|
ÖZET: Başvuru, emekli hakim ve savcılara ek tazminat ödenmesi talebine ilişkindir. Başvuran, birinci sınıf cumhuriyet savcısı olarak emekli olduğunu ve 2802 sayılı Kanun’un 106. maddesi uyarınca, emekli olanların da ek tazminat alması gerektiğini savunmaktadır. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, bu tazminatın yalnızca görevde olan hakim ve savcılara verildiğini, emekli olanların bu haktan yararlanamayacağını belirtmiştir.
İdare, başvuranın talebinin mevcut mevzuata uygun olmadığını ifade ederek, başvurunun reddedilmesi gerektiğini savunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın talebinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını değerlendirmiştir. Ayrıca, başvuranın emekli maaşının hesaplanmasında 5434 ve 5510 sayılı yasaların geçerli olduğunu ve bu yasaların ek tazminatın emekli maaşına dahil edilmesine dair bir düzenleme içermediğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin bilgi ve belgeleri zamanında sunduğunu, ancak başvuru yollarının belirtilmediği için iyi yönetim ilkelerine tam olarak uyulmadığını da belirtmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12906-S.24.19483
BAŞVURU NO : 2024/11165
KARAR TARİHİ : 26.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Emekli hakim ve savcılara 2802 sayılı Kanunun 106 ncı maddesi
BAŞVURUNUN KONUSU :
uyarınca ek tazminat ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; birinci sınıf cumhuriyet savcısı olarak 86 ek gösterge ile emekli olduğunu, 7524 sayılı Kanunla 2802 sayılı Kanunun 106 ncı maddesinde yapılan değişiklikle birinci sınıf hâkim ve savcılardan 103 üncü maddedeki aylık ödeme oranı % 86 olanlara ve Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu ile
Hâkimler ve Savcılar Kurulu Teftiş Kurulunda fiilen görev yapan müfettişlere (35.000) gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ek tazminat ödeneceğinin düzenlendiğini, buna göre söz konusu ödemenin aynı şartları taşımaktayken emekli olanlara da ödenmesi gerektiğini ancak Sosyal Güvenlik Kurumunca bu haktan yararlandırılmadıklarını belirterek bahse konu ödemeden yararlandırılmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuran tarafından başvuru formu ekinde Kurumumuza sunulan CİMER ekran görüntüsünde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığının 06/09/2024 tarihli ve 09:48:23 saatli cevabında ilgili mevzuat hükmüne yer verildikten sonra özetle; bahse konu mevzuatın ilgililerin görev aylığına yönelik olduğu, emekli aylığını oluşturan unsurlarda herhangi bir değişiklik yapılmadığı bu nedenle başvurana ödenen emekli aylığının artırılmasına imkân bulunmadığı ifadelerine yer verildiği görülmüş olup başvurunun niteliği göz önüne alındığında söz konusu açıklamalarının başvuruya konu uyuşmazlığın çözümü adına yeterli olduğu değerlendirildiğinden mevcut başvuru özelinde idareden ayrıca bilgi ve belge istenmesine gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
/
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 nci maddesi; “Bu Kanunun amacı; a) Adli ve idari yargı hakim ve savcılarının niteliklerini, atanmalarını, hak ve ödevlerini, aylık ve ödeneklerini, meslekte ilerlemelerini, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesini, haklarında disiplin kovuşturması açılmasını ve disiplin cezası verilmesini, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri veya kişisel suçlarından dolayı soruşturma yapılmasını ve yargılamalarına karar verilmesini, meslekten çıkarılmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik hallerini, meslek içi eğitimlerini ve diğer özlük işlerini, b) (…), Yargıtay ve Danıştay Başkan ve üyelerinin aylık ve ödenekleri ile diğer mali, sosyal hak ve yardımlarını, düzenlemektir.”, 5.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesi; “Bu Kanun, adli yargı hakim ve Cumhuriyet savcıları ile idari yargı hakim ve savcıları hakkında uygulanır.
(…), Yargıtay ve Danıştay Başkan ve üyeleri de 1 inci maddenin (b) bendinde sayılan özlük hakları bakımından bu Kanun hükümlerine tabidirler.”, Bu Kanunun uygulanmasında;
5.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesi; “a) Hakim:
1. Adli yargıda : Mahkeme başkan ve üyelerini, hakimleri, Yargıtay tetkik hakimleri ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan hakimleri, 2. İdari yargıda : Mahkeme başkan ve üyelerini, hakimleri, Danıştay tetkik hakimleri ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan hakimleri,
b) Savcı:
1. (Değişik alt bend: 12.02.1989 – 360 S.KHK/Madde 1)(Değiştirilerek Kabul : 24.01.1990 – 3611
S.Kanun/Madde 1) Adli yargıda: İl ve ilçe Cumhuriyet başsavcılarını, Cumhuriyet başsavcı vekillerini, Cumhuriyet savcılarını, Yargıtay Cumhuriyet savcıları ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan savcıları, 2. İdari yargıda : Danıştay savcıları ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan savcıları, ifade eder.”
/
5.4. “Mali haklar” başlıklı 102 nci maddesi; “Bu Kanunun 2 nci maddesinde belirtilenlerin; aylık ve yargı ödeneği toplamından oluşan mali hakları bu Kanun hükümlerine tabidir.
Bu Kanunda geçen; a) Kıstas aylık: En yüksek Devlet memuruna mali haklar kapsamında fiilen yapılmakta olan her türlü ödemeler toplamının brüt tutarını, b) Yargı ödeneği: Görevin niteliği ve gereği olarak brüt aylığın 106 ncı maddede gösterilen oranda hesaplanan tutarını, ifade eder.” 5.5. “Yargı ödeneği ve ek ödeme” başlıklı 106 ncı maddesi; “103 üncü maddede unvanları belirtilenlere aynı maddeye göre ödenmekte olan brüt aylıklarının % 10’u oranında yargı ödeneği verilir.
Sağlık kurulu raporu üzerine verilen hastalık izinleri ile kanser, verem, akıl hastalığı, şeker hastalığı, açık kalp ameliyatı gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananların kullandıkları hastalık izinleri ve hastalıkları sebebiyle yataklı tedavi kurumlarında yatarak gördükleri tedavi süreleri hariç olmak üzere, bir takvim yılı içinde kullanılan hastalık izin süreleri toplamının onbeş günü aşması halinde, aşan günlere isabet eden yargı ödeneği % 50 eksik ödenir.
Hâkim ve savcı yardımcılarına kıstas aylığın % 25’i oranında ek ödemede bulunulur.
Adalet Müfettişlerine, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Müfettişlerine ve Bakanlık İç Denetçilerine 103 üncü maddeye göre ödenmekte olan brüt aylık tutarlarının % 5’i oranında ek ödemede bulunulur.
Bu maddeye ve 103 üncü maddeye göre ödeme yapılanlara; yabancı dil tazminatı hariç, 375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname kapsamında yapılan ödemeler ile temsil, makam ve yüksek hâkimlik tazminatları ödenmez ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152 nci maddesi uyarınca ödeme yapılmaz. (Ek 2.
cümle: 24.7.2008 – 5793 S.Kanun/Madde 5) Ancak, hakim ve savcı yardımcılarına 375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinde öngörülen taban aylığının ödenmesine devam olunur.
(Değişik 6. fıkra: 28.07.2024 – 7524 S.K/Madde 58) Yargıtay Birinci Başkanı, Danıştay Başkanı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Danıştay Başsavcısı, Yargıtay Birinci başkanvekilleri, Danıştay başkanvekilleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay ve Danıştay daire başkanları, Yargıtay ve
Danıştay üyeleri ile Adalet Bakanlığı Müsteşarına (40.000); birinci sınıf hakim ve savcılardan 103 üncü maddedeki aylık ödeme oranı % 86 olanlara ve Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu ile Hakimler ve Savcılar
Kurulu Teftiş Kurulunda fiilen görev yapan müfettişlere (35.000); diğer birinci sınıf hakim ve savcılara (30.000); birinci sınıfa ayrılmış hakim ve savcılara (26.000); diğer hakim ve savcılara ise (22.500)
gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ek tazminat ödenir. Bu Kanuna tabi olan hakim ve savcılardan Anayasa Mahkemesinde görev yapanlara ödenen aylık ek ödenek ve Uyuşmazlık Mahkemesinde görev yapanlara ödenen ödenek ile bu fıkrada belirlenen ek tazminattan yalnızca biri ve yüksek olanı ödenir.
Bu maddeye göre yapılacak ödemeler hakkında aylıklara ilişkin hükümler uygulanır ve damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tâbi tutulmaz.” 5.6. “Aylık ve ödeneğin ödeme zamanı” başlıklı 108 inci maddesi; “Aylık ve ödenekler her ayın başında peşin olarak ödenir.
Emekliye ayrılma ve ölüm hallerinde o aya ait peşin ödenen aylık ve ödenekler geri alınmaz.”
/
6. 5510 sayılı sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 6.1. “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesi; “Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;
1) Ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi
olanlar,
2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı olanlar,
3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit
şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları,
4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,
c) Kamu idarelerinde;
1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak
çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp
ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, sigortalı sayılırlar.
…” 6.2. 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…”
Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, 2802 sayılı Kanunun “Yargı ödeneği ve ek ödeme” başlıklı 106 ncı maddesi uyarınca aylık ödeme oranı %86 olan birinci sınıf hakim ve savcılara ödenen ek tazminatın emekli hakim ve savcılara da ödenmesini talep etmektedir.
9. İdare tarafından özetle, başvuruya konu ek tazminatın halihazırda görevde olan hakim ve savcılara ödendiği, emekli olanlara ödeneceğine dair herhangi bir düzenleme bulunmadığı, bu nedenle başvurana ödenmediği ifade edilmiştir.
10. Bu çerçevede, uyuşmazlığın 2802 sayılı Kanunun 106 ncı maddesi uyarınca ödenen ek tazminatın emekli hakim ve savcılara da ödenip ödenmeyeceği noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.
11. Başvuruya konu ek tazminatın dayanağı 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunun; 11.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde Kanunun amacının a) Adli ve idari yargı hakim ve savcılarının niteliklerini, atanmalarını, hak ve ödevlerini, aylık ve ödeneklerini, meslekte ilerlemelerini, görevlerinin ve görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesini, haklarında disiplin kovuşturması açılmasını ve disiplin cezası verilmesini, görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri veya kişisel suçlarından dolayı soruşturma yapılmasını ve yargılamalarına karar verilmesini, meslekten çıkarılmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik hallerini, meslek içi eğitimlerini ve diğer özlük işlerini, b) Yargıtay ve Danıştay
Başkan ve üyelerinin aylık ve ödenekleri ile diğer mali, sosyal hak ve yardımlarını düzenlemek olduğu, 11.2. “Kapsam” başlıklı ikinci maddesinde Kanunun adli yargı hakim ve Cumhuriyet savcıları ile idari yargı hakim ve savcıları hakkında uygulanacağının, Yargıtay ve Danıştay Başkan ve üyelerinin de 1 inci maddenin (b) bendinde sayılan özlük hakları bakımından bu Kanun hükümlerine tabi olduğunun düzenlendiği, 11.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde Kanunun uygulanmasında; Adli yargıda hakimin: Mahkeme başkan ve üyelerini, hakimleri, Yargıtay tetkik hakimleri ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan hakimleri, İdari yargıda hakimin: Mahkeme başkan ve üyelerini, hakimleri, Danıştay tetkik hakimleri ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan hakimleri; Adli yargıda savcının: İl ve ilçe Cumhuriyet başsavcılarını, Cumhuriyet başsavcı vekillerini, Cumhuriyet savcılarını, Yargıtay Cumhuriyet savcıları ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan savcıları; İdari yargıda savcıların: Danıştay savcıları ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan savcıları ifade ettiğinin düzenlendiği, 11.4. “Mali haklar” başlıklı 102 nci maddesinde Kanunun 2 nci maddesinde belirtilenlerin aylık ve yargı ödeneği toplamından oluşan mali haklarının bu Kanun hükümlerine tabi olduğu, 11.5. “Aylık ve ödeneğin ödenme zamanı” başlıklı 108 inci maddesinde aylık ve ödeneklerin her ayın başında peşin olarak ödeneceği, emekliye ayrılma ve ölüm hallerinde o aya ait peşin ödenen aylık ve ödeneklerin geri alınmayacağının düzenlendiği görülmektedir.
12. Buna göre, 2802 sayılı Kanundaki mali haklara ilişkin düzenlemelerin halihazırda Kanunda yazılı unvan ve kadrolarda görevli bulunan hakim ve savcıları kapsadığı, bu görevleri sona erenlere ya da bu görevlerden emekliye ayrılanlara Kanunda sayılan ödemelerin yapılacağına dair herhangi bir düzenlemeye ise yer verilmediği anlaşılmaktadır.
13. Diğer yandan, hakim ve savcılar sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılmaktadır. Emekli hakim ve savcıların emekli maaşlarının ne şekilde hesaplanacağı ve kendilerine ne şekilde ödeme yapılacağı ise 5510 sayılı Kanun uyarınca ilgisine göre ya 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı
Kanununun ya da 5510 sayılı Kanununun ilgili hükümleri esas alınarak belirlenmektedir. Bu çerçevede ne
5434 sayılı Kanunda ne 5510 sayılı Kanunda başvuruya konu ek tazminatın emekli hakim ve savcılara da
ödeneceğine ya da söz konusu tazminatın emekli maaşı hesabının bir unsuru olarak dikkate alınacağına dair bir düzenlemeye yer verilmiştir.
14. Bu durumda, hâlihazırda emekli olan ve emekli maaşı 5434 sayılı Kanun kapsamında hesaplanıp ödenen başvurana 2802 sayılı Kanunun 106 ncı maddesi uyarınca ek tazminat ödenmemesi yönündeki işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verilmiştir.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi