|
ÖZET: Başvuran, emekli ikramiye tutarının hesaplanmasında askerlik süresinin dikkate alınarak 43 yıl olarak belirlenmesini ve eksik yatırılan ikramiyenin ödenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik dosyasını inceledikten sonra, 18 yaşından önceki çalışma sürelerinin 5434 sayılı Kanun’un mülga 12. maddesi gereği hizmet süresinden düşüldüğünü belirtmiştir. Bu doğrultuda, başvuranın toplam hizmet süresi 43 yıl 2 ay 14 gün olarak hesaplanmış, ancak emekli aylığı ve ikramiyesi 41 yıl üzerinden tahakkuk ettirilmiştir.
Başvurunun ardından yapılan incelemelerde, başvuranın 12/12/2023 tarihli dilekçesi ile hatalı işlemin düzeltilmesi talep edilmiştir. Kurum, bu talep üzerine 29/01/2024 tarihinde emekli aylığını 43 yıl 2 ay 14 gün üzerinden düzeltmiş ve eksik ikramiye farkını ödemiştir. Ancak, başvuranın 18 yaşından önceki çalışma süreleri ile ilgili herhangi bir kaza-i rüşt kararı bulunmadığı için bu süreler dikkate alınmamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talepleri doğrultusunda yapılan incelemelerde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6838-S.24.10710
BAŞVURU NO : 2024/2482
KARAR TARİHİ : 01.07.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, tarafına eksik yatırılan ikramiyenin bakiye kısmının ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuranın, emekli ikramiye tutarı hesaplanırken askerlik süresinin de esas alınmak suretiyle 43 yıl olarak hesaplanması ve tarafına eksik yatırılan ikramiyenin ödenmesi talebi hakkındadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi belge isteme konulu yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 29/04/2024 tarih ve sayılı yazı ile giren cevabi yazıda özetle; “…5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 41 inci ve ek 70 inci maddeleri uyarınca 5434 sayılı Kanuna tabi sigortalıların emekli aylıkları, Gösterge Aylığı, Ek Gösterge Aylığı, Kıdem Aylığı, Taban Aylık ve Tazminat Aylığı şeklindeki beş unsurun toplamından oluşan Emekli Aylığı
Bağlanmasına Esas Aylık Tutarının aylık bağlama oranı ile çarpılması sonucu hesaplanmaktadır.
Öte yandan, 27.06.1989 tarih ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesi gereğince, aylıklarını maddede sayılan personel kanunlarına göre alan personele her bir hizmet yılı için (20) gösterge rakamının memur maaş katsayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak kadar kıdem aylığı ödeneceği, ancak
25 ve daha fazla hizmet yılını dolduranlar için gösterge rakamının (500) olarak uygulanacağı hükme
bağlanmıştır. Buna göre, 25 yılın üzerindeki hizmet süreleri kıdem aylığı tutarının hesaplanmasında ve bu nedenle de emekli aylığı veya emekli ikramiyesi tutarı üzerinde herhangi bir etkiye sahip bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi gereğince 18 yaşını bitirmiş bulunanlar anılan
Kanunla tanınan haklardan faydalanmakta olup, kamu görevlilerinin 18 yaşın altında geçen çalışmaları, aynı Kanunun mülga ek 21 inci maddesinde belirlenen usul ve esaslara göre alınmış kaza-i rüşt kararı bulunmadıkça kıdem aylığı ve hizmet süresinden sayılmamaktadır.
Yukarıya alınan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin
10.09.1958 doğum tarihine göre 18 yaşını tamamladığı 10.09.1976 tarihinden önce 05.07.1976-10.09.1976
tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi uyarınca toplam hizmet süresi hesabından düşülmesi sonucunda toplam 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresinin bulunduğu, Yaş haddi nedeniyle resen emekliye sevk edilmesi üzerine 28.09.2023 tarihli ve sayılı işlem ile 1 inci derecenin
4 üncü kademesi intibakı ve (+3600) ek gösterge rakamı üzerinden ve toplam 41 yıl 11 ay 14 gün hizmet
süresi üzerinden 15.09.2023 tarihinden geçerli olmak üzere tarafına emekli aylığı bağlandığı ve (41) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, İlgilinin, Kurumumuz kayıtlarına 15.12.2023 tarihinde geçen 12.12.2023 tarihli dilekçesi ile kıdem süresinin 43 yıl 5 ay 11 gün olmasına rağmen emeklilik işlemlerinin 41 yıl üzerinden gerçekleştirildiğini belirterek hatalı işlemin düzeltilmesini talep etmesi üzerine 29.01.2024 tarihli ve sayılı işlem ile yukarıda belirtilen toplam 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden aylık başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere aylıklarının düzeltildiği, (2) tam hizmet yılına karşılık ilgili adına emekli ikramiyesi farkı tahakkuk ettirildiği ve söz konusu fark aylık ve ikramiye tutarlarının Ziraat Bankası A.Ş. Elazığ Fırat
Şubesine gönderildiği, böylece ikramiyeye esas hizmet süresinin (43) yıla yükseltildiği, Diğer taraftan, Elazığ İl Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben yazılan ve özlük dosyasında, varsa hakkında alınmış kaza-i rüşt kararının gönderilmesini talep eden 17.10.2023 tarihli ve sayılı yazımıza cevaben Elazığ İl
Milli Eğitim Müdürlüğünce gönderilen 25.10.2023 tarihli ve sayılı yazıda arşiv kayıtlarının incelenmesi sonucu ilgili hakkında kaza-i rüşt kararı ile ilgili bilgi ve belgeye rastlanılmadığının bildirildiği, Buna göre, adı geçenin 10.09.1958 doğum tarihine göre 18 yaşını tamamladığı 10.09.1976 tarihinden önce 05.07.1976-10.09.1976 tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi uyarınca kıdem aylığı ve toplam hizmet süresi hesabından düşülmesi ve 3 aylık fiili hizmet zammı süresinin dikkate alınmaması sonucunda bulunan 42 yıl 10 ay kıdem aylığı süresi ve 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden Kurumumuzca ilgiliye ödenen emekli aylığı ve emekli ikramiyesi tutarlarında herhangi bir yanlışlık bulunmamaktadır…” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmünü, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü amirdir.
5. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu Ek Madde 18; “Sosyal Sigortalar Kanununa tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların, emeklilik keseneklerine, Personel Kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine, sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin, her yılı bir kademe ilerlemesine ve tahsil durumlarına göre her 2, 3, 4 veya 5 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde eklenerek bulunacak derece ve kademe aylığı esas alınır.
Bunların, Personel Kanunlarına göre kazanılmış hak olarak aldıkları kademelerin ilerletildiği veya derecelerin yükseltildiği sürece, emeklilik keseneğine esas kademeleri ilerletilir ve dereceleri yükseltilir.
Ancak, bunların emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilebilmesi için, tahsil durumları itibariyle Personel Kanunları hükümlerine göre, en son yükselebilecekleri dereceleri geçmemeleri ve bir derecede en az geçirilmesi gereken yıl sayısı kadar kademeden emeklilik keseneği ödemiş olmaları şarttır.
Şu kadar ki, 18 inci yaşın ikmalinden önce veya iştirakçi oldukları tarihteki tahsil derecelerinden daha aşağı bir tahsil derecesinde sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri süreler dikkate alınmaz.
Sigorta primi ödemek suretiyle geçen sürelerin, Personel Kanunları hükümlerine göre, memuriyette geçmiş sayılmak suretiyle, kazanılmış hak derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilen kısımları, bu madde uyarınca, emeklilik keseneğine esas aylığın tespitinde ayrıca nazara alınmaz.” 5.1. Ek madde 21; “Bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kazai rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi ve öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında,5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.” 6. 5510 sayılı Kanunun “Sigortalı sayılmayanalar” başlıklı 6’ncı maddesi; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanlar,”
Hükmündedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, emekli ikramiye tutarı hesaplanırken askerlik süresinin de esas alınmak suretiyle 43 yıl olarak hesaplanması ve tarafına eksik yatırılan ikramiyenin bakiye kısmının ödenmesini talep etmektedir.
9. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle; başvuranın emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin 10/09/1958 doğum tarihine göre 18 yaşını tamamladığı 10/09/1976 tarihinden önce 05/07/1976-10/09/1976 tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi
uyarınca toplam hizmet süresi hesabından düşülmesi sonucunda toplam 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresinin bulunduğu, yaş haddi nedeniyle resen emekliye sevk edilmesi üzerine 28/09/2023 tarihli ve sayılı işlem ile 1 inci derecenin 4 üncü kademesi intibakı ve (+3600) ek gösterge rakamı üzerinden ve toplam 41 yıl 11 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden 15/09/2023 tarihinden geçerli olmak üzere tarafına emekli aylığı bağlandığı ve (41) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, başvuranın 12/12/2023 tarihli dilekçesi ile kıdem süresinin 43 yıl 5 ay 11 gün olmasına rağmen emeklilik işlemlerinin 41 yıl üzerinden gerçekleştirildiğini belirterek hatalı işlemin düzeltilmesini talep ettiği ve bu talebi üzerine 29/01/2024 tarihli işlem ile toplam 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden aylık başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere aylıklarının düzeltildiği ve tam hizmet yılına karşılık ilgili adına emekli ikramiyesi farkı tahakkuk ettirilerek fark aylık ve ikramiye tutarlarının Ziraat Bankası A.Ş. Elazığ Fırat Şubesine gönderildiği, böylece ikramiyeye esas hizmet süresinin (43) yıla yükseltildiği, diğer taraftan, arşiv kayıtlarının incelenmesi sonucu ilgili hakkında kaza-i rüşt kararı ile ilgili bilgi ve belgeye rastlanılmadığı, bildirilmiştir.
10. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu Ek 18’inci maddesinde (5. paragraf); 18 inci yaşın ikmalinden önce veya iştirakçi oldukları tarihteki tahsil derecelerinden daha aşağı bir tahsil derecesinde sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin dikkate alınmayacağı,
10.1. Ek 21’inci maddesinde de (5.1. paragraf) , bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni
Kanunu hükümlerine göre kazai rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi ve öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında, 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmayacağı düzenlenmiştir.
10.2. 5510 sayılı Kanunun “Sigortalı sayılmayanalar” başlıklı 6’ncı maddesinde ise (6. paragraf) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanların sigortalı olamayacağı hükmedilmiştir.
11. Dolayısıyla 4/1-c li kamu görevlilerinin 18 yaşından önce geçen süreleri emeklilik hizmet ve yaş grubundan sayılmayacağı, 18 yaşından önce geçen sürelerin hizmet ve yaş grubundan sayılabilmesi için memurun bir meslek veya sanat okulunu bitirmesi ve bu meslekleri ile ilgili memuriyet görevine kaza-i rüşt kararı almak suretiyle başlaması gerekmekte olup idarenin gönderdiği cevabi yazıda başvuranın 05/07/1976 tarihinde ilk atamasının yapıldığı ancak 10/09/1958 doğum tarihine göre 18 yaşını tamamladığı 10/09/1976 tarihinden önceki 05/07/1976-10/09/1976 tarihleri arasında arşiv kayıtlarının incelenmesi sonucu kaza-i rüşt kararı ile ilgili bilgi ve belgeye rastlanılmadığı dolayısıyla ikramiyeye esas hizmet süresinin idarece 43 yıl 2 ay 14 gün üzerinden hesaplamaya esas alındığı tespit edilmiştir.
12. Ayrıca başvuran şikayet başvurusunda askerlik süresinin hesaplamaya dahil edilmediğini ifade etmekte ise de idareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında başvuranın 31/07/1982-31/07/1983 tarihleri arasında geçen yedek subaylık süresinin 3 ay fiili hizmet süresi zammı süresi olarak hizmet süresine eklendiği tespit edilmiştir.
13. AYİM Üçüncü Dairesinin 1/10/2015 tarihli ve E.2015/1025, K.2015/1242 sayılı kararında;
“Dava konusu uyuşmazlığın davacının 1/9/1996 – 1/6/1997 tarihleri arasında Astsubay Sınıf Okulunda öğrenci olarak geçirdiği sürelerin hizmetten sayılıp sayılmayacağı noktasında odaklandığı anlaşılmaktadır.
Söz konusu 5434 sayılı Kanun’un Ek-21. maddesinde öngörülen ’18 yaşının bitirilmiş olması’ koşulunun aranmayacağına ilişkin hüküm, gördükleri öğrenim ve branşları ile ilgili bir kamu görevine atanma halinde
artık 18 yaş koşulu aranmadan hizmette geçirilen sürelerin sayılmasına matuftur. Davacının astsubay sınıf okulunda öğrenci statüsünde geçirdiği süre 5434 sayılı Kanun’un Ek-21. maddesi kapsamına girmemektedir. Davacının astsubay sınıf okulunda geçirdiği sürenin fiili hizmetten sayılabilmesi için astsubay sınıf okulunda öğrenci olduğu sürede 18 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir. Oysa davacının 1/6/1979 doğumlu olduğu dikkate alındığında davacının astsubay sınıf okulunda bulunduğu 1/9/19961/9/1997 tarihleri arasında henüz 18 yaşını doldurmadığı anlaşılmaktadır.
Tüm bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde davacının 18 yaşını doldurmadan astsubay sınıf okulunda öğrencilikte geçirdiği sürelerin 5434 sayılı Kanunun 12’inci maddesi gereğince fiili hizmetten sayılmasının mümkün olmadığı, davalı kurum tarafından tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.” Denilmek suretiyle 18 yaş altında geçen sürelerin 5434 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği sonuç ve kanaatine varmıştır.
13.1. Nitekim Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 12/12/2018 tarihli kararında; ilgili kanunların sistematiğini ve kanun hükümlerinde yapılan değişikliklere ilişkin tarihsel süreci bir bütün olarak inceleyerek değerlendirmiş ve 5434 sayılı Kanun’un 12. maddesinde düzenlenen 18 yaşı bitirmiş bulunma kuralının Kanun’un bütününe yönelik, ortak ve genel bir kural olduğu kanaatine ulaşmıştır. Kurul, böylece astsubayların sınıf okullarında 18 yaşın altında geçen öğrenim sürelerinin fiilî hizmet sürelerinden sayılmasına olanak bulunmadığı sonucuna varmıştır.
14. İdare tarafından 28/09/2023 tarihli ve sayılı işlem ile başvuranın 1 inci derecenin 4 üncü kademesi intibakı ve (+3600) ek gösterge rakamı üzerinden ve toplam 41 yıl 11 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden 15/09/2023 tarihinden geçerli olmak üzere tarafına emekli aylığı bağlandığı ve (41) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, başvuranın kıdem süresinin 41 yıl üzerinden gerçekleştirildiği bu hatalı işlemin düzeltilmesi talebi üzerine 29/01/2024 tarihli işlem ile toplam 43 yıl 2 ay 14 gün hizmet süresi üzerinden başvuranın aylık başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere aylıklarının düzeltildiği ve tam hizmet yılına karşılık başvuran adına emekli ikramiyesi farkı tahakkuk ettirilerek fark aylık ve ikramiye tutarlarının Ziraat Bankası A.Ş. Elazığ Fırat Şubesine gönderildiği, böylece ikramiyeye esas hizmet süresinin (43) yıla yükseltildiği ayrıca arşiv kayıtlarının incelenmesi sonucu ilgili hakkında 18 yaşının altında bulunduğu 05/07/1976-10/09/1976 tarihleri arasında kaza-i rüşt kararı ile ilgili bilgi ve belgeye rastlanılmadığı tespit edilmiştir.
15. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuran her ne kadar askerlik süresinin maaş hesabında esas alınmadığı iddiasında bulunmakta ise de başvuranın bir yıl yedek subaylık görevi nedeniyle hizmet süresine idare tarafından 3 ay fiili hizmet süresi eklenmiş olup başvuranın 18 yaşının altında bulunduğu ve hakkında kazai rüşt kararının bulunmadığı 05/07/1976-10/09/1976 tarihleri arasında geçen sürenin mevzuat gereği idarece hizmet süresinde esas alınmadığı bu doğrultuda başvuranın, 43 yıl 2 ay 14 gün üzerinden hesaplanan emekli ikramiyesinin yanlış hesaplandığı ve maaş farklarının yatırılması talebini içeren şikayet başvurusunun reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanun’unun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun
davrandığı, ancak idarenin cevabında başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Elazığ İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi