|
ÖZET: Başvuran, emekli aylığı ve ikramiye talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvurmuş, ancak talebi reddedilmiştir. SGK, başvuranın 2015 yılında tutuklandığını ve 2016 yılında memurluktan çıkarıldığını belirtmiştir. Başvuranın, 5510 sayılı Kanun kapsamında emeklilik için gerekli olan 25 fiili hizmet yılını doldurmadığı ve yaş şartını taşımadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, emekli ikramiyesinin ödenebilmesi için de emeklilik, yaşlılık veya malulluk aylığına hak kazanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın emekli aylığı ve ikramiye talebinin reddine ilişkin işlemin hukuka uygun olduğunu belirlemiştir. Başvuranın, 25 fiili hizmet yılını tamamlayamadığı ve gerekli yaş şartını taşımadığı için emekli aylığına hak kazanamadığı vurgulanmıştır. Emekli ikramiyesi talebi de, aylık bağlanmadığı için mümkün olmamaktadır. Sonuç olarak, başvuranın emekli aylığı ve ikramiye talebinin reddedilmesine dair karar, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından onaylanmıştır. Başvuranın, bu karara itiraz etme hakkı bulunmaktadır ve dava açma süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye devam edecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/74677-S.20.81179
BAŞVURU NO : 2020/57150
KARAR TARİHİ : 09/09/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuran tarafından kendisine emekli aylığı ve emekli
BAŞVURUNUN KONUSU :
ikramiyesi ödenmesi talep edilmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 27/05/2020
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından 16.03.2020 tarihli dilekçeyle emekli edilmesi, tarafına emekli aylığı bağlanması ve emeklilik ikramiyesi ödenmesi talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK)
başvurduğu, ancak talebinin reddedildiği ifade edilerek mağduriyetinin giderilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. SGK’nin 03.07.2020 tarihli ve sayılı yazısında,
2.1. Başvuranın memur olarak görev yapmakta iken 16.04.2015 tarihinde tutuklandığı,
09.07.2015 tarihinde görevden uzaklaştırıldığı, 01.08.2016 tarihinde devlet memurluğundan
çıkarma cezası alarak kamu görevinden ayrıldığı, bilahare 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4/1-(a) bendi kapsamında çalıştığı,
2.2. 5510 sayılı Kanunun Geçici 2’nci ve Geçici 4’üncü maddeleri uyarınca 5510 sayılı
Kanunun yürürlüğe girdiği Ekim 2008 ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabi çalışması bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında 5510 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış hükümleri de dahil olmak üzere 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulandığı,
2.3. 5434 sayılı Kanunun değişik 39’uncu maddesinde, 08.09.1999 tarihinden sonra göreve başlayan iştirakçilerin 25 fiili hizmet yılını ve kadın için 58, erkek için 60 yaşını doldurmaları;
08.09.1999 tarihinden önce göreve başlayan iştirakçilerin ise kadın için 20, erkek için 25 fiili
hizmet yılını ve aynı Kanunun Geçici 205’inci maddesinde 23.05.2002 tarihi esas alınarak söz konusu tarihteki hizmet sürelerine göre kademeli olarak belirlenen yaş hadlerini doldurmaları halinde istekleri üzerine emekliliğe hak kazanacaklarının hüküm altına alındığı,
2.4. Anılan maddede herhangi bir nedenle açıkta olup da Kanunun mülga 88’inci maddesi gereğince emekli kesenekleri geri verilmemiş olanlardan tekrar göreve girmeyen ve 15 yıl fiili hizmeti bulunan kadın veya erkeklerin 61 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekliliklerini talep edebileceklerinin de düzenlendiği,
2.5. Diğer taraftan 5434 sayılı Kanunun mülga 15’inci maddesinde, görevden uzaklaştırılan, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan kanunları gereğince tam veya eksik aylığa müstahak bulunanların emeklilik keseneğine esas aylık ücretlerinin yarısından; kanunlarına göre bu müddetler için sonradan görevlerine iade edilerek tam aylığa hak kazananların ise emeklilik keseneğine esas aylık veya ücretlerinin tamamından emeklilik keseneği alınacağının kurala bağlandığı,
2.6. Anılan Kanunun mülga 31’inci maddesinde, 15’inci maddenin (g) fıkrasının birinci bendinde yazılı olanların fiili hizmet müddetlerinin yarım hesaplanacağı hükmüne yer verildiği, 2.7. Diğer taraftan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kuruluşlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8’inci maddesi uyarınca birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden ilgililere, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içindeki fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca kendi mevzuatına göre aylık bağlanacağı,
2.8. 5510 sayılı Kanunun ek 5’inci maddesinde, “4 üncü madde ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, örneği
Kurumca hazırlanan ve Kurumca belirlenen ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş, il veya ilçe tarım müdürlükleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgeleri ile talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılırlar.
Bu madde kapsamındaki sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4)
numaralı alt bendi dâhil olmak üzere 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten, sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden ve ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona erer…
Bu madde kapsamındaki sigortalılar, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak kaydıyla sigortalı tarafından belirlenen günlük kazancın otuz katının % 34,5’i oranında prim öderler. Bunun % 20’si malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, % 12,5’i genel sağlık sigortası, % 2’si iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası primidir…” hükmüne yer verildiği, 2.9. 5434 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde, “…Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı
Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir…” hükmünün yer aldığı,
2.10. Bu hüküm ile emekli ikramiyesinin birleştirilmiş hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara 5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 1475 sayılı İş Kanununun 14’üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla ödeneceğinin düzenlendiği,
2.11. Başvuranın 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında 01.04.1986 – 30.04.1987 tarihleri arasında 7 ay 20 gün, 13.08.2016 – 28.08.2017 tarihleri arasında 19 gün, 15.11.2018 –
06.12.2018 tarihleri arasında 27 gün çalışmasının bulunduğu,
2.12. 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamında 28.12.1994 – 16.04.2015 tarihleri arasında
20 yıl 4 ay, 15.05.2015 – 14.08.2016 tarihleri arasında ½ hizmet olarak alınan 7 ay 15 gün
hizmeti ile 1 yıl 6 ay askerlik süresi karşılığında borçlanma tutarını ödeyerek borçlandığı 10 ay
28 gün hizmet süresi olmak üzere toplam 22 yıl 7 ay 19 gün hizmetinin bulunduğu,
2.13. Diğer taraftan 06.10.2017 – 30.04.2018 tarihleri arasında fasılalı olarak 5510 sayılı
Kanunun ek 5’inci maddesi kapsamında sigortalılığının bulunduğu, ancak başvuran tarafından söz konusu süreler için herhangi bir prim ödemesi yapılmadığından bu sürelerin hizmet süresi toplamına dahil edilmediği,
2.14. 5510 sayılı Kanunun Geçici 4’üncü maddesi kapsamında 5434 sayılı Kanunun Geçici 205’inci maddesine göre emekli aylığı bağlanması için gerekli olan yaş şartı ile birlikte 25 fiili hizmet yılını doldurmayan veya 13.01.1967 olan doğum tarihi itibariyle 61 yaşını doldurmayan başvurana emekli aylığı bağlanmasının mümkün olmadığı,
2.15. Emekli ikramiyesine ilişkin talep aylık bağlandıktan sonra incelenebilecek olup başvuran aylık bağlanmasına hak kazandığı takdirde birleştirilmiş hizmet süreleri üzerinden aylık bağlanacağından ve 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamındaki hizmetleri kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona ermediğinden söz konusu sürelere emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmesine imkan bulunmadığı, 6. 5434 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde, “…Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı
Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir…” hükmü yer almaktadır.
7. 5434 sayılı Kanunun Geçici 205’inci maddesinde, “…23.5.2002 tarihinde; b) Emeklilik hizmet sürelerini dolduranlar ile doldurmaya; 2 tam yıl veya daha az kalan iştirakçilerden kadın ise 40, erkek ise 44 yaşını, c) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 2 tam yıldan fazla, 3 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 41, 2 tam yıldan fazla, 3 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 45 yaşını, d) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 3 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 42, 3yıl 6 aydan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 46 yaşını, e) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 4 tam yıldan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 43, 5 yıldan fazla, 6 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 47 yaşını, f) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 5 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 44, 6 yıl 6 aydan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 48 yaşını, g) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 6 tam yıldan fazla, 7 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 45, 8 yıldan fazla, 9 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 49 yaşını, h) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 7 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 46, 9 yıl 6 aydan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 50 yaşını, i) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 8 tam yıldan fazla, 9 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 47, 11 yıldan fazla, 12 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 51 yaşını, j) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 9 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 48, 12 yıl 6 aydan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 52 yaşını, k) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 10 tam yıldan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 49, 14 yıldan fazla, 15 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 53 yaşını, l) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 11 tam yıldan fazla, 12 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 50, 15 yıl 6 aydan fazla, 17 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 54 yaşını, m) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 12 tam yıldan fazla, 13 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 51, 17 yıldan fazla,18 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 55 yaşını, n) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 13 tam yıldan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 52, 18 yıl 6 aydan fazla, 20 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 56 yaşını, o) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 14 tam yıldan fazla, 15 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 53, 20 yıldan fazla, 21 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 57 yaşını, p) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 15 tam yıldan fazla, 16 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 54, 21 yıl 6 aydan fazla, 22 tam yıl kalan erkek iştirakçiler 58 yaşını, r) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 16 tam yıldan fazla, 17 tam yıl kalan kadın iştirakçiler 55 yaşını, Doldurmaları ve kadın iştirakçinin 20, erkek iştirakçinin 25 fiilî hizmet süresini tamamlamaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır…” hükmüne yer verilmektedir.
8. Mülga 2829 sayılı Kanunun “Hizmet sürelerinin birleştirilmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde, “Kurumlara tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet süreleri, aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla bu Kanuna göre aylık bağlanmasına hak kazanıldığında birleştirilir. Ancak, hizmet süreleri toplamının aylık bağlanmasına yeterli olmaması halinde, bu Kanun hükümleri uygulanmaz.“ hükmü yer almaktadır.
9. Mülga 2829 sayılı Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8’inci maddesinde, “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir…” hükmü yer almaktadır.
10. Mülga 2829 sayılı Kanunun “Emekli ikramiyesi” başlıklı 12’nci maddesinde, “Son defa
T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve kendilerine bu Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara,T.C. Emekli
Sandığına tabi daire,kuruluş ve ortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen sürelerinin toplamı üzerinden, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli ikramiyesi ödenir.
Ancak, ilgililere, her ne suretle olursa olsun evvelce kıdem tazminatı veya emekli ikramiyesi ödenmiş süreler, emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınmaz.
Ayrıca, 8 inci maddenin birinci fıkrası gereğince aylık bağlananlara, emekli oldukları son görevlerinden dolayı ilgili bulundukları sosyal güvenlik kurumu kanununun emekli ikramiyesine veya iş kanununun kıdem tazminatına ilişkin hükümleri uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurana emekli aylığı bağlanması ve ikramiye ödenmesi talepli başvurunun idarece reddi yönünde tesis edilen işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak “Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran ile idare arasındaki uyuşmazlığın başvurana emekli aylığı bağlanması ve emekli ikramiyesi ödenmesi talebine ilişkin olduğu görülmektedir. Uyuşmazlığın adilane bir çözüme kavuşturulabilmesi için başvuranın emeklilik ve ikramiye bakımından tabi olduğu şartların tespit edilmesi ve söz konusu şartları taşıyıp taşımadığının incelenmesi gerekmektedir.
13. Başvuranın 4/1-(a) bendi kapsamında 276 prim ödeme gün sayısı, 4/1-(c) bendi kapsamında ise 7873 prim ödeme gün sayısı olmak üzere toplam 22 yıl 7 ay 19 gün hizmeti bulunmaktadır.
14. Başvuranın 5510 sayılı Kanunun Geçici 2’nci ve Geçici 4’üncü maddeleri uyarınca emeklilik şartları bakımından 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda başvuranın 25 fiili hizmet yılını doldurması ve 5434 sayılı Kanunun Geçici 205’inci maddesinin (m) bendi uyarınca 55 yaşını doldurması halinde emekliliğe hak kazanacağı açıktır.
Diğer taraftan 5434 sayılı Kanunun 39’uncu maddesiyle emekli kesenekleri geri verilmemiş olanların 61 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli edilmesi imkânının da getirildiği görülmektedir.
15. Başvuranın 13.01.1967 doğumlu olduğu, tahsis talep tarihinde 53 yaşını doldurduğu ve 22 yıl 7 ay 19 gün hizmetinin bulunduğu, diğer taraftan 25 fiili hizmet yılını tamamlayamadığı,
5434 sayılı Kanunda öngörülen yaş şartını da taşımadığı, bu sebeple emekli aylığına hak
kazanamadığı anlaşılmaktadır.
16. Uyuşmazlık emekli ikramiyesi yönünden incelendiğinde ise söz konusu ikramiyenin ödenebilmesi için 5434 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde birtakım şartların öngörüldüğü, bu kapsamda ikramiyenin emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara anılan maddede belirtilen diğer şartları da taşımaları halinde yapılan bir ödeme olduğu, başvurana tahsis talep tarihi itibariyle emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlanmadığından emekli ikramiyesi ödenmesinin de mümkün olmadığı görülmektedir.
17. Bu itibarla başvurana emekli aylığı bağlanması ve ikramiye ödenmesi talepli başvurunun idarece reddi yönünde tesis edilen işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranıldığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden artakalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Aydın
İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvurunun REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi