ne kadar 14/09/2018 tarihinde elektronik ortamda Kurumlarına verilmiş olsa da 08/11/2018 tarihinde yazılı talepte bulunan başvuranın yaşlılık aylığının bu tarihi takip eden aybaşı olan 15/11/2018 tarihi itibarıyla başlatıldığı ifade edilmiştir.
13. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; başvurucuya, 27/08/2018 tarihinde yaptığı müracaat üzerine SGK Sıhhıye Sosyal Güvenlik Merkezinin 31/08/2018 tarihli yazısı ile yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazandığının bildirildiği, başvuranın, Kurumuna sunduğu 10/09/2018 tarihli dilekçesi ile 14/10/2018 tarihi itibarıyla emekliye ayrılma talebinde bulunduğu, Kurumunun 11/09/2018 tarihli ve 9623794.849.01/… sayılı Olur’u ile başvuranın isteğinin kabulünün ve iş akdinin 14/09/2018 tarihinden itibaren feshinin uygun görüldüğü, başvurana ilişkin Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinin iş akdinin feshedildiği 14/09/2018 tarihinde elektronik ortamda SGK’ya verildiği, başvuranın kendisine aylık bağlanmasına ilişkin talebini içeren “Tahsis Talep ve Beyan Taahhüt Belgesi”nin SGK kayıtlarına 08/11/2018 tarihinde girdiği ve anılan tahsis talep tarihini takip eden ay başı olan 15/11/2018 tarihinden başlamak üzere başvurana emekli aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır.
14. Gerek 5510 sayılı Kanunda gerek Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde gerekse
SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesinde Kanunun 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılara yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren aylık bağlanacağı açık şekilde düzenlenmiştir. Diğer taraftan, 2018/38 sayılı Genelgede Kanundaki “ay” kavramına atıfla, son defa kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta iken işinden ayrılarak tahsis talebinde bulunan 4/1-(a)
sigortalılarının yaşlılık aylıklarının (rapor, tahsis talebi, geçici iş göremezlik süresinin sona erdiği tarih ile hizmet borçlanması, hizmet ihyası ve/veya isteğe bağlı sigorta prim tutarının ödendiği tarih durumlarında) izleyen ayın 15 inden itibaren geçerli olmak üzere bağlanacağı belirlenmiştir.
15. Yine, 2018/38 sayılı Genelgede, Kanunun 4/1-(a) kapsamında çalışan sigortalıların, kendilerine aylık bağlanabilmesi için çalıştıkları işten ayrıldıktan sonra kendilerinin veya varsa vekillerinin veyahut vasilerinin Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile Kurumun ilgili ünitesine başvurmasının gerektiği düzenlenmiştir.
16. Buna göre, yukarıdaki iki paragrafta yer verilen mevzuat hükümlerinden, emeklilik şartlarını taşıyıp emekli aylığı bağlanması amacıyla çalıştıkları Kurumlarla ilişiği kesilen 4/1(a) kapsamındaki sigortalıların, emekli aylıklarının bağlanması taleplerinin verilmesinden veya emeklilik işlemlerinin başlatılmasından görev yaptıkları Kurumların yükümlülüğü ve sorumluluğu bulunduğu sonucuna ulaşılamamakta, bilakis söz konusu yükümlülüğün sigortalılarda olduğu anlaşılmaktadır.
17. Nitekim başvuranın emeklilik işlemlerinin başlangıç aşamasında Sıhhıye SGM’den elden aldığı yaşlılık aylığına hak kazandığının bildirildiği 31/08/2018 tarihli EMEKLİ OLUR belgesinde “Anılan yasaya göre yaşlılık aylığı bağlanması isteniyorsa işten ayrılarak yazılı talepte bulunulması halinde talep tarihini takip eden ay başından (Kamu işyerlerinde 15 (Onbeş)’inden, Özel İşyerlerinde 1 (Bir)’inden) geçerli olmak üzere yukarıda belirtilen kanuna göre yaşlılık aylığı bağlanacaktır.” açıklamalarına yer verilerek, emekli aylığı bağlanılması isteniyorsa yazılı talepte bulunulması gerektiği hususunda sigortalıların bilgilendirildiği görülmektedir.
18. Diğer taraftan, kurumu tarafından yanlış yönlendirildiği iddiasına yönelik olarak başvuran tarafından somut bir dayanak sunulmadığı gibi, dosya kapsamında temin edilen bilgi ve belgelerden de başvurana emeklilik işlemlerini ne şekilde yürütmesi gerektiği hususunda
Kurumunca yanlış bir yönlendirmede bulunulduğuna dair somut herhangi bir husus tespit edilememiştir.
19. Sonuç olarak, başvuranın işten ayrılış bildirgesinin Kurumu tarafından SGK’ya işten ayrıldığı gün içerisinde elektronik ortamda iletildiği, Kurumunun, başvuranın 14/09/2018 tarihi itibarıyla tahsis talebinde bulunabilmesini sağlayacak tüm işlemleri yerine getirmiş olduğu, bu aşamadan sonra başvuran tarafından yapılması gereken tahsis talebine yönelik olarak
Kurumunun herhangi bir yükümlülüğünün bulunmadığı, başvurana 15/09/2018 yerine 15/11/2018 tarihinden itibaren aylık bağlanmasının ise aylık bağlanma talebinin 08/11/2018 tarihinde yapılmasından kaynaklandığı anlaşıldığından, başvuranın emekli aylığının 15/11/2018 tarihinden itibaren başlatılmasıyla ilgili olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA, SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA ve ORMAN GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi