|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı başvuruda, 1984 yılında 192 gün süreyle çalıştığı dönemin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmadığını iddia etmiştir. Başvuran, bu süre zarfında kıdem tazminatı almadığını ve 34 yıllık ikramiye alması gerekirken 33 yıllık ikramiye ödendiğini belirtmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 192 günlük çalışmasının 1 yıldan az olması nedeniyle emekli ikramiyesi hesaplamasında dikkate alınamayacağını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kararında hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit etmemiştir. Başvuranın 1984 yılında işçi statüsünde geçirdiği süre, kıdem tazminatı ödenmesini gerektiren şartları karşılamadığından, bu süre emekli ikramiyesi hesaplamasına dahil edilmemiştir. Ayrıca, başvuranın çalışmasının 1 yıldan az olması nedeniyle, emekli ikramiyesi ödenmesi mümkün değildir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmiş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. İlgili idareye karşı dava açma süresinin, bu ret kararının tebliğ tarihinden itibaren devam edeceği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18533-18533 |sayi|53878609-101.07.05.99-E.53878609-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/6118 2018/ 6118
KARAR TARİHİ : 07/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın işçi olarak çalıştığı 192 günlük çalışmasının emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 07/05/2018 7.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına emekli ikramiyesinin bir yıl eksik ödendiği hususunu 05/ 07/ 2017, 04/ 12/ 2017, 20/ 02/ 2018 tarihli dilekçeleriyle üç defa bildirdiğini, Bolu Orman
İşletme Müdürlüğünde çalışmış olduğu 20/ 06/ 1977- 17/ 01/ 1982 tarihleri arasındaki çalışmalarından sonra tazminatını aldığını ve askere gittiğini; askerlikten sonra 02/ 04/ 1984 – 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında da 192 günlük çalışmadan sonra memurluk sınavını kazanarak 22/ 10/ 1984 tarihinde memur olarak iş hayatına devam ettiğini, askerlikten sonra 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasındaki çalışmasına karşılık tazminat almadığını, tazminat almadığı hususunun 25/ 01/ 2017 tarihli Bolu
Orman Bölge Müdürlüğünün 15/ 12/ 2016 tarihli yazılarında görüldüğünü, ayrıca Orman İşletme
Müdürlüğünden 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihlerindeki çalışmasına karşılık tazminat ödenmediğine dair ikinci defa 15/ 02/ 2018 tarihli yazı aldığını, bu yazıyı da 20/ 02/ 2018 tarihli dilekçesine ekleyerek gönderdiğini, Sosyal Güvenlik Kurumunun aynı cevabı vererek 4/ 1-a sigortalı hizmetine ikramiye ödendiğini belirterek 23/ 03/ 2018 tarihli yazıyı gönderdiğini ve bir yıllık eksik ikramiyeyi ödemediğini, 2829 sayılı Kanunun uygulama esasları ile ilgili yönetmeliğin 8 inci maddesi uyarınca, kendisine 34 yıllık ikramiye ödenmesi gerekirken 33 yıllık ikramiye ödendiğini belirterek; eksik ödenen bir yıllık ikramiyesinin ödenmesi hususunda mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir .
1 / 9II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin 08/ 06/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ve 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddeleri uyarınca, 5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda; işçi, mevsimlik işçi, geçici işçi vb. statülerde çalışması bulunan emeklilerin, bu sürelerinin emekli ikramiyesi ödenmesinde dikkate alınabilmesi için, gerek sigortalılıklarının kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona erip ermediğinin gerekse kamu kurumlarında sigortalı olarak geçen söz konusu sürelere ilişkin kıdem tazminatı ödenip ödenmediğinin tevsik edici bilgi ve belgeler (ayrılış nedenini ve kıdem tazminatı ödenip ödenmediğini gösterir her türlü bilgi ve belge) çerçevesinde tespit edilmesinin gerektiği ve bu tespit sonucunda müstahak olanların kamuda sigortalı olarak geçen sürelerine ikramiye ödendiği, 2.2. Söz konusu hükümlere göre, 5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda işçi, mevsimlik işçi, geçici işçi vb. statülerde çalışanlara ikramiye ödenebilmesi için, bu çalışmalara yukarıda anılan maddelere göre kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenmediğinin tespitiyle birlikte kişilerin kamuda geçen çalışmalarının, 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması gerektiği, 2.3. 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde kıdem tazminatının ödenmesini gerektiren hallerin sayılmış olduğu, buna göre, söz konusu maddelerin incelenmesinde, kıdem tazminatı ödenmesine ilişkin iki farklı şartın aynı anda varlığının gerekli olduğu; bunlardan ilkini hizmet akdine tabi olarak geçen ve kıdem tazminatı ödenmesi gereken çalışma süresinin en az bir tam yıl olması , ikincisinin ise hizmet akdinin sona erme nedenlerinin maddede tek tek sayılmak suretiyle düzenlendiği şekilde gerçekleşmiş olması hallerinin oluşturduğu, 2.4. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin 20/ 06/ 1977- 17/ 01/ 1982 tarihleri arasında fasılalı olarak toplam 4 yıl 2 ay 16 gün Bolu Orman
İşletme Müdürlüğünde 4/ 1-(a) kapsamında çalıştığı ve askerlik hizmeti nedeniyle görevinden ayrılması nedeniyle bu sürelerine kurumunca kıdem tazminatı ödendiği, askerlik hizmeti sonrasında ilgilinin tekrar Bolu Orman İşletme Müdürlüğünde 4/ 1-(a) kapsamında 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında 6 ay 12 gün görev yaptığı ve dilekçesinde de belirttiği üzere memuriyet sınavını kazanması nedeniyle bu görevinden istifa ederek 22/ 10/ 1984 tarihinde açıktan atama yoluyla
Sümerbank Bolu Mağazasında satış memuru olarak devlet memurluğu görevine başladığı, 19/ 09/ 2016 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edilen ilgiliye 15/ 10/ 2016 tarihinden itibaren 31 yıl 11 ay 14 gün 4/ 1-(c) kapsamındaki hizmeti, 1 yıl 8 ay askerlik borçlanması ve 4 yıl 8 ay 28 gün 4/ 1-(a) kapsamındaki hizmeti olmak üzere toplam 38 yıl 4 ay 12 gün hizmeti üzerinden emekli aylığı bağlandığı, 2.5. İlgilinin 20/ 06/ 1977- 17/ 01/ 1982 tarihleri arasındaki 4 yıl 2 ay 16 gün kıdem tazminatı ödenmiş hizmet süresi ile memuriyete atanarak kendi isteğiyle sonlandırması nedeniyle kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermeyen ve (l) tam yılı bulmayan 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasındaki 6 ay 12 gün hizmet süresi hariç tutularak ilgilinin ( 33) tam hizmet yılına emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği,
2 / 92.6. Bu itibarla, ilgilinin 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasındaki Bolu Orman İşletme
Müdürlüğünde 4/ 1-a kapsamında geçen çalışmasının 1 yıldan az ( 6 ay 12 gün) olması ve iş sözleşmesinin istifa suretiyle sona ermiş olması sebebiyle, 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde sayılan kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olmayan bu sürelerine emekli ikramiye ödenmesine kanunen imkan bulunmadığı, 2.7. Nitekim, benzer konudaki bir başvuruya ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumunun 18/ 04/ 2017 tarihli ve 53878609- 101.07.05-E .3496 sayılı Ret Kararında, başvuranın 06/ 01/ 1975- 30/ 11/ 1975 tarihleri arasındaki 10 ay 25 günlük 4/ 1-a kapsamında resmi kurumda geçen sigortalı hizmetinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması talebinin, söz konusu sürenin 1 yıldan az olması nedeniyle reddedildiği, Hususları bildirilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun’un “Emekli ikramiyesi” başlıklı 12 nci maddesinde;
“(…) kendilerine bu Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara, T.C. Emekli Sandığına tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen sürelerinin toplamı üzerinden, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli ikramiyesi ödenir . 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak geçen hizmet sürelerine karşılık emekli ikramiyesi ödenebilmesi için , iş sözleşmesinin İş Kanunu hükümlerine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olması ; sözleşmeli personel olarak geçen sürelere karşılık olarak emekli ikramiyesi ödenebilmesi için de, hizmet sözleşmesinin ilgili mevzuatına göre iş sonu tazminatına veya aynı mahiyette olmakla birlikte başka bir adla ödenen tazminata hak kazanılmasına uygun olarak sona ermiş olması şarttır .
Ancak, ilgililere, her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreler ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreler, emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınmaz .
Ayrıca, 8 inci maddenin birinci fıkrası gereğince aylık bağlananlara, emekli oldukları son
3 / 9görevlerinden dolayı ilgili bulundukları sosyal güvenlik kurumu kanununun emekli ikramiyesine
veya iş kanununun kıdem tazminatına ilişkin hükümleri uygulanır . Bu fıkraya göre emekli ikramiyesi ödenmesinde, birinci fıkra hükümleri de dikkate alınır .”, 6. 1475 sayılı Mülga İş Kanunu’nun “Kıdem tazminatı” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir . Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır .
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır . İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır . 12/ 7/ 1975 tarihinden, itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur . Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır . 12/ 7/ 1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur .
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır . İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar
Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir .
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem
4 / 9tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem
tazminatının hesabında dikkate alınmaz .
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı
Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz .
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar…” 7. 5434 sayılı Mülga Emekli Sandığı Kanunu’nun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinde;
“Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir .
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi
Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya
5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş
ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/ 8/ 1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir .
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir . Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz .
Yukarıdaki fıkralara göre mülga 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara ödenecek emeklilik ikramiyesinin hesabında bu Kanun veya
5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş
ve ortaklıklarda geçen ve 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona eren geçmiş hizmet süreleri ve her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreleri ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreleri dikkate alınmaz . Ancak, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanmış olmakla birlikte, bu Kanun veya 5510 sayılı
Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmetleri arasında başka bir sigortalılık hali kapsamında çalışması bulunmayanların emekli ikramiyesine esas fiili hizmet sürelerinin hesabında,
1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki şartlar aranmaz.
Emekli ikramiyesinin hesabına esas hizmet süresinin tespitinde dikkate alınmak üzere, emeklilik veya
5 / 9malullük aylığı bağlanması dışında herhangi bir sebeple görevleri sona erenler için, görevin sona
erme sebebinin bu durumu kanıtlayan belgelerle birlikte yazılı olarak kuruma bildirilmesi ve bunların özlük dosyasında saklanması zorunludur . Bu zorunluluğa uymayanlar ikinci fıkra hükümlerinden yararlandırılmazlar…
Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik
Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik
Kurumuna aktarılması zorunludur …”, düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuru konusu, başvuranın Bolu Orman İşletme Müdürlüğünde mülga 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu ( 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi) kapsamında 02/ 04/ 1984 – 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında geçen 192 günlük çalışması için kendisine kıdem tazminatı yapılmadığı ve başvurana ödenen ikramiye hesabına iş bu anılan sürelerin dahil edilmediği, bu minvalde kendisine 34 yıllık ikramiye ödenmesi gerekirken 33 yıllık ikramiye ödendiği iddiasının irdelenmesini gerektirmektedir .
10. Bilindiği üzere farklı statülerde çalışan kişileri ilgilendiriyor olsalar da, hem kıdem tazminatı hem de emekli ikramiyesi ortak bir deyimle çalışmaların karşılığı olarak ödenen toplu bir meblağı ifade etmektedir . Her iki ödemenin gerçekleşmesi için de çalışma ilişkisinin belirli şartları taşıyarak son bulması gerekmektedir . Nitekim 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi ile, 5434 sayılı Kanunun
89 uncu maddesi her iki toplu ödemenin de ne zaman, hangi şartlar altında yapılacağını
düzenlemektedir . Ancak farklı hukuki statülere tabi kişileri ilgilendiren bu düzenlemeler, çeşitli sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle ilgililerin sosyal güvenliklerinin sağlanmasını amaçlayan, 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde öngörülen farklı sosyal güvenlik sistemlerine tabi çalışmaların birleştirilmesi durumunda ödenecek emekli ikramiyesi konusunda kesişmektedirler . 5434 sayılı Kanuna göre emekli aylığı bağlanan kişilerden,
5434 sayılı Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda işçi statüsünde çalışmış olanların bu hizmet
sürelerine karşılık emekli ikramiyesi ödenebilmesi için, diğer bir ifade ile ikramiye ödenecek sürelere bu sürelerin eklenebilmesi için, iş ilişkisinin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde
6 / 9sona ermiş ve kişilere kıdem tazminatı veya bu mahiyette başka bir ödemenin yapılmamış
olması gerekmektedir .
11. 1475 sayılı İş Kanununun kıdem tazminatına hak kazanma koşullarını düzenleyen 14 üncü maddesinde ise; kıdem tazminatına hak kazanılması için iki farklı şartın aynı anda gerçekleşmesi gerektiği görülmektedir . Bunlardan birincisi hizmet akdine tabi olarak geçen ve kıdem tazminatı ödenmesi gereken çalışma süresinin en az bir tam yıl olması , ikincisi ise hizmet akdinin sona erme nedenlerinin maddede tek tek sayılmak suretiyle düzenlendiği şekilde gerçekleşmiş olmasıdır .
12. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün, kamu kurumlarında işçi veya sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı, kurum içi sınav yoluyla veya genel müdürlük oluruyla kendilerine kıdem veya bu mahiyette bir ödeme yapılmaksızın aynı kamu kurum veya kuruluşunda devlet memuru statüsüne geçmiş olanların, bu tür statü değişikliklerinin 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde sayılan kıdem tazminatına hak kazandırıcı nedenler arasında yer almadığı sebep gösterilerek ilgililerin işçi veya sözleşmeli personel olarak geçirdikleri hizmet süreleri için emekli ikramiyesi ödenmemesini konu alan bila tarih ve 115601- 21 sayılı görüş yazısında;
“İ şçi ve işveren tarafının serbest iradesiyle oluşan ve işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ise ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan belirsiz süreli iş sözleşmelerinin genel olarak taraflardan birinin iradesiyle sona ermekte olduğu, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde kıdem tazminatının hangi hallerde ödeneceği hususunda bu durumun da dikkate alındığı, bu çerçevede, başka bir statüye geçişi ifade eden atama işleminin ya da salt statü değişikliği durumunun belirsiz süreli iş sözleşmesini tek başına sona erdirmeyeceği ve bu durumda kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı hususunun; kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı veya kurum içi sınav uygulaması dikkate alınarak her bir olay için belirsiz süreli iş sözleşmesinin hangi tarafça (işçi veya işveren) feshedildiğinin tespitine bağlı olduğu, ayrıca söz konusu tespit sonucunda iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedildiğine yönelik olarak kesin bir olguya dayanılmadığı sürece; kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı veya kurum içi sınav uygulaması sonucunda kıdem tazminatı ödenmeksizin aynı kamu kurumunda statüsü değiştirilerek görev yapmaya devam edenlerin işçilik sürelerinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmasının uygun olacağı” değerlendirmelerinde bulunulmuştur .
13. Anılan değerlendirmede aynı kamu veya kuruluşunda, işçi veya sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı, kurum içi sınav yoluyla veya genel müdürlük oluruyla kendilerine kıdem veya bu mahiyette bir ödeme yapılmaksızın devlet memuru statüsüne geçmiş olanların, işçi veya sözleşmeli personel statüsünde geçen hizmetlerinin nasıl sona erdiğinin tespitinde, iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedildiğine yönelik olarak kesin bir olguya dayanılmadığı sürece; aynı kamu kurumunda statüsü değiştirilerek görev yapmaya devam edenlerin işçilik sürelerinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmasının uygun olacağının değerlendirildiği görülmektedir . Ancak iş bu husus, sadece iş sözleşmesinin 1475 sayılı İş Kanunun
14 üncü maddesindeki sona erme nedenlerine ilişkin bir değerlendirme olup, aynı hükmün
çalışmanın en az 1 yıl sürmesi şartına bir istisna getirmediği dikkate alındığında, kıdem tazminatı ödenmesi gereken çalışma süresinin en az bir tam yıl olması şartının varlığının devam ettiği açıktır .
7 / 914. Somut olayda, başvuranın Bolu Orman İşletme Müdürlüğünde işçi statüsünde ( 4- 1(a)
kapsamında 02/ 04/ 1984 – 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında 192 gün çalıştığı konusunda bir tartışma yoktur . Başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumu tahsis dosyasındaki belgeler arasında yer alan Bolu
Orman İşletme Müdürlüğünün 15/ 12/ 2016 tarihli ve E .2799704 sayılı yazısında; başvuranın 15/ 10/ 1984 tarihinde işine ara verildiği, işine ara verildikten sonra memuriyete geçtiğinden, iş sözleşmesinin kendi isteği üzerine veya Kurumunca feshedildiğine dair şahsi sicil dosyasında herhangi bir evrak bulunmadığı belirtilmektedir . Başvuranın hizmet belgesinde de, 22/ 10/ 1984 tarihinde Sümerbank Bolu Mağazasında satış memuru olarak ilk defa açıktan atamasının yapıldığı görülmektedir .
15. Yukarıdaki tespitler sonucunda her ne kadar başvuranın Bolu Orman İşletme Müdürlüğünde işçi statüsünde 4- 1(a) kapsamında 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında geçen 192 günlük çalışmasının istifa ile sona erdiği yönünde bir tespit yapılamıyor olsa da, Maliye Bakanlığının anılan görüşü çerçevesinde, başvuranın; kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı veya kurum içi sınav uygulaması sonucunda kıdem tazminatı ödenmeksizin aynı kamu kurumunda statüsü değiştirilerek görev yapmaya devam ettiği de söylenemez . Zira başvuran farklı bir kamu idaresinde memur olarak atanmıştır . En nihayetinde başvuranın anılan bu 192 günlük çalışması, 1475 sayılı
İş Kanunun 14 üncü maddesinde kıdem tazminatına hak etme koşullarından biri olan ve diğer koşullarla birlikte varlığı aranan “çalışmanın en az 1 yıl sürmesi” şartını da karşılamamaktadır .
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın, Bolu Orman İşletme
Müdürlüğünde işçi statüsünde 4- 1(a) kapsamında 02/ 04/ 1984- 13/ 10/ 1984 tarihleri arasında geçen
192 günlük çalışmasının, anılan sürelerin 1475 sayılı İş Kanunun 14 üncü maddesi hükmü
kapsamında 1 yıldan az olması gerekçesiyle, emekli ikramiyesi ödenirken dikkate alınmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
8 / 9VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi