|
ÖZET: Başvuran, 10 Eylül 2020 tarihinde emekli olduğunu ve emekli ikramiyesi farkı alacağının Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından kendisine bildirilmeden, 19 Ocak 2021 tarihinde bankaya gönderildiğini belirtmiştir. Ancak, bu ödemenin kendisine ulaşmadığını ve bir yıl sonra iade edildiğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. SGK, başvurana gerekli bilgilendirmelerin yapıldığını savunmuş, ancak başvuranın bu bilgilere ulaşmadığı anlaşılmıştır.
Yapılan incelemelerde, emekli ikramiyesi farkının ödenmesi gereken bir durum olduğu, ancak başvurana gerekli bilgilendirmelerin yapılmadığı sonucuna varılmıştır. Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde, sosyal güvenlik hakkının sağlanması için SGK’nın, sigortalılara yasal haklarını hatırlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu bağlamda, emekli ikramiyesi ödemeleri ile ilgili bilgilendirmelerin daha etkin bir şekilde yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, SGK’nın mevcut uygulamalarını gözden geçirerek, emekli ikramiyesi farkı ödemeleri konusunda ilgililere gerekli bildirimleri yapması için önerilerde bulunulmuştur. Bu önerilerin hayata geçirilmesi için SGK’ya 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerektiği bildirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/54-S.23.102
BAŞVURU NO : 2022/11025
KARAR TARİHİ : 02/01/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli ikramiyesi farkı ödemesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; 10/9/2020 tarihinde emekli olduğunu, kat sayı artışından dolayı oluşan ikramiye farkı
alacağının ödeme işlemleri hesabına gönderildiğini, söz konusu ödemeden haberinin olmaması nedeniyle yıl sonunda Sosyal Güvenlik Kurumuna iade edildiğini, müracaatı üzerine 8/2/2022 tarihinde hesabına yatırıldığını, Kurum tarafından 18/1/2021 tarihli bilgilendirme yazısı yazıldığı ifade edilmesine rağmen kendisine konu hakkında herhangi bir bilgilendirme yazısı ulaşmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 6/9/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvurana yaş haddinden 15/9/2020 tarihinde emekliye ayrılması nedeniyle 2021 yılı Ocak katsayısına
göre hesaplanan ikramiye farkı tutarı olan 12.965,53 TL’nin 19/1/2021 tarihinde Vakıflar Bankası Merkez
– Zonguldak şubesine gönderildiği, 18/1/2021 tarihli normal posta ile gönderilen yazı ile bilgilendirme yapıldığı ve yapılan ödemeye ilişkin adına kayıtlı cep telefon numarasına da kısa mesaj gönderildiği,
2.2) İkramiye farkı ödemesinin başvuran tarafından on iki ay boyunca tahsil edilmemesi üzerine Vakıflar
Bankası Genel Müdürlüğü ile imzalanmış olan Gelir/Aylık Ödemeleri Protokolü’nün 13. maddesi gereğince, hareket görmeyen tutarın on iki aylık bekleme süresi sonunda banka tarafından 21/1/2022
/
tarihinde Kuruma iade edildiği, iade edilen tutarın banka hesabına 8/2/2022 tarihinde yeniden gönderildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna ilişkin
geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının birinci cümlelerinde;
“Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.
…
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”
6) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89. maddesinin altıncı fıkrasında;
“İştirakçilerden, kanunlarla belirlenen bekleme süreleri sonunda kadrosuzluk veya yaş haddi sebebiyle emekliye sevk edilenler ve vazife malullüğü hükümlerine göre vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemi uygulananlara; bu Kanuna göre aylığa hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde emekli ikramiyesinin hesaplanmasına esas alınan katsayılarda meydana gelecek artış nedeniyle oluşacak ikramiye farkları ile ilk mali yılın birinci ayında katsayılar dışındaki diğer unsurlarda
meydana gelecek artışa, bu tarihte yürürlükte olan katsayılar uygulanmak suretiyle bulunacak ikramiye farkları, emekli ikramiyesi ile ilgili hükümlere göre ayrıca ödenir. Ancak, aylığa hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde katsayılarda artış yapılmadığı takdirde, müteakiben katsayılarda altı ay içinde yapılacak ilk artıştan doğan ikramiye farkları da bunlara ayrıca ödenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuru konusu somut olayda, 15/9/2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanan başvurana 5434
sayılı Kanun’un 89. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca emekli ikramiyesinin hesaplanmasına esas alınan katsayılarda meydana gelen artış nedeniyle oluşan ikramiye farkının, ilgili banka hesabına gönderilmesine rağmen söz konusu ödemeden bilgisinin olmaması nedeniyle bir yılı aşkın süre sonrasında başvuran tarafından tahsil edildiği görülmektedir.
9) Belirtmek gerekir ki, başvurana emekli ikramiyesi farkı alacağı ödenmesi gerektiği ve hesaplanan fark
ikramiye tutarının 19/1/2021 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili banka hesabına gönderilmesine rağmen on iki ay boyunca tahsil edilmemesi nedeniyle 21/1/2022 tarihinde Kuruma iade edildiği, iade edilen tutarın banka hesabına 8/2/2022 tarihinde yeniden gönderilmesi üzerine başvuran tarafından tahsil edildiği hususlarında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, söz konusu emekli ikramiyesi farkı alacağına yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvurana gerekli bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığına ilişkindir.
10) Bilindiği üzere, Anayasa’nın 60. maddesinde ifadesini bulan sosyal güvenlik hakkının temini için
Sosyal Güvenlik Kurumu oluşturulmuştur. Başta 5510 sayılı Kanun olmak üzere ilgili yasal düzenlemelerin öngördüğü sosyal güvenlik sistemi ise nimet – külfet dengesi üzerine kurulmuştur. Bu doğrultuda, sosyal güvenlik hakkının hayata geçirilmesi ve sigortalıların sosyal güvenliklerinin sağlanması için öncelikle sigortalıların prim ödeme külfetine katlanması gerekmektedir. Öte yandan sosyal güvenlik kurumları da yasal şartların oluşması durumunda gerekli sigorta ödemesini gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
Dolayısıyla bu nimet – külfet dengesinin bozulmaması için sigortalıların, yasal koşulları oluşmuş sigorta ödemelerini tam ve zamanında tahsil edebilmeleri gereklidir. Bu gereklilik ise sosyal güvenlik kurumlarının anayasal görevlerini yerine getirirken, sigortalılara karşı mümkün olduğunca yasal haklarını hatırlatma, bildirimde bulunma gibi birtakım ek ödevlerinin bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmaktadır.
11) Bu açıklamalar sonrasında, olağan yaşlılık aylığı bağlama ve emekli ikramiyesi ödeme sürecinden ve
zamanından farklı olarak 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesinde sadece bir kısım iştirakçiler yönünden uygulanma imkânı bulunan katsayı artışından kaynaklı fark emekli ikramiyesi ödemeleri bakımından ilgililere bu hakkın hatırlatılması ve ödeme bildiriminde bulunulması gerekliliği ortadadır. Bununla birlikte somut olayda, her ne kadar söz konusu ödemeye ilişkin olarak 18/1/2021 tarihli bilgilendirme yazısının ve
ödemeye ilişkin başvuran adına kayıtlı cep telefon numarasına kısa mesaj gönderildiği ifade edilmekte ise de, dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden hem bilgilendirme yazısının hem de kısa mesajın başvurana ulaştığını tevsik eden bir belgeye rastlanılamamıştır.
12) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırmalar neticesinde; 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesinin
altıncı fıkrası uyarınca yapılan fark emekli ikramiyesi ödeme işlemlerinde, söz konusu ödemenin olağan yaşlılık aylığı bağlama ve emekli ikramiyesi ödeme sürecinden ve zamanından farklı olduğu gerçeği karşısında Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgililerin bu hakkını hatırlatıcı ve ödeme bildiriminde bulunmaya yönelik iş ve işlemleri tereddüt bırakmayacak şekilde gerçekleştirmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
5434 sayılı Kanun’un 89. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca yapılan fark emekli ikramiyesi ödeme işlemlerinde,
ilgililere bu hakkın hatırlatılmasını ve ödeme bildiriminde bulunulmasını temin etmek üzere mevcut uygulamanın gözden geçirilerek gerekli tedbirlerin alınmasına yönelik işlem tesis edilmesi hususunda Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığına tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine idare tarafından tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi