|
ÖZET: Başvuran, kamu görevinden çıkarılmasının ardından emekli olduğunu, daha sonra göreve iade edildiğini ve emekli ikramiyesinin hesaplanmasında eksiklikler olduğunu iddia etmektedir. Başvuru, emekli ikramiyesinin hesaplanmasında dikkate alınan hizmet süresinin yetersiz olduğunu ve öğretmenlerin ek göstergelerindeki artıştan yararlanmadığını belirtmektedir. Başvuran, 23.12.2023 tarihinde yaptığı başvuruda, emekli ikramiyesinin düzeltilmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvurana 2023 yılında emekli olması üzerine 6 yıl üzerinden 107.139,50 TL emekli ikramiyesi ödendiğini, ancak 7417 sayılı Kanun ile getirilen ek gösterge düzenlemesinin yalnızca 15.01.2023 tarihinden itibaren geçerli olduğunu ifade etmiştir. Başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın toplam hizmet süresinin 35 yıl 9 ay olduğu ve daha önce ödenen 28 yılın düşülmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emekli ikramiyesine esas süresinin 35 tam yıl olarak belirlenmesi ve daha önce ödenen 28 yıllık sürenin düşülmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Ancak, başvuranın ek gösterge farkı talebinin reddedilmesine karar verilmiştir. Bu karar, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6169-S.24.9675
BAŞVURU NO : 2023/20725
KARAR TARİHİ : 06.06.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Göreve iade olduktan sonra emekli olan başvuranın, emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınan hizmet süresine ve ek göstergesine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığını, açıktayken emekli olduğunu ve mahkeme kararı ile emekli ikramiyesini aldığını, daha sonra göreve iade edildiğini, emekli maşlarını iade ettiğini ancak emekli ikramiyesini iade edemediğini, göreve iadesinden sonra bu kez 17.07.2023 tarihinde emekli olduğunu, emekli ikramiyesi olarak tarafına 32,122
TL yatırıldığını, göreve iade edildikten sonra 7 yıl daha çalıştığını, 7 yıllık çalışma karşılığında yaklaşık
150.000 TL emekli ikramiyesi alması gerektiğini, ödenen tutarın eksik olduğunu düşündüğünü, ayrıca
öğretmenlerin ek göstergesinin 3600’e çıkmasına rağmen geçmişte ödenen emekli ikramiyesi yönünden söz konusu farktan yararlandırılmadığını, konuya ilişkin dilekçesine de cevap verilmediğini belirterek emekli ikramiye farkının düzeltilerek tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 24.01.2024 tarihli ve – – sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmekle özetle; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun geçici 4 üncü maddesi gereği 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi olarak çalışan sigortalılar, emekliler ile bunların dul ve yetimlerinin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden
bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında, 5510 sayılı Kanunda aksine bir hüküm belirtilmedikçe, 5510 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan mülga hükümleri de dahil olmak üzere 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.2. 05.07.2022 tarihli ve 31887 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 01.07.2022 tarihli ve 7417 sayılı
Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun ile kamu görevlilerinin ek gösterge rakamlarında 15.01.2023 tarihinden geçerli olarak değişiklikler yapıldığı, buna göre, söz konusu Kanunun 6 ncı maddesi ile 657 sayılı Kanuna ekli (I)
sayılı Ek Gösterge Cetvelinin IV. Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı” değiştirilerek 1. Derece için uygulanacak ek gösterge rakamı “3600” olarak belirlendiği, 2.3. Tüm bu açıklamalar kapsamında ilgilinin emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; Bursa Osmangazi
İlkokulunda Öğretmen olarak görev yapmakta iken 01.09.2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, 2.4. Açıkta iken yapmış olduğu ve Kurumları kayıtlarına 23.09.2016 tarihinde geçen 06.09.2016 tarihli emeklilik başvurusu kapsamında Kurumunca, Kurumları kayıtlarına 17.11.2016 tarihinde geçen
11.11.2016 tarihli yazı ekinde emeklilik sevk onayının gönderilmesi üzerine 30.11.2016 tarihli ve
sayılı işlem ile 01.10.2016 tarihinden başlamak üzere 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki 28 yıl 9 ay 15 gün fiili hizmetine karşılık 1. derece 4. kademe +3000 ek gösterge rakamı üzerinden emekli aylığı bağlandığı, ancak 2829 sayılı Kanun kapsamında birleştirilmiş hizmetleri üzerinden aylık bağlanıp çalışmaları, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermemiş olanlara emekli ikramiyesi ödenmediğinden ilgilinin
5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi (SSK) kapsamındaki hizmetleri araştırılmak üzere emekli ikramiyesi
tahakkuk ettirilmediği, 2.5. Bilahare, ilgili tarafından Kurumları kayıtlarına 28.12.2016 tarihinde geçen 19.12.2016 tarihli dilekçe ile tarafına emekli ikramiyesi ödenmesi talep edildiği, ilgilinin 04.02.1983-17.09.1985 tarihleri arasında (fasılalı olarak) 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi kapsamında 5 ay 8 gün hizmetinin bulunduğunun tespit edildiği ve bu kapsamda 22.02.2017 tarihli ve sayılı “aylık düzeltme kararı” işlemi ile 5 ay 8 gün SSK hizmeti ilave edilmek üzere ilgilinin hizmetlerinin ve emekli aylığının tadil edildiği, 2.6. Bu kapsamda, mülga 2829 sayılı Kanun kapsamında birleştirilmiş hizmetleri üzerinden aylık bağlanması ve çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermemiş olması nedeniyle ilgilinin bahse konu başvurusunun reddedildiği, 2.7. Bunun üzerine, ilgili tarafından emekli ikramiyesinin ödenmesi talebiyle Kurumumuz aleyhine açılan dava kapsamında Ankara 17. İdare Mahkemesince 26.02.2018 tarihinde; (E. / , K. / )
“…hizmetsüreleri birleştirmeye tabi tutulmamış olsa dahi, Sandıktan aylık bağlanabilecek konumda bulunması karşısında, Sandığa tabi hizmetinin ne şekilde sona ermiş olmasına bakılmaksızın, 5434 sayılı
Kanunun 89/1. maddesi hükmü uyarınca ikramiye ödemesinden yararlandırılması gerekirken, aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir
…Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline,…” şeklinde tesis edilen hüküm (söz konusu hükme karşı Kurumca yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesinin
09.10.2019 tarihli kararı ile kesin olarak reddedilmiştir) uyarınca 24.04.2018 tarihli ve sayılı “aylık
düzeltme kararı” işlemi ile ilgili adına aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak (28) tam hizmet yılına karşılık 75.016,52.-TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği ve anılan tutarın
25.04.2018 tarihinde ilgilinin banka hesabına aktarıldığı,
2.8. Öte yandan, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’nun 25.09.2019 tarihli ve sayılı kararına istinaden ilgilinin, Bursa İl Milli Eğitim Müdürlüğüne Öğretmen kadrosu ile görevine iade edildiği ve 09.10.2019 tarihinde görevine başladığı, bu kapsamda bağlanan aylığının kesildiği, 2.9. Bilahare, ilgilinin Kurumuna yapmış olduğu 09.05.2023 tarihli emeklilik başvurusu kapsamında
17.07.2023 tarihi itibarıyla görevi ile ilişiği kesilip emekliye ayrıldığı ve Kurumunca, Kurumları kayıtlarına
15.08.2023 tarihinde geçen 07.08.2023 tarihli yazı ekinde emeklilik sevk onayının gönderilmesi üzerine
29.08.2023 tarihli ve sayılı işlem ile 15.08.2023 tarihinden başlamak üzere 5510 sayılı Kanunun 4/1-
c bendi kapsamındaki 35 yıl 9 ay fiili hizmeti ve aynı Kanunun 4/1-a bendi kapsamındaki 5 ay 8 gün hizmeti olmak üzere toplam 36 yıl 2 ay 8 gün hizmetine karşılık 1. derece 4. kademe +3600 ek gösterge rakamı üzerinden emekli aylığı bağlandığı ve emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak toplam (6) tam yılına karşılık (sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık kamu görevinden çıkarıldığı 01.09.2016 ile son kez göreviyle ilişiğinin kesildiği 17.07.2023 tarihleri arasındaki sürenin – 15.09.2016 – 14.08.2023 arası – 6 yıl
11 ay olmasından dolayı 5434 sk. Md. 89/1 gereğince ikramiye 6 yıl üzerinden hesaplanmıştır) 32.122,98
TL tahakkuk ettirildiği ve ilgilinin banka hesabına aktarıldığı, (Daha önce 24.04.2018 tarihli ve sayılı işlemi ile ilgili adına emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak toplam (28) tam yılına emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği için), 2.10. Bilahare, 20.09.2023 tarihli dilekçesi ile ilgilinin emekli ikramiyesinin hatalı hesaplandığından bahisle, söz konusu hatanın düzeltilmesini talep ettiği, 2.11. Diğer taraftan, Bursa Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğüne yazılan 14.10.2023 tarihli yazı ile daha önce ilgiliye ödenen 75.016,52 TL tutarındaki emekli ikramiyesinin ilgili tarafından iade edilip edilmediğinin bildirilmesinin talep edildiği ve adı geçen Kurumdan alınan 27.10.2023 tarihli yazıda söz konusu tutarın ilgili tarafından iade edilmediğinin bildirildiği, 2.12. Bunun üzerine, 05.01.2024 tarihli ve sayılı “aylık düzeltme kararı” işlemi ile ilgili adına aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak (6) tam hizmet yılına karşılık 107.139,50 TL ettirildiği, bir önceki kararda hesaplanan 32.122,98 TL’nin hatalı olduğunun anlaşıldığı, sonuç olarak 75.016,52.-TL’nin (29.08.2023 tarihli işlem ile sehven tahakkuk ettirilen 32.122,98 TL’nin, son karar ile tahakkuk ettirilen 107.139,50 TL’den düşülmesi suretiyle ulaşılan tutar) ilgili adına ödenmek üzere 08.01.2024 tarihinde Denizbank Osmangazi/Uzunyol/BURSA Şubesine aktarıldığı ve 09.01.2024 tarihli yazı ile ilgiliye bilgi verildiği, 2.13. Öte yandan, ilgili tarafından 7417 sayılı Kanun ile getirilen “3600 ek gösterge düzenlemesi”nden geçmişe dönük olarak faydalanmak talep edilse de, yukarıda da bahsedildiği üzere söz konusu Kanunun yürürlük tarihi 15.01.2023 olduğundan, 06.09.2016 tarihli emeklilik başvurusu kapsamında gerçekleştirilen aylık bağlama işlemi ve bu tarihte yürürlükte bulunan ek gösterge rakamlarına göre (28) tam hizmet yılı için +3000 ek gösterge rakamı esas alınarak hesaplanan ikramiye tutarında bir hata veya eksiklik bulunmadığı gibi, bahse konu düzenlemenin geçmişe dönük olarak uygulanmasına ve dolayısıyla +3600 ek gösterge rakamı esas alınarak emekli ikramiyesinin yeniden hesaplanmasına kanunen imkan bulunmadığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Önceki mevzuat hükümlerinin uygulanması” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır….”
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”, 6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesi; “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
…
Emekli ikramiyesini aldıktan sonra yeniden iştirakçi durumuna girenlerin tekrar emekliye ayrılmalarında, sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık yukarıdaki esaslara göre emekli ikramiyesi ödenir.
…”, 7. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanununun 1 inci maddesi; “Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü halinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır. Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığına bildirilenlerin atama teklifleri; önceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılır. Kurumlar, bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içerisinde atama işlemlerini tamamlar. Bu kapsamda yer alan personele ilişkin kadro ve pozisyonlar, ilgililere ilişkin atama onaylarının alındığı tarih itibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerek kalmaksızın ilgili mevzuatı uyarınca ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Söz konusu kadro ve pozisyonlar, herhangi bir şekilde boşalmaları halinde başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Atama emri, ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı düşer. Kamu kurum ve kuruluşları atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu, işlemlerin tamamlanmasını takip eden on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirirler.
İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.”, 8. 7417 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi ile değişik 657 sayılı Devlet Memurları Kanuna ekli “I
SAYILI CETVEL”in “IV-EĞİTİM ÖĞRETİM HİZMETLERİ SINIFI” bölümü;
IV- EĞİTİM VE ÖĞRETİM HİZMETLERİ SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan; Öğretmen 1 3600
2 3000
3 2200
4 2100
5 1800
6 1700
7 1500
8 1400
9. 7417 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 65 inci maddesi; “(1) Bu Kanunun;
a) 1 inci, 2 nci, 3 üncü, 4 üncü, 5 inci, 6 ncı, 8 inci, 9 uncu, 10 uncu, 11 inci, 12 nci, 14 üncü, 20 nci, 21 inci, 22 nci, 23 üncü ve 60 ıncı maddeleri 15/1/2023 tarihinde, …
yürürlüğe girer.”, şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle; 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmasının ardından 2016 yılında açıktayken emekli olduğunu, ödenmeyen emekli ikramiyesini açtığı dava sonucu aldığını, 2019 yılında
OHAL inceleme Komisyonu kararı ile görevine iade edildiğini, buna bağlı olarak emekliliğinin iptal edildiğini ancak emekli ikramiyesini iade etmediğini, nihayet 15.08.2023 tarihi itibarıyla emekli olduğunu ancak göreve iadesine bağlı olarak geçirdiği süreye ilişkin emekli ikramiyesi ödenirken hizmet süresinin eksik (7 yıl yerine 6 yıl olarak) hesaplandığını ayrıca emekli ikramiyesi hesabında 7417 sayılı Kanunla yapılan ek gösterge artışından yararlandırılmadığını belirterek emekli ikramiyesi hesabının düzeltilmesini ve ek gösterge artışından doğan tutar farkının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. İdarece özetle; 2023 yılında emekli olması üzerine başvurana kamu görevinden çıkarıldığı
01.09.2016 ile son kez göreviyle ilişiğinin kesildiği 17.07.2023 tarihleri arasında geçen 6 yıl 11 ay
hizmetine karşılık 6 yıl üzerinden 107.139,50 TL emekli ikramiyesi ödendiği, 7417 sayılı Kanun ile getirilen “3600 ek gösterge düzenlemesinin” 15.01.2023 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi nedeniyle başvurana daha önce aldığı emekli ikramiyesi için geçmişe dönük ödeme yapılmadığı ifade edilmiştir.
13. Bu çerçevede uyuşmazlığın, KHK ile kamu görevinden çıkarıldıktan sonra emekliye ayrılan ve emekli ikramiyesi ödenen başvurana, görevine iade edildikten sonra yeniden emekliye ayrılması üzerine ödenen emekli ikramiyesinin hesaplanmasında toplandığı anlaşılmaktadır.
14. Başvuru dosyası içeriğindeki bilgi ve belgelerden; başvuranın 01.09.2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, açıkta iken talebi üzerine 01.10.2016 tarihinden itibaren emekli olduğu, Ankara 17. İdare Mahkemesinin 26.02.2018 tarihli E. / , K. / sayılı kararı üzerine tarafına
28 yıl 9 ay 15 gün 4/1-(c) hizmetine karşılık 28 tam hizmet yılı için 3000 ek gösterge üzerinden emekli
ikramiyesi ödendiği, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı üzerine 09.10.2019 tarihinde görevine iade edildiği, göreve iadesi üzerine emeklilik işleminin iptal edilip emekliliğine bağlı olarak tarafına ödenmiş aylık, ek ödeme ve bayram ikramiyelerinin göreve iadesi nedeniyle tarafına ödenmesi gereken görev aylıklarından mahsup edilerek geri alındığı, ancak emekli ikramiyesinin geri alınmadığı, görevdeyken talebi üzerine 15.08.2023 tarihinde emekli olduğu, kamu görevinden çıkarıldığı 01.09.2016 tarihi ile son kez göreviyle ilişiğinin kesildiği 17.07.2023 tarihleri arasında geçen 6 yıl 11 ay 4/1-(c)
hizmetine karşılık 6 yıl üzerinden ve 3600 ek gösterge esas alınarak emekli ikramiyesi ödendiği,
14.1. Buna göre, başvuranın 4/1-(c) kapsamındaki toplam hizmet süresinin 35 yıl 9 ay olduğu, tarafına iki farklı tarihte 28 tam yıl ve 6 tam yıl için olmak üzere toplam 34 tam yıl üzerinden emekli ikramiyesi ödendiği, 28 tam yıl üzerinden ödenen emekli ikramiyesi için ise ek gösterge farkı ödenmediği anlaşılmıştır.
15. Bu durumda öncelikle, KHK ile kamu görevinden çıkarılmaları sonrası emekliye ayrılmış ve emekli ikramiyesi ödenmiş kişilerin OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararıyla göreve iade olmaları halinde emeklilik işlemlerinin ve emekli ikramiyelerinin hukuki durumunun ilgili mevzuatı ve hukuk kuralları çerçevesinde ortaya konması gerekmektedir.
16. 7075 Sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Hakkındaki Kanunun 10 uncu maddesinde; “Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.” denilerek bu madde kapsamında göreve başlayanlar hakkındaki kararnamenin tüm hüküm ve sonuçlarının geriye dönük ortadan kalktığı ve ilgilinin kamu görevinden çıkarılmamış gibi tüm mali ve sosyal haklarının verilmesi gerektiği şeklinde bir düzenleme yapıldığı görülmektedir 17. 7075 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde yer verilen, bir işlemin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkması ifadesi, söz konusu işlemin kendisinin yanında o işlemin sonucuna bağlı olarak doğmuş diğer tüm işlemlerin de hukuk âleminde hiç doğmamış kabul edilerek ortadan kalkmasını gerektirmektedir. Nitekim benzer şekilde, idari yargı organlarınca verilen iptal kararları da idare tarafından tesis edilen işlemleri tesis edildiği tarihten itibaren yani geriye yürür şekilde ortadan kaldırmaktadır.
Bununla birlikte bir işlemin ve ona bağlı işlemlerin sadece ortadan kalkması tek başına yeterli değildir. Bu noktada idare ayrıca, söz konusu işlem ve işlemlerin baştan itibaren doğurmuş olduğu etki ve sonuçlarını derhal ortadan kaldırmak, eski duruma getirici ve telafi edici önlemleri almak zorundadır.
18. Buna göre, bir kamu görevlisinin OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararı neticesinde göreve başlaması halinde, ilgilinin sadece görevden çıkarılma işleminin ortadan kalkması yeterli olmayacaktır.
Anılan işleme bağlı olarak tesis edilen emeklilik işlemleri (emekli maaşı bağlanması ve ödenmesi, emekli ikramiyesi ve bayram ikramiyesi ödenmesi işlemlerinin) de hukuki dayanakları ortadan kalktığı için hiç doğmamış olacak ve ortadan kalkacaktır. Bu halde idarece yapılması gereken, söz konusu işlemlerin sonuçlarının da ortadan kalkmasını sağlayacak işlemleri tesis etmektir.
19. Diğer yandan 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinde iştirakçilere her tam fiili hizmet yılları üzerinden emekli ikramiyesi ödeneceği düzenlenmiş, maddenin sekizinci fıkrasında ise “Emekli ikramiyesini aldıktan sonra yeniden iştirakçi durumuna girenlerin tekrar emekliye ayrılmalarında, sadece sonradan geçen hizmetlerine karşılık yukarıdaki esaslara göre emekli ikramiyesi ödenir.” Hükmüne yer verilmiştir. Anılan hükmün, hukuka uygun şekilde emekliye ayrıldıktan sonra yeniden iştirakçi olan ve tekrar emekliye ayrılanları kapsadığı anlaşılmaktadır. Nitekim mahkemelerce verilmiş bir iptal kararına ya da 7075 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde olduğu gibi doğrudan bir yasa hükmüne bağlı olarak emeklilik işlemleri geçmişe dönük olarak ortadan kalkan kişiler için artık hukuken geçerli bir emeklilik işleminden ve bunun sonuçlarından söz edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla bu kişilerin göreve iade olduktan sonraki emekliye ayrılma işlemleri esasen ilk emeklilikleri olacaktır. Bu durumda bu kişilere daha önce ödenmiş olan emekli ikramiyeleri de göreve iadeleriyle birlikte ödenmelerini gerektiren hukuki dayanak ortadan kalktığı için ilgili idare yönünden sebepsiz zenginleşme hükümleri kapsamında geri istenmesi
gereken bir alacağa dönüşecek ve anılan fıkra kapsamında ödenmiş bir emekli ikramiyesi olarak nitelenemeyecektir. Kaldı ki aksi yönde bir kabul, hukuken ortadan kalkmış bir işleme geçerlilik atfetmek sonucunu doğuracaktır.
20. Sosyal güvenlik mevzuatında OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı neticesinde göreve başlayanlara daha önce yapılmış emekli ikramiyesi ödemelerinin geri alınmasına yönelik özel bir düzenlemeye yer verilmemekle birlikte yargı kararıyla emeklilikleri iptal edilenlerden yeniden göreve başlayanların durumunun SGK’nın 2020/22 sayılı Genelgesiyle belirlendiği ve OHAL İşlemleri İnceleme
Komisyonun kararı neticesinde göreve başlayanlara ilişkin uygulamanın bu çerçevede yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Söz konusu Genelgede emeklilik işlemleri idari yargı kararları ile iptal edilenlerin, emekli sıfatı ortadan kalktığından bu kapsamda kendilerine Kurumca yapılan ikramiye ödemesinin hukuki dayanağının da ortadan kalktığı, ilgililerin göreve başlatılmaları sırasında söz konusu ikramiyenin kurumlarınca ilgililerden tahsil edilmesi gerektiği, bunların tekrar emekliye sevk edilmeleri halinde ise daha önce ödenmiş bulunan emekli ikramiyesi tahsil edilmiş olanlara toplam hizmet sürelerinin tam yılına karşılık, emekli ikramiyesi tahsil edilmemiş olanlara ise yalnızca yeniden göreve başladığı tarih ile emekliye sevk edildiği tarihler arasında geçen hizmet sürelerinin tam yılına karşılık aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar esas alınmak suretiyle emekli ikramiyesi ödeneceği düzenlenmiştir.
21. Mevcut Genelgede, yargı kararıyla ya da OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararıyla göreve iade olan kişilerin emeklilik işlemlerinin ve emekli sıfatının ortadan kalktığının göz ardı ederek emekli ikramiyesine esas sürenin hesaplanması yönünden söz konusu işlemlere bir sonuç bağladığı, bu kişilerin durumunun olağan şekilde emekli olup yeniden göreve başlayan ve tekrar emekliye ayrılan kişilerle aynı kabul edildiği ve göreve iade olduktan sonraki emekliye ayrılma işleminin, ilgililerin hukuken ilk defa emekli olmalarına rağmen, yeniden emekliye ayrılma işlemi olarak nitelendiği, bunun yanında emekli ikramiyelerinin ilgili kurumca kendilerinden geri alınıp alınmamasına bağlı olarak emekli ikramiyelerine esas sürelerinin farklı şekillerde hesaplanmasının öngörüldüğü, bu durumun emekli ikramiyesi ödemesinde esas alınan sürenin farklılaşmasına sebep olduğu anlaşılmaktadır.
22. Nitekim somut olayda 35 yıl 9 ay 4/1-(c) toplam hizmeti olan başvurana eğer emekli ikramiyesi kurumunca geri alınsaydı 35 tam hizmet yılı üzerinden emekli ikramiyesi ödenecekken emekli ikramiyesinin geri alınmaması nedeniyle 34 (28+6) tam hizmet yılı üzerinden emekli ikramiyesi ödendiği anlaşılmıştır.
23. Bu durumda, 2019 yılında OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı üzerine görevine iade işleminin bir sonucu olarak başvuranın emeklilik işleminin ve buna bağlı diğer işlemlerin hukuken ortadan kalktığı, dolayısıyla hukuka uygun şekilde ilk defa 2023 yılında emekliye ayrıldığı dikkate alındığında; başvurana 2023 yılında ödenen emekli ikramiyesine esas süresinin başvuranın toplam 35 yıl 9 ay 4/1-(c)
hizmeti esas alınarak 35 tam yıl olarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
24. Diğer yandan 2018 yılında başvurana 28 tam hizmet yılı esas alınarak emekli ikramiyesi ödendiği, ödenen tutarın başvuranın göreve iadesi sonrası geri alınmadığı, dolayısıyla başvuranın mülkiyetinde kalmak suretiyle başvuranın tasarrufunda ve kullanımında kaldığı hususları göz ardı edilmemelidir.
Nitekim göreve iadeleri sonrası yeniden emekli olan başvuranların, kendilerine daha önce ödenmiş emekli ikramiyelerine esas süreleri dikkate alınmaksızın tüm hizmet süreleri üzerinden emekli ikramiyesi ödenmesi, daha önce ödenmiş emekli ikramiyesi tutarının ise son hesaplanan tutardan mahsup edilmesi talepleri üzerine açılmış davalarda verilen kararlarda da aynı hususlara işaret edilerek davaların reddedildiği
görülmüştür (Ankara 4. İdare Mahkemesinin 23.12.2021 tarihli ve Esas No : 2021/264 Karar No :
2021/2378 sayılı, Ankara 16. İdare Mahkemesinin 21.06.2021 tarihli ve Esas No : 2020/2095 Karar No :
2021/1345 sayılı, Ankara 5. İdare Mahkemesinin 17.03.2021 tarihli ve Esas No : 2020/1706 Karar No :
2021/398 sayılı kararı).
25. Bu çerçevede; başvurana, 35 tam yıl dikkate alınarak belirlenen emekli ikramiyesi süresinden daha önce ödemeye konu edilmiş 28 yılın düşülmesi sonucu geriye kalan 7 tam yıl için ödeme yapılması gerektiği, bahse konu 28 yıl karşılığı süre için ise ek gösterge fark ödemesi yapılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.
26. Yukarıda yer verilen mevzuat, açıklama ve değerlendirmeler neticesinde; başvurana, göreve iadesi sonrası geçen 6 yıl 11 aylık hizmeti esas alınarak 6 tam yıl için emekli ikramiyesi ödenmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı, 28 yıl karşılığı için ek gösterge farkı ödenmemesi işleminde ise hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
28. Diğer yandan, emekli olduktan sonra yargı kararı ile ya da OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararı neticesinde görevine geri dönenlerin emeklilik işlemi ortadan kalktığından kişilere ödenen emekli ikramiyelerinin sebepsiz zenginleşmeye neden olduğu, kendilerine ödenmiş tutarların 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ilgililerden geri istenebileceği açıktır.
28.1. Nitekim OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonun kararı neticesinde göreve başlayanlara da kıyasen uygulandığı görülen SGK’nın 2020/22 sayılı ve yargı kararıyla emeklilikleri iptal edilenlerden yeniden göreve başlayanların durumunun düzenlendiği Genelgesinde de; emeklilik işlemleri iptal edilenlerin, emekli sıfatı ortadan kalktığından bu kapsamda kendilerine SGK tarafından yapılan ikramiye ödemesinin hukuki dayanağının da ortadan kalktığı, ilgililerin göreve başlatılmaları sırasında öncelikle söz konusu ikramiyenin görev yaptıkları kurumlarınca ilgililerden tahsil edilmesi gerektiğinin düzenlendiği görülmektedir.
28.2. Bu durumda, göreve iade olan kişilere ödenmiş emekli ikramiyelerine yönelik olarak öncelikle yapılması gerekenin, kurumlarınca, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın “Kişiden Alacaklar” konulu 16 Sıra No’lu Genel Tebliğine göre tahsili yoluna gitmek olduğu anlaşıldığından, benzer uyuşmazlıkların önüne geçilebilmesi için, ilgililerin göreve iadesinin ardından idarece ilgililerin yeniden emekliye ayrılması beklenmeden süratle harekete geçilmesi ve yukarıda anılan Kanun, Genelge ve Tebliğe uygun şekilde hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren
kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE KISMEN REDDİNE; – Başvuranın emekli ikramiyesine esas süresinin 35 yıl 9 ay 15 günlük 4/1-(c) hizmeti esas alınarak
35 tam yıl olarak belirlenmesi ve daha önce ödemeye konu edilmiş 28 yıllık sürenin söz konusu
süreden düşülmesi sonucu geriye kalan 7 tam yıl için başvurana ödeme yapılması hususunda
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
– Başvuranın 2018 yılında aldığı 28 yıl karşılığı emekli ikramiyesi için tarafına ek gösterge farkı ödenmesi talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi