Emekli aylığının bağlanması için gerekli şartların sağlanmadığı gerekçesiyle başvuru tarihinden itibaren aylığın bağlanması talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/3851-S.24.6071

BAŞVURU NO : 2023/17442

KARAR TARİHİ : 04.04.2024

RET KARARI ,TCKN

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : KAYSERİ SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli aylığının ilk başvuru tarihinden itibaren bağlanması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 01.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza 1/11/2023 tarihinde yapılan başvuruda başvuran; 01.03.1998 tarihinde SGK başlangıcı olduğunu, EYT kapsamında 09.03.2023 tarihinde emeklilik tahsis talebinde bulunduğunu, başvurusunu yaparken emekliliğe uygun olup olmadığı hususunda kontrol yapılmadığını, başvurusunu yaptıktan yaklaşık 6 ay sonra 25 yıllık sigortalılık süresini doldurmadığı gerekçesiyle başvurusunun reddedildiğini ve 5 eksik gün sebebiyle emekli aylığının bağlanmadığını, SGK tarafından 30 gün içinde verilmesi gereken cevabın verilmemesi sebebiyle mağdur olduğunu, söz konusu olayda idarenin asli kusurlu olduğunu ifade ederek, 14.03.2023 tarihi itibariyle emekliliğe sevkinin yapılarak, doğan tüm hak kayıplarının iade edilmesini ayrıca idare hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 06/12/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal

Güvenlik Kurumu Melikgazi Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından gönderilen 18/12/2023 tarihli ve

sayılı yazıda özetle:

2.1. Başvuranın iddiaları incelendiğinde, daha önce tahsis öncesi hazırlık işlemleri ile ilgili olarak (emekli olacağı tarih, 2829 sayılı kanun kapsamında hizmet birleştirmesi) başvurusunun bulunmadığı, 2.2. Sigortalının tahsis talebini e-Devlet sistemi üzerinden 09.03.2023 tarihinde vermiş olduğu, E-devlet

Gelir/Aylık/Ödenek belgesinin verilmesi sisteminde, sigortalıların birden fazla durum için tahsis talebinde bulunabilmesi ve bu hususların hepsinin farklı şartlar gerektirmesi nedeniyle ( Maluliyet, Maden yer altı çalışması, sürekli iş göremezlik geliri vs.) emeklilik şartı kontrolünün yapılamadığı, ayrıca e-Devlet sisteminde sigortalıların prim, sigortalılık süresi ve diğer şartlarının bulunduğu, Çalışma Hayatım Başlıklı

Bölümde “Resmi belge niteliği taşımamakta olup, sadece bilgilendirme amaçlıdır” uyarısının da yer aldığı, 2.3. EYT adı ile bilinen 7438 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi ve 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli yaşanan deprem sonrasında Kahramanmaraş ve Adıyaman illerine ait depremzede sigortalıların işlemlerinin de adı geçen Müdürlüğe yapılması sebebiyle Müdürlüğe yaklaşık 80 bin başvuru yapıldığı, bu başvuruların çoğunluğunun ise Mart ayına ait olması sebebiyle ciddi bir yoğunluk yaşandığı, 2.4. Yaşanan yoğunluğa rağmen sigortalıların taleplerinin sonuçlandırılması ve mağduriyet yaşanmaması adına gereken azami özenin gösterildiği, bahsi geçen sigortalının işlem sırasının 22.05.2023 tarihinde gelmesi üzerine 4/b (Bağ-Kur) hizmetlerinin birleştirilmesi ve tahsis öncesi hazırlık işlemlerine başlandığı ve 4/b hizmetleri Kocasinan Sosyal Güvenlik Merkezince 18.07.2023 tarihinde adı geçen Müdürlüğe bildirildiği, 2.5. 5510 sayılı Kanunun 38’inci maddesinin ikinci fıkrasında ”Bu Kanunun uygulanmasında 18 yaşından önce malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Bu tarihten önceki süreler için ödenen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.” hükmünün yer aldığı, 2.6. Yine 5510 sayılı Kanuna dayanılarak SGK tarafından çıkarılmış olan Emeklilik İşlemleri konulu

06.11.2018 tarih ve 2018/38 sayılı Genelge’nin Yaşlılık Aylığının Başlangıcı Başlıklı bölümünde “Aylık

bağlanması talep tarihinde Kanunda yaşlılık aylığı için belirlenen yaş ve sigortalılık süresi şartlarından birini yerine getirememiş olan, ancak yerine getirilemeyen şartı talep tarihinden itibaren 1 ay içerisinde yerine getiren sigortalının talebi, bu şartın yerine getirildiği tarih itibariyle geçerli sayılacaktır.” denildiği, 2.7. Aynı şekilde “Kurum, sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanacak gelir, aylık veya toptan ödemeleri, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde hesap ve tespit ederek sonuçlarını yazı ile bildirir.” hükmünü amir olduğu, 2.8. Sigortalının tahsis öncesi hazırlık işlemlerinin sonuçlandırılmasını müteakip dosyasında yapılan tetkikler sonucunda, sigortalının işe giriş tarihinin 01.03.1998 tarihi olduğu, yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ise 25 yıl sigortalılık süresi ve 5900 prim gününe tabi olduğunun tespit edildiği, sigortalı her ne kadar prim gününü tamamlasa da doğum tarihinin 14.04.1980 olması nedeniyle, yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde sigortalılık süresini 14.04.2023’te tamamlayacağından tarafına aylık bağlanamayacağı, 23.08.2023 tarihinde SGK’nın SMS bilgilendirme uygulamasından kayıtlı cep

telefonuna SMS atılmak suretiyle bildirildiği, bunun üzerine sigortalının 25.09.2023 tarihinde yeniden tahsis talebinde bulunduğu ve aylığının 01.10.2023 tarihinden itibaren bağlandığı, 2.9. İşlemlerinin yürürlükte bulunan mevzuat çerçevesinde ve işlem sırası geldiği anda sonuçlandırıldığı, ilk başvuru tarihinde gerekli şartları taşımaması nedeniyle aylığının talep ettiği şekilde geriye dönük bağlanmasına imkan bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.

5. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun; Geçici 81 inci maddesi; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte;

…

n) Sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 3 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 5 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 57 yaşını doldurmaları ve en az 5900 gün, …

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.” 6. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “Uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık süresi” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci fıkrası; “Bu Kanunun uygulanmasında 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.” hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın 01/03/1998 tarihli sigorta başlangıcına istinaden 09.03.2023 tarihinde e-Devlet sistemi üzerinden emeklilik tahsis talebinde bulunduğu, SGK tarafından başvurusunun 23.08.2023 tarihinde 25 yıllık sigortalılık süresini doldurmadığı gerekçesiyle reddedildiği, başvuranın SGK’nın tarafına geç cevap vermesinden kaynaklı hak kaybı yaşadığı ve aylığının tahsis talep tarihi itibariyle bağlanmasını talep ettiği, buna karşın SGK tarafından 25 yıl sigortalılık süresi ve 5900 prim ödeme gününe tabi olduğundan sigortalı her ne kadar prim gününü tamamlasa da doğum tarihinin 14.04.1980 olması nedeniyle, 25 yıllık sigortalılık süresini 14.04.2023 tarihinde dolduracağından 09.03.2023 tarihli başvurusunun sigortalılık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle reddedildiği, gecikmenin ise 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli yaşanan deprem sonrasında Kahramanmaraş ve Adıyaman İllerine ait depremzede sigortalıların işlemlerinin de adı geçen Müdürlüğe yapılması sebebiyle yaşandığı, bunun üzerine başvuranın aylığının bağlanması ve idarece geç cevap verilmesinden kaynaklı yaşadığı mağduriyetin giderilmesi için 14.03.2023 tarihi esas alınarak emekli aylığının bağlanmasını Kurumumuzdan talep ettiği görülmektedir.

9. Başvuranın 25.09.2023 tarihinde yeniden tahsis talebinde bulunduğu ve aylığının 01.10.2023 tarihinden itibaren bağlandığı, dolayısıyla aylığın bağlanmasına yönelik ihtilafın ortadan kalktığı, başvuruya konu uyuşmazlığın; SGK tarafından emekliliğe ilişkin şartları sağlamadığı gerekçesiyle talebi reddedilen başvurana geç cevap verilmesi nedeniyle aylığının başvuru tarihinden itibaren bağlanıp bağlanamayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.

10. Somut olay kapsamında yapılan incelemede; 14/04/1980 doğumlu olan başvuranın, sigortalılığı her ne kadar 01/03/1998 tarihinde başlatılmış olsa da 5510 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin, 18 yaşından önce malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık süresinin, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edileceği, hükmü gereği sigortalılık süresinin 18 yaşını doldurduğu 14/04/1998 tarihinde başlamış kabul edildiği, bununla birlikte başvuranın emeklilik şartlarından 25 yıllık sigortalılık süresi ve en az 5900 gün şartlarını birlikte sağlaması için emeklilik tahsisi için başvuracağı en erken tarihin 14/04/2023 olarak tespit edildiği, ancak başvuranın e-Devlet üzerinden 09/03/2023 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu ve başvuru yaptığı tarih itibariyle 25 yıllık sigortalılık süresi şartını taşımadığı, ancak e-Devlet sisteminde başvuru yaptığında ise başvurusunun işleme alındığı, İdare tarafından 23.08.2023 tarihinde başvuru şartlarını sağlamadığı hususunda başvurana kısa mesaj ile bilgi verildiği, anlaşılmıştır.

11. Diğer yandan; 2018/38 sayılı Genelge’nin Yaşlılık Aylığının Başlangıcı Başlıklı bölümünde; aylık bağlanması talep tarihinde Kanunda yaşlılık aylığı için belirlenen yaş ve sigortalılık süresi şartlarından birini yerine getirememiş olan, ancak yerine getirilemeyen şartı talep tarihinden itibaren 1 ay içerisinde yerine getiren sigortalının talebi, bu şartın yerine getirildiği tarih itibariyle geçerli sayılacaktır, hükmünün emekliliğe hak kazandığı tarihin 14/04/2023 olması, başvuranın 09/03/2023 tarihinde tahsis talebinde

bulunmasından dolayı emekliliğine bir aydan fazla süre kalması nedeniyle 09/03/2023 tarihli başvurusunun emekli aylığı bağlanmasında esas alınamadığı, anlaşılmıştır.

12. Bununla birlikte sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı bakımından emeklilik şartlarını taşıdıkları halde yaş kriteri şartını sağlamayan sigortalıların, emekli aylığından yararlanmasına olanak sağlayan 7438 sayılı Kanunun 01/03/2023 tarihinde ve yayımı ile yürürlüğe girmesi, ayrıca 06.02.2023 tarihinde

Kahramanmaraş merkezli yaşanan deprem sonrasında Kahramanmaraş ve Adıyaman İllerine ait depremzede sigortalıların işlemlerinin de adı geçen Müdürlüğe yapılması sebebiyle ciddi bir başvuru yoğunluğunun olduğu, İdare tarafından başvurana geç cevap verilmesinin bu sebeplerden kaynaklandığı anlaşılmıştır. 06/02/2023 tarihli doğal afet her ne kadar Kayseri İlini doğrudan etkilemese de çevre illerde yaşanmasından, depremin yaşandığı Kahramanmaraş ve Adıyaman İllerine başvuru yapılamamasından ve buradaki başvuruların Kayseri’ye yönlendirilmesinden dolayı söz konusu İl’de başvuru yoğunluğuna sebebiyet verdiği anlaşılmıştır.

13. Bu bilgiler ışığında; İdarenin kendisine yapılan başvuruya başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde cevap vermesi gerekirken deprem sebebiyle, beş ay sonra cevap vermesinin oluşturduğu hak kaybına yönelik oluşan zararda İdarenin kusurlu olup olmadığı hususu irdelenecektir.

14. Doktrinde, idarenin ifa ile mükellef olduğu herhangi bir kamu hizmetinin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya teşkilatında, bünyesinde, personelinde yahut işleyişinde bir takım aksaklık, hukuka aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik, sakatlık veya ihmalin ortaya çıkması neticesinde hizmetin, eksik ve hatalı ifa edilmesi, zamanında ifa edilmemesi idarenin hizmet kusuru olarak tanımlanmakta ve hizmet kusurunun hem idarenin eylemlerinden hem de işlemlerinden doğabileceği, değerlendirilmektedir. Bununla birlikte Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu, ifade edilerek hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır.

15. Ancak, yine doktrinde bazı hallerde idarenin davranışı ile oluşan zarar arasındaki nedensellik ilişkisi araya giren bir başka olay nedeniyle ya zayıflar ya da tamamen ortadan kalkar, bu durum ise idarenin sorumluluğunun tamamen ortadan kalkmasına veya azalmasına yol açar. İdarenin sorumluluğunun ortadan kalmasına neden olan şeylerin başında ise doğal afetler gelmektedir. Yer sarsıntısı, sel, aşırı yağış ya da yıldırım düşmesi gibi olaylar kamu hizmetinin yürütülmesini zorlaştıran veya imkansızlaştıran olaylar arasında kabul edilmektedir. (Günday, 2011: 384)

16. Bu bilgiler ışığında somut olaya ilişkin yapılan değerlendirmede; 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli yaşanan deprem sonrasında Kahramanmaraş ve Adıyaman İllerine ait depremzede sigortalıların işlemlerinin de adı geçen Müdürlüğe yapılması sebebiyle ciddi bir başvuru yoğunluğunun olduğu, İdare tarafından söz konusu durumun öngörülmesinin olanaksız olduğu, İdarenin başvurana geç cevap vermesi ile yaşanan depremin doğrudan bağlantılı olduğu göz önüne alındığında, idari işlemde yaşanan gecikmenin zorlayıcı sebepten kaynaklandığı değerlendirilmiştir.

17. Kurumumuz tarafından yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın sigortalılık süresinin 18 yaşını doldurduğu 14/04/1998 tarihi itibariyle hesaplanması, bu tarih esas alındığında ise emekliliğe hak kazanma şartlarından olan 25 yıllık sigortalılık süresini 14/04/2023 tarihinde doldurması ve emekliliğe

başvuru hakkını bu tarih itibariyle kazanması, ayrıca 09/03/2023 tarihinde tahsis talebinde bulunmasından dolayı 2018/38 sayılı Genelgenin, emeklilik için “yerine getirilemeyen şartı talep tarihinden itibaren 1 ay içerisinde yerine getiren sigortalının talebi, bu şartın yerine getirildiği tarih itibariyle geçerli sayılacaktır” hükmünün uygulanmaması, SGK tarafından, başvuru tarihinde 25 yıllık sigorta süresini tamamlamadığından bahisle emekli aylığının talep tarihi itibariyle bağlanmaması işlemlerinde, bununla birlikte İdarece başvurana geç cevap verilmesinin mücbir sebepten kaynaklandığı değerlendirildiğinden, SGK tarafından yapılan işlemelerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verilmediği ve şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine başvuran bakımından uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kayseri İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURUNA ve KAYSERİ SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ’ne tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi