|
ÖZET: Başvuran, 01/01/2017 tarihinde emekli olup 77.159,91 TL emekli ikramiyesi almış, ancak 26/11/2018 tarihinde OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından göreve iade edilmiştir. Daha sonra, 26/07/2019 tarihinde yeniden emekliye sevk edilmiş ve yalnızca 3 yıl hizmet süresine karşılık bir ikramiye ödemesi yapılmıştır. Başvuran, ilk emeklilikte aldığı ikramiyenin geri alınmasını ve yeniden hesaplanan ikramiyesinin güncel tutar üzerinden ödenmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın ilk emeklilikte aldığı ikramiyenin hukuki dayanağının ortadan kalktığını, dolayısıyla geri alınması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca, emekli ikramiyesinin yeniden hesaplanması sırasında daha önce ödenen tutarın mahsup edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın durumu, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı ile göreve dönenlerin emeklilik işlemlerinin iptali ile ilgili yasal düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabul edilmesi gerektiği yönünde bir öneride bulunmuş ve başvuranın ikramiyesinin güncel oranlarla hesaplanarak ödenmesi gerektiğini tavsiye etmiştir. İlgili kurumların bu tavsiyeye uyması için 30 gün içinde işlem yapmaları gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/69526-S.20.75844
BAŞVURU NO : 2020/4164
KARAR TARİHİ : 31/08/2020
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın emekli ikramiyesi hesabı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde posta yoluyla yapılan başvuruda; başvuran 01/01/2017 tarihinde hizmet ve yaş süresini tamamlayarak 28 yıl ¼ derece 3000 ek gösterge üzerinden isteğe bağlı emekli olarak 2.156,35 TL emekli aylığı ve 77.159,91 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiğini, ancak 26/11/2018 tarihinde OHAL İşlemleri İnceleme
Komisyonu tarafından kamu görevine iade edilerek tekrar Elazığ Emniyet Müdürlüğü kadrosuna atandığını, 5335 sayılı Kanun ve ilgili KHK hükümleri gereği emeklilik işlemlerinin iptal edildiğini, EGM polnet veri sistemi üzerinden yaptırmış olduğu hesaba göre
31 yıl 10 ay hizmet süresiyle orantılı olarak resen emekliye sevk olunduğu 26/07/2019 tarihi
itibarıyla 3000 gösterge, ¼ dereceden yaklaşık 126.000 TL emekli ikramiyesi tahsisine hak kazandığını, iadesi istenilen ve adına borç çıkartılan 2017 yılı emekli ikramiyesi tutarının 77.159,81 TL olduğunu, ancak 2 yıllık ikramiye farkı olarak tarafına ödemesi yapılan tutarın yaklaşık 7.800 TL olduğunu, 2019 yılı güncel oran ve tutarda ikramiye yerine 2017 yılı ikramiye tutarı üzerine eklenen farkla birlikte yapılan hesapta yaklaşık 40.481 TL zararının bulunduğunu oluşan maddi kaybının ise ikramiyesinin yaklaşık üçte biri olduğunu, emekli bir memur için bu tutarın oldukça fazla olduğunu ifade etmekte olup yersiz ödeme haline gelen 77.159,91 TL tutarın 2011/32 sayılı Genelge gereği kişi borcu oluşturularak 5510 sayılı
Kanuna bağlı Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in 6’ncı maddesine göre işlem tesis edilmesini ve resen emekli olduğu tarihte güncel oran ve tutarda hesaplanacak olan yeni emeklilik ikramiyesi tutarının da tarafına tahsisini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 29/04/2020 tarihli ve 9 sayılı bilgi belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 21/05/2020 tarihli ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Resen emekliye sevk edilenlerden emeklilik işlemi idari yargı karan ile iptal edilenlerin emekli sıfatı ortadan kalktığından kendisine Kurumlarınca yapılan ikramiye ödemesinin hukuki dayanağı da ortadan kalktığını, ilgililerin göreve başlatılmaları sırasında söz konusu ikramiyenin Kurumlarca kendilerinden geri istenilmesi gerektiği, 2.2. Emeklilik işlemlerinin idari yargı kararıyla iptali nedeniyle tekrar göreve başlatılanlara, emekliye sevk tarihinden tekrar göreve alındıkları tarihe kadar olan dönemde, Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından ödenen emekli aylıkları ile anılan döneme ilişkin emekli kesenekleri şahıs hissesinin bu kişilerin Kurumlarından olan maaş ve diğer özlük haklarından doğan alacaklarından kesilerek Kurum karşılığı ile birlikte Sosyal Güvenlik Kurumunun hesaplarına yatırılması ve bu konuda Kurumlarınca bilgi verilmesi gerektiği, 2.3. Söz konusu kişilerin her ne suretle olursa olsun tekrar emekliye sevkleri hâlinde, Kurumlarca re’sen emekli işlemi sırasında ödenen emekli ikramiyesinin tahsili hususunda yapılan işlemlerin sonucunun yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gerektiği, 2.4. Bu kapsamda, emekli aylığı bağlanıp emekli ikramiyesi ödendikten sonra emeklilik işlemleri iptal edilenlerin taraflarına ödenen emekli ikramiyelerini kurumlarına iade etmesi gerektiği, söz konusu kişilerin yeniden emekliye ayrılmaları durumunda, yersiz ödemelere sebebiyet vermemek adına Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli ikramiyesinin iade edilip edilmediğinin ilgili kurumlara sorulduğu; iade edilmiş ise tüm hizmetleri üzerinden, iade edilmemiş ise sonradan geçen hizmetleri üzerinden hesaplanan emekli ikramiyelerinin ilgililere ödendiği, 2.5. Yargı kararlan ile emeklilik işlemi iptal edilenlere ödenmiş olan emekli ikramiyesi tutarlarının bu ödemeye esas olan işlemin ortadan kalkması nedeniyle tahsili ve bu işlemin de ilgililerin Kurumlarınca yapılması gerektiği, 2.6. Emekli sicil dosyasının tetkikinde, ilgilinin Elazığ Emniyet Müdürlüğünde 2. sınıf emniyet müdürü olarak görev yapmakta iken 17/08/2016 tarihinde 670 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, açıkta iken talebi üzerine Sosyal Güvenlik Kurumunun 20/03/2017 tarihli işlemi ile 01/01/2017 tarihinden İtibaren 22 yıl 6 ay 15 gün 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki fiili hizmeti; 5 yıl 7 ay 19 gün fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 28 yıl 2 ay 4 gün hizmet süresi, 1 inci derece 4 üncü kademe İntibakı +3000 ek gösterge rakamı üzerinden emekli aylığı bağlandığı ve (28) tam hizmet yılına karşılık 77.159,91 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.7. İlgilinin OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından 26/11/2018 tarihinde görevine iade edildiği ve kadrosuzluk nedeniyle 26/07/2019 tarihinde resen emekliye sevk edilerek
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 26/08/2019 tarihli işlemi ile 15/08/2019 tarihinden itibaren 23 yıl 2 ay 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki fiili hizmeti 5 yıl 9 ay 15 gün fiili hizmet süresi zammı ve 15/09/2016-15/12/2018 tarihleri arasındaki kesenekleri görünmediğinden hizmet olarak alınıp alınmayacağı hususunda yazışma yapılmak üzere toplam 28 yıl 11 ay 15 gün hizmet süresi, 1 inci derece 4 üncü kademe intibakı +3000 ek gösterge rakamı üzerinden 2. sınıf emniyet müdürü unvanı esas alınarak emekli aylığı bağlandığı, daha önce (28) tam hizmet yılına karşılık emekli İkramiye ödendiğinden herhangi bir ikramiye tahakkuku yapılmadığı, 2.8. Öte yandan, ilgiliye ödenmiş olan emekli aylıklarının Emniyet Genel Müdürlüğünün 06/09/2019 tarihli işlemi ile Sosyal Güvenlik Kurumu hesabına gönderildiği, 2.9. Elazığ Valiliği Emniyet Müdürlüğünün 11/09/2019 tarihli yazısı ile Hazine ve Maliye
Bakanlığının 09/11/2018 tarihli ve sayılı yazısı gereği ilgiliye yeniden emekli olmasından dolayı ödenecek olan emekli ikramiyesinden daha önce ödenen tutarın mahsup edilerek ilgiliye ödeme yapılması hususunun bildirildiği, 2.10. Emniyet Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarihli yazı ile ilgilinin Danıştay 5. Dairesinin 05/12/2018 tarih ve sayılı kararı üzerine sayılı
Yüksek Değerlendirme Kurulu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda 2. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi etmez kararı verildiği, özlük haklarının emekli sıfatıyla 3. sınıf emniyet müdürü rütbesinden düzenlenmesinin talep edildiği, 2.11. Daha sonra, ilgilinin 15/09/2016 – 15/12/2018 tarihleri arasındaki sürelerine ilişkin kesenek ve karşılıklarının yatırılmış olduğunun tespiti ile söz konusu sürelerin hizmet olarak alınacağının anlaşıldığı, 08/11/2019 tarihli işlem ile ilgilinin 5510 sayılı Kanunun 4/1 -c bendi kapsamındaki fiili hizmet süresinin 25 yıl 5 aya, fiili hizmet süresi zammının ise 6 yıl 4 ay 8 güne yükseltilerek toplam 31 yıl 9 ay 8 gün hizmetinin (2) tam hizmet yılına karşılık 7.955,20
TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.12. İlgilinin 17/01/2020 tarihli dilekçesi ile emekli ikramiyesinin tüm hizmetleri dikkate alınarak hesaplanması ve tarafına daha önce ödenen emekli ikramiyesi tutarının söz konusu tutardan mahsup edilmesi talebinde bulunduğu, söz konusu talebin 20/02/2020 tarihli Sosyal
Güvenlik Kurumu yazısı ile reddedildiği, 2.13. Öte yandan yapılan incelemede ilgilinin sonradan geçen 3 yıl 7 ay gün hizmetinin bulunduğunun anlaşıldığı, bu defa 11/05/2020 tarihli Kurum işlemi ile ilgilinin 1 tam yılına karşılık 3.977,60 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.14. Açıkta iken talebi üzerine 01/01/2017 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanan ve bu tarihteki katsayılar esas alınarak (28) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödenen ve görevine iade edildikten sonra tarafına ödenmiş olan emekli ikramiyesi tutarını iade etmeyen ilgilinin, kadrosuzluk nedeniyle emekliye sevk edildiği 15/08/2019 tarihindeki katsayılar üzerinden tüm hizmetleri esas alınarak hesaplanacak emekli ikramiyesinden daha önce kendisine ödenmiş olan emekli ikramiyesi tutarının mahsup edilerek ödenmesi talebinin uygulanmasına kanunen imkân bulunmadığı, aksi bir işlemin ilgilinin sebepsiz zenginleşmesine neden olarak kamu zararı yaratacağı, 2.15. Başvuran ile Kurum arasında başvuruya ilişkin yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış bir uyuşmazlık bulunmadığı, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
“Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Önceki mevzuat hükümlerinin uygulanması” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır….” beşinci fıkrası; “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu
Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.” 6. 17/06/1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinde; “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici
4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu
görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz…..
Emekli ikramiyesini aldıktan sonra yeniden iştirakçi durumuna girenlerin tekrar emekliye ayrılmalarında, sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık yukarıdaki esaslara göre emekli ikramiyesi ödenir.” 7. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün
24.03.2011 tarihli ve 2011/32 sayılı Genelgesi’nin 14 üncü maddesinde;
“ a) Re’sen emekliye sevk edilenlerden emeklilik işlemi idari yargı kararı ile iptal edilenlerin emekli sıfatı ortadan kalktığından kendisine Kurumumuzca yapılan ikramiye ödemesinin hukuki dayanağı da ortadan kalkmaktadır. Bu nedenle ilgililerin göreve başlatılmaları sırasında söz konusu ikramiyenin kurumlarca kendilerinden geri istenilmesi gerekmektedir.
b) Emeklilik işlemlerinin idari yargı kararıyla iptali nedeniyle tekrar göreve başlatılanlara, emekliye sevk tarihinden tekrar göreve alındıkları tarihe kadar olan dönemde, Kurumumuz tarafından ödenen emekli aylıkları ile anılan döneme ilişkin emekli kesenekleri şahıs hissesinin bu kişilerin kurumlarından olan maaş ve diğer özlük haklarından doğan alacaklarından kesilerek kurum karşılığı ile birlikte Kurumumuz hesaplarına yatırılması ve bu konuda Kurumumuza bilgi vermeleri gerekmektedir.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından özetle; KHK ile kamu görevinden çıkarılması sonrasında 01/01/2017 tarihinde hizmet ve yaş süresini tamamlayarak istekle emekli olduğu ve emekli ikramiyesinin de 28 hizmet yılına karşılık anılan tarihteki katsayılar esas alınarak ödendiği ancak 26/11/2018 tarihinde OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından kamu görevine iade edilerek tekrar Elazığ Emniyet Müdürlüğü kadrosuna atandığı, bu kez 26/7/2019 tarihi itibarıyla re’sen emekli olduğu ancak tarafına anılan tarihteki katsayılar esas alınarak yalnızca
3 yıl hizmet karşılığı emekli ikramiyesi ödendiği belirtilerek ilk kez emekli olduğunda
tarafına ödenen emekli ikramiyesinin 2011/32 sayılı Genelge gereği hakkında kişi borcu oluşturularak 5510 sayılı Kanuna bağlı Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesine göre kendisinden geri alınmasını ve resen emekli olduğu tarihteki toplam hizmet süresi ve güncel tutar üzerinden hesaplanacak yeni emeklilik ikramiyesinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
10. Buna karşın SGK tarafından, ilk defa emekli olduğu tarihte başvurana ödenen emekli ikramiyesinin göreve iade edilmesi sonrasında görev yaptığı Kuruma iade edilmediği ifade edilerek başvurana, son kez emekliye sevk edildiği tarihteki toplam hizmet süresinden daha önce emekli ikramiyesi ödenen hizmet süresi düşürülerek hesaplanan hizmet süresi üzerinden ve son kez emekli edildiği tarihteki katsayılar üzerinden emekli ikramiyesi ödendiği anlaşılmıştır. Ayrıca SGK tarafından başvurana toplam hizmet süresi üzerinden emekli ikramiyesi ödenmesine ve daha önce ödenmiş emekli ikramiyesinin bu tutardan mahsup edilmesine kanunen imkan bulunmadığı, aksi durumun başvuranın sebepsiz zenginleşmesine ve kamu zararına yol açacağı ifade edilmiştir.
11. Bu çerçevede başvuruya konu uyuşmazlığın, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı neticesinde görevine iade edilen ve daha sonra tekrar emekli olan başvurana ilk kez emekli olduğu tarihte ödenmiş olan emekli ikramiyesinin ne şekilde geri alınması gerektiği ile son defa emekli olduğu tarihte ödenecek emekli ikramiyesinin ne şekilde hesaplanması gerektiği noktalarında toplandığı görülmektedir.
12. OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı neticesinde tekrar ataması yapılan başvurana ödenen emekli ikramiyesi hakkında ne şekilde işlem tesis edilmesi gerektiğine ilişkin olarak; 12.1. 7075 Sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu hakkındaki Kanunun 10 uncu maddesinde; “Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.” denilerek bu madde kapsamında göreve başlayanlar hakkındaki kararnamenin tüm hüküm ve sonuçlarının geriye dönük ortadan kalktığı ve ilgilinin sanki kamu görevinden çıkarılmamış gibi tüm mali ve sosyal haklarının verilmesi gerektiği şeklinde bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
12.2. Buna göre, bir kamu görevlisinin OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararı neticesinde göreve başlaması, kamu görevinden çıkarılmasının tüm sonuçlarını ortadan kaldırdığından, görevden çıkarıldıktan sonra girdiği emekli statüsüyle birlikte kendisine SGK tarafından yapılan emekli ikramiyesi ödemesinin hukuki dayanağı da ortadan kalkmaktadır.
Bu durumda, tesis edilen emeklilik işleminin yargı kararı ile iptali ya da somut olaydaki gibi
OHAL komisyonu kararı sonrası göreve başlanması, ilgililere ödenen emekli ikramiyesinin hukuki dayanağının iptaliyle aynı sonucu doğurmaktadır.
12.3. Re’sen emekliye sevk edilip yargı kararı ile emeklilik işlemi iptal edilenlerden göreve başlayanların ödenmiş emekli ikramiyeleri hakkında ne şekilde işlem tesis edileceği Sosyal
Güvenlik Kurumunun 2011/32 sayılı Genelgesinde belirlenmiştir. Genelgede, ilgililere ödenen emekli ikramiyesi tutarların bilahare emeklilik onayını veren kurumdan tahsil edildiği hatırlatılarak söz konusu ikramiyenin görev yaptıkları Kurumlarınca ilgililerden geri istenilmesi gerektiği, ilgililere ödenmiş emekli ikramiyesi ve emekli aylıklarının ilgililerin mevcut maaş ve diğer özlük haklarından doğan alacaklarından kesilerek SGK hesaplarına yatırılması gerektiği, bu kişilerin her ne suretle olursa olsun tekrar emekliye sevkleri halinde daha önce ödenen emekli ikramiyesinin tahsili hususunda yapılan işlemin sonucunun Sosyal
Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Buna göre, emekli olup emekli ikramiyesi ödendikten sonra yargı kararı ile göreve başlayanların emekli ikramiyesi ödemelerinin tahsili açısından yetki, sorumluluk ve görevin ilgililerin görev yaptıkları ve
SGK tarafından adlarına emekli ikramiyesi ödemesi yapılan Kurumlarında olduğu görülmektedir. Nitekim OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararı neticesinde göreve başlayanlara yapılan emekli ikramiyesi ödemelerinin geri alınmasına yönelik özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte bu kişilerin durumlarının da yargı kararı ile emeklilik işlemleri iptal olan kişilerle aynı nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.
12.4. Diğer taraftan, emeklilik işlemi iptal edilip göreve başlayanların ödenmiş emekli ikramiyelerinin geri alınması konusunda zaman içinde tereddütlerin oluşması üzerine İçişleri
Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünce Hazine ve Maliye Bakanlığından istenen görüşler üzerine ilgili Bakanlıkça verilen görüşlerde aşağıdaki değerlendirmelerde bulunulmuştur.
12.4.1. Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün 09/11/2018 tarihli Sayılı yazısında; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında, kamu zararının, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artış engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlandığından bahisle, 6638 sayılı Polis Vazife ve
Salahiyet Kanunu, Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanuna uygun olarak resen emekliliğe sevk edilmesi sonucu kendisine emekli ikramiyesi ödendikten sonra mahkeme kararıyla memuriyete geri dönenlerden emekli ikramiyesinin geri alınması işleminin, Kamu Zararlarının Tahsiline
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında olmadığının değerlendirildiği, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) “iade-i memuriyet ataması yapılmak suretiyle tekrar görevlerine başlatılan personele yapılan emekli ikramiyesi ödemelerinin ilgililerden tahsili açısından sorumluluğun kurumlarına ait olduğu” mütalaasına iştirak edildiği, bunun yanında söz konusu tutarların 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceği, iyi niyetli borçluların temerrüde düşürülmesi gerektiğinden idare tarafından borç bildiriminde bulunarak bildirimde süre belirlenmişse bu sürenin son gününü takip eden günün faiz başlangıç tarihi olarak alınabileceğinin düşünüldüğü belirtilmiştir.
12.4.2. Anılan yazı içinde bahsi geçen Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol
Genel Müdürlüğünün (Mülga) 02/10/2018 tarihli ve sayılı görüşünde, 5434 sayılı
Kanunun 89 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile Sosyal Güvenlik Kurumunun
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden e255-fde8-9547 kodu ile yapılabilir.
24/03/2011 tarihli ve 2011-32 sayılı Dış Genelgesinden bahisle; “… Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile açıklamaların birlikte değerlendirilmesinden; münhasıran son görevi itibarıyla 5434 sayılı kanuna veyahut 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında iştirakçi olup resen emekliye sevk edilenlerin, açtıkları davalar neticesinde son görev yaptıkları kamu idarelerince tesis edilen emekliye sevk işleminin iptal edilmesi durumunda; ilgiliye, emekli ikramiyesi ödenmesinin hukuki dayanağının ortadan kalktığı mütalaa edilmektedir.” ifadelerine yer verildiği, dolayısıyla, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin sekizinci fıkrasında yer verilen, “Emekli ikramiyesini aldıktan sonra yeniden iştirakçi durumuna girenlerin tekrar emekliye ayrılmalarında, sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık yukarıdaki esaslara göre emekli ikramiyesi ödenir.” hükmünün, sadece usulüne uygun olarak emekli ikramiyesine hak kazanmak suretiyle kendilerine emekli ikramiyesi ödenmiş olanlardan tekrar iştirakçi olarak göreve başlayanlarla sınırlı olduğu, resen emeklilik işlemi iptal edilenlerin ise iptal edilen işlemin tekemmül ettiği tarih ile kararın kesinleştiği tarih arasındaki dönemde geçmişe dönük olarak iştirakçi sayılmaları gerektiği hususları göz önüne alındığında; resen emeklilik işlemi iptal edilenler hakkında anılan sekizinci fıkranın uygulanmasına imkan bulunmadığı…” değerlendirilmiştir.
12.4.3. Hazine ve Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel
Müdürlüğünün 02/11/2018 tarihli ve sayılı görüşünde de; Sosyal Güvenlik Kurumunun 24/03/2011 tarihli ve 2011-32 sayılı Dış Genelgesinin 14 üncü maddesinden bahisle “…
Ancak, güncel mevzuat gereği bir yargı kararı olmadıkça emeklilik işlemi yargı kararıyla iptal edilenlerin emekli ikramiyesi almasına esas olan işlem ortadan kalktığı için, emekli ikramiyesinin ilgilisinden tahsili gerekmekte olduğu, SGK tarafından hazırlanan genelgeler ile ilgililerin kurumları tarafından iade işlemlerinin yapılması gerekliliği…” açıkça belirtilmiştir.
12.4.4. Nitekim yukarıda yer verilen görüş ve yazılar ilgi tutulmak suretiyle hazırlanan İçişleri
Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 19/11/2018 tarihli ve sayılı yazısında da özetle; emekli olduktan sonra yargı kararı ile mesleğe geri dönenlerin emeklilik işlemi ortadan kalktığından kişilere ödenen emekli ikramiyelerinin sebepsiz zenginleşmeye neden olduğu, bunlardan göreve girdikten sonra tekrar emeklilik talebinde bulunmayıp göreve devam edenler hakkında SGK’nın 2011/32 sayılı genelgesi gereği işlem yapılması gerektiği, yine bunların emekli ikramiyesi iade işlemlerinin Kamu
Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın “Kişiden Alacaklar” konulu 16 Sıra No’lu Genel Tebliğine göre yapılması gerektiği, bu durumda öncelikle kişi borcunun birimlerince ilgili personele tebliğ edilmesi ve tebliğ belgesinde yer alan ödeme süresinin son gününü takip eden günün başlangıç faiz başlangıç tarihi olarak alınması gerektiği ifade edilmiştir.
12.5. Bunlar dışında geçmiş dönemde, 5434 sayılı Kanunda yaş hadlerine yönelik olarak yapılan yeni bir yasal düzenlemenin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine, emekli olduktan sonra anılan düzenlemenin iptali üzerine yeniden göreve dönenlere emeklilik yönünden yapılmış ödemelerin geri alınması hususunda ortaya çıkan sorunların çözümü için yayımlanan 2003/36 sayılı Başbakanlık Genelgesinde özetle “Emeklilik işlemi hiç gerçekleşmemiş kabul edilerek hesaplanacak aylıklarından emekli aylığı olarak ödenen kısmının mahsup edilerek geri kalan kısmının ödenmesi, Emekli ikramiyelerinin kurumlarınca geri istenilmemesi uygun görülmüştür.” denilerek, yargı kararı sonrası emekliliği iptal edilen kişilerin ikramiyesinin Kurum tarafından geri istenmemesi yönünde düzenleme yapıldığı görülmektedir.
12.6. Ayrıca, emekliye sevk işlemleri hakkında idari yargı mercilerince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararlarının uygulanması sonucu görevlerine iade edilenlere ödenmiş olan emekli ikramiyesinin kurumlarınca geri istenilmesi nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıklarda verilen Danıştay kararlarının ikramiyelerin iade edilmeyeceği yönünde olduğu, aynı konuda Yargıtay tarafından verilen kararlarda da, ödenmiş olan emekli ikramiyelerinin, görevlerine iade edilen iştirakçilerden istenilmesinin objektif iyi niyet kuralları, hakkaniyet ilkeleri ve hukuk devleti esaslarına ters düşeceğinin hükme bağlandığı görülmektedir (Danıştay E:2003/71, K:2003/69).
12.6.1. Bundan başka Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin numaralı kararında; “… Davalıya atfı gereken bir kusur iddia ve ispat edilememiştir. Rıza ve istem dışı doğrudan emekliye ayrılma söz konusudur. Davalının aldığı ikramiyeyi mal varlığından çıkarabileceği yaşam deneylerine, hayatın normal akışına tamamen uygundur. Bu durum karşısında, emekli ikramiyesinin davalıdan geri istenmesinin; objektif iyiniyet kuralları, hakkaniyet ilkeleri ile hukuk devleti esaslarına ters düşeceğinde kuşku ve duraksamaya yer olmamalıdır. Bu kabul altında denilebilir ki, emekli ikramiyesi geri istenmemeli, sonradan emekliye ayrılma halinde evvelce alınan ikramiyenin son defa tahakkuk ettirilecek emekli ikramiyesinden mahsubu yapılmak suretiyle sadece farkının ödenmesi yapılmalı, böylece somut adalet gerçekleştirilmelidir. Bu konuda Sayıştay Genel Kurulu’nun görüşü de aynı doğrultudadır (Bkz. Sayıştay Genel Kurulu’nun 2.4.1964-2939/3 sayılı kararı).” şeklinde hükme bağlanmıştır.
12.7. Bu durumda, yukarıda yer verilen mevzuat, ilgili idarelerin görüş ve yazıları ile konuya ilişkin yargı kararları bir arada değerlendirildiğinde; emekliliği iptal olup göreve başlayanların ödenmiş emekli ikramiyelerinin geri alınmasında yetki, görev ve sorumluluğun kişilerin görev yaptığı kurumlarda olduğu, bu şekilde göreve başlayanlar hakkında yapılması gereken işin öncelikle mahsuplaşmaya gitmek olduğu, mahsuplaşmaya gidilmemesi durumunda ise sebepsiz zenginleşmeye ilişkin hükümler da dikkate alınarak emekli ikramiyesinin Hazine ve
Maliye Bakanlığı’nın “Kişiden Alacaklar” konulu 16 Sıra No’lu Genel Tebliğine göre geri alınması olduğu değerlendirilmektedir.
12.8. Somut olayda ise başvurana, kamu görevinden çıkarıldıktan sonra ilk defa 01/01/2017 tarihindeki katsayılar üzerinden (28) tam hizmet yılına karşılık 77.159,91 TL emekli ikramiyesi ödendiği, söz konusu emekli ikramiyesinin başvuranın göreve iadesi sonrasında kurumunca başvurana yapılan ödemelerden mahsup edilmediği gibi daha sonra da tahsili yoluna gidilmediği, nihayet son kez emekliye sevk edilmesi sonrasında tarafına ödenecek emekli ikramiyesinden mahsup edilmesinin Sosyal Güvenlik Kurumundan istendiği görülmektedir. Bu durumda emekli ikramiyesinin geri alınması işlemlerinde başvuranın
Kurumunca, gerek Sosyal Güvenlik Kurumunca mevzuatta belirlenen yolun gerekse adına ikramiye ödenen idareler yönünden uygulamayı şekillendirmekle yetkili Hazine ve Maliye
Bakanlığı görüşlerinde belirlenen yolun izlenmediği, dolayısıyla hukuka ve hakkaniyete uygun işlem tesis edilmediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
13. Başvurana son defa emekli olduğu 15/8/2019 tarihinde ödenecek emekli ikramiyesinin ne şekilde hesaplanması gerektiğine ilişkin olarak; 13.1. 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinde iştirakçilere her tam fiili hizmet yılları üzerinden emekli ikramiyesi ödeneceği, emekli ikramiyesi aldıktan sonra iştirakçi durumuna girenlerin yeniden emekliye ayrılmaları durumunda ise bunların sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık emekli ikramiyesi ödeneceği, ilgililere ödenen emekli ikramiyesi tutarlarının Sosyal Güvenlik Kurumunca fatura edilmesinin ardından iki ay içerisinde emekliye sevk onayını düzenleyen Kurumca Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılacağı düzenlenmiştir.
13.2. 7075 Sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu hakkındaki Kanunun 10 uncu maddesi kapsamında göreve başlayanlar hakkındaki kararnamenin tüm hüküm ve sonuçlarının geriye dönük olarak ortadan kalktığı ve ilgilinin kamu görevinden çıkarılmamış gibi tüm mali ve sosyal haklarının verilmesi gerektiği şeklinde bir düzenleme yapıldığı göz önüne alındığında başvuranın görevden çıkarıldıktan sonra girdiği emekli statüsünün de bu düzenlemenin doğal bir sonucu olarak ortadan kalktığı değerlendirilmektedir.
13.3. Bu durumda, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin “Emekli ikramiyesini aldıktan sonra yeniden iştirakçi durumuna girenlerin tekrar emekliye ayrılmalarında, sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık yukarıdaki esaslara göre emekli ikramiyesi ödenir.” hükmünün, sadece usulüne uygun olarak emekli ikramiyesine hak kazanmak suretiyle kendilerine emekli ikramiyesi ödenmiş olanlardan tekrar iştirakçi olarak göreve başlayanlarla sınırlı olduğu, emeklilik işlemi ortadan kalkanların ise ortadan kalkan işlemin tekemmül ettiği tarih ile göreve iade olduğu tarih arasındaki dönemde geçmişe dönük olarak iştirakçi sayılmaları gerektiği hususları göz önüne alındığında; OHAL komisyonu kararı neticesinde göreve dönenler hakkında anılan sekizinci fıkranın uygulanmasına imkan bulunmadığı, bu kişilere ödenecek emekli ikramiyesinin ilk defa emekli olanlar için belirlenen esaslarla hesaplanması ve ilgililere ödenmesi gerektiği, nihai ödeme tutarının da ilgilinin emekliye sevk onayını düzenleyen kurumuna fatura edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Diğer taraftan, daha önce emekli ikramiyesi ödemesi yapılmış sürelerin ikinci kez emekli ikramiyesi ödemesine konu olması durumunda ilk seferinde ödenmiş emekli ikramiyesinin geri alınmasına ilişkin yetki, görev ve sorumluluğun ilgililerin kurumuna verildiği dikkate alınarak anılan hususta kurumlar arası bilgi akışının sekteye uğramamasına azami özen gösterilmesi gerektiği açıktır.
13.4. Somut olayda OHAL komisyonu kararı neticesinde göreve başlayan ve 1/1/2017 tarihli emekliliği ortadan kalkan başvurana, görevden çıkarıldığı 17/8/2016 tarihinden re’sen emekli edildiği 15/8/2019 tarihine kadar geçen süre dikkate alınarak SGK tarafından 3 yıl hizmet süresi üzerinden emekli ikramiyesi farkı ödendiği görülmektedir. Bu durumda, yukarıda yer verilen hükümlerden esasen usulüne uygun olarak ilk defa 15/8/2019 tarihinde emekli olduğu anlaşılan ve anılan tarihteki toplam hizmet süresi ve katsayılar esas alınarak emekli ikramiyesinin ödenmesi gerektiği değerlendirilen başvurana sadece 3 tam yıl hizmeti üzerinden yapılan emekli ikramiyesi ödemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap vermediği bu anlamda ‘makul sürede karar verme’, ilkesine, ayrıca şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Yukarıda açıklanan gerekçelerle; – Başvurana ilk kez emekli aylığı bağlandığı 1/1/2017 tarihinde ödenen emekli ikramiyesinin,
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunundaki sebepsiz zenginleşme hükümleri ve Hazine ve Maliye
Bakanlığının “Kişiden alacaklar” konulu 16 Seri No’lu Genel Tebliği hükümleri dikkate alınarak geri alınması hususunda EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE, – Başvuranın emekli ikramiyesinin, başvuranın usulüne uygun olarak ilk kez 15/8/2019 tarihinde emekli olduğu dikkate alınarak, tüm hizmet süreleri ve 15/8/2019 tarihindeki katsayılar üzerinden hesaplanması ve başvurana ödenmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TEBLİĞİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi