|
ÖZET: Emekli ikramiyesi ödemeleri, 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi çerçevesinde belirli şartlara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu maddeye göre, 4/1-(c) kapsamında sigortalı olanların emekli ikramiyesi alabilmesi için emeklilik talebinin ilgili kurumlarca onaylanması gerekmektedir. Özellikle 2008 yılından sonra bu düzenleme daha da netleşmiş ve emekliye sevk onayı, emeklilik işlemlerinin tamamlanması açısından yasal bir zorunluluk haline gelmiştir.
Başvuranın emeklilik süreci, 1990-2016 yılları arasında 25 yıl 7 ay 15 gün hizmet süresiyle başlamış, ancak 2016 yılında kamu görevinden çıkarılması nedeniyle emekliye sevk onayı alınamamıştır. Başvuran, emeklilik talebini 2017 yılında yineleyerek gerekli belgelerin gönderilmesini istemiştir. Ancak Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü, başvuranın kamu görevinden çıkarılması nedeniyle emekliye sevk onayının verilmediğini bildirmiştir. Sonuç olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu, emekli ikramiyesinin ödenmesi için emekliye sevk onayının alınmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Kamu Başdenetçisi, Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne başvuranın emekliye sevk onayının makul sürede tamamlanması için tavsiyede bulunmuştur. Bu süreçte, ilgili idarelerin hukuka uygun hareket etmesi ve başvuranın haklarının korunması önem arz etmektedir. |
onayının hangi hallerde hangi makamlarca alınacağının da sayma yoluyla hükme bağlandığı, 3.4. Ayrıca yine 4/ 1-(c) kapsamındaki sigortalılara emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin esasları düzenleyen 5434 sayılı Kanunun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin on birinci fıkrası gereğince, gerek görevleri sırasında gerekse açıkta bulundukları sırada yapmış oldukları talepler kapsamında aylık bağlama işlemi gerçekleştirilen ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ile belirlenmiş esaslara göre emekli ikramiyesi ödenmesine hak kazanan 4/ 1-c sigortalılarına yapılacak emekli ikramiyesi ödemelerinin ilgili kurumlardan tahsili amacıyla emekliye sevk onayının alınmış olmasının bir zorunluluk olarak ortaya çıktığı, benzer bir düzenlemeye ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı olanlar hakkında uygulanmakta olan 5434 sayılı
Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında da yer verildiği, 3.5. Buna göre, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesinin, gerek emeklilik işleminin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik ortaya çıktığı, 3.6. Dolayısıyla isteği ile emeklilik talebinde bulunan başvurana emekli ikramiyesinin tahakkuk ettirilebilmesi için kurumunun en yüksek amirince emeklilik talebinin onaylanarak gönderilmesi gerektiği, 3.7. Yukarıda değinilen hüküm ve açıklamalar kapsamında başvuranın emeklilik sicil dosyasının tetkikinden; 05/ 10/ 1990 – 19/ 05/ 1993 ve 31/ 08/ 1993 – 01/ 09/ 2016 tarihleri arasında 5510 sayılı
Kanunun 4/ 1-(c) bendi kapsamında toplam 25 yıl 7 ay 15 gün hizmeti bulunmaktayken, 672 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile 01/ 09/ 2016 tarihinde kamu görevinden çıkarıldığı, açıkta iken
Kurum kayıtlarına 25/ 04/ 2017 tarihinde geçen 03/ 03/ 2017 tarihli dilekçesi ile emekli aylığı bağlanmasını talep etmesi üzerine, 24/ 05/ 2017 tarihli yazı ile Kurumundan emekliliğine esas bilgi ve belgeler ile birlikte emekliye sevk onayının gönderilmesinin talep edildiği ve başvuranın Kurum kayıtlarına 07/ 06/ 2017 tarihinde geçen 22/ 05/ 2017 tarihli dilekçesi ile emeklilik talebini yinelediği, 3.8. Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 09/ 06/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ekinde başvurana ait hizmet belgesi, diploma vb. belgelerin gönderildiği, ancak emekliye sevk onayının gönderilmemesi üzerine 12/ 07/ 2017 tarihli yazı ile Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğünden başvuran adına alınacak emekliye sevk onayının gönderilmesinin bir kez daha talep edildiği, bilahare başvuranın Kurum kayıtlarına 25/ 09/ 2017 tarihinde geçen 16/ 09/ 2017 tarihli dilekçesi ile emeklilik işlemlerinin sonuçlandırılmasını talep etmesi üzerine 06/ 10/ 2017 tarihli yazı ile Aydın İl Milli
Eğitim Müdürlüğünden ilgili adına alınacak emekliye sevk onayının gönderilmesinin tekiden yeniden talep edildiği, 3.9. Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 19/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazısında 672 sayılı
KHK ile görevine son verilen başvuranın kurumları ile ilgisi kalmadığı için emekliye sevk onayı düzenlenmesinin uygun görülmediğinin bildirildiği ve başvuranın da Kurum kayıtlarına 30/ 10/ 2017 tarihinde geçen 25/ 10/ 2017 tarihli dilekçesi ile emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını yeniden talep ettiği, 3.10. Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğünün söz konusu yazısı üzerine, 27/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı işlem ile 1 inci derece 4 üncü kademe intibakı ve 3000 ek gösterge rakamı üzerinden ve 5510 sayılı Kanunun 4/ 1-(c) bendi kapsamındaki toplam 25 yıl 7 ay 15 gün hizmetine karşılık 01/ 05/ 2017
3 / 10tarihinden itibaren başvurana emekli aylığı bağlandığı, ancak emekli ikramiyesi ödenmesine esas
emekliye sevk onayının gönderilmemesi nedeniyle emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilemediği, 3.11. Bu nedenle, başvurana tabi olduğu mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının Kurumunca gönderilmemesi nedeniyle ikramiye tahakkuk ettirilmeyen başvuran hakkında yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 5. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 6. 31/ 05/ 2006 tarihli 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında;
“…
Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır . (Ek cümle : 11/ 10/ 2011-KHK- 666/ 5 md.) Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır .” 6. 5510 sayılı Kanunun; 48 inci maddesinde;
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malûllük veya vazife malûllüğü işlemleri;
…
b) İstek üzerine veya yaş haddi, malûllük veya vazife malûllüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, …
4 / 10onayı ile tekemmül eder .
Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez . Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder .
Özelleştirilmeleri sonucu sermayesindeki kamu payı % 50’nin altına düşen kuruluşlar ile satış veya devri yapılmış olan kuruluşlarda çalışmakta iken emekliye ayrılanlar için emekliye sevk onayı aranmaz. Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” hükmünü amirdir .
…” 7. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin on birinci fıkrasında;
“Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik
Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik
Kurumuna aktarılması zorunludur .” 8. 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında;
“Bu madde gereğince ödenen emekli ikramiyesi, emekliye sevk onayı veren kamu idareleri (Danıştay
Başkanları için Danıştay, Sayıştay Başkanları için Sayıştay) tarafından yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır . Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ( 6) numaralı fıkra uyarınca fazladan ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ile ( 7) numaralı fıkra gereğince ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ise yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Hazine tarafından Sosyal Güvenlik
Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır .” 9. 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin; 9.1. “Ödenmeyecek ikramiyeler” başlıklı 5 inci maddesinde;
“21/ 3/ 2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında ikramiye ödemesi yapılması gereken kişilerden; terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olduğunun değerlendirilmesi üzerine kamu görevinden çıkarılanların paylarına düşen miktarlar ödenmez . Aynı nedenle haklarında adli veya idari soruşturma veya kovuşturma yürütülen kişilerin paylarına düşen miktarlar ise soruşturma veya kovuşturma sonuçlanıncaya kadar 10/ 12/ 2013 tarihli ve 5018 sayılı
Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında emanete alınır .
9.2. “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“20/ 07/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü halin yürürlüğe girdiği 21/ 07/ 2016 tarihinden geçerli olmak üzere, 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasında emekliye sevk
.
5 / 10onayı için öngörülen bir aylık süre olağanüstü hal süresince uygulanmaz .”
düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Kamu görevinden ihraç edilen başvuran bir numaralı paragrafta anlatıldığı üzere, emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir .
12. Sosyal Güvenlik Kurumu, 27/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı işlemiyle başvurana, 1 inci derece
4 üncü kademe intibakı, 3000 ek gösterge rakamı üzerinden ve 5510 sayılı Kanunun 4/ 1-(c)
kapsamındaki toplam 25 yıl 7 ay 15 gün hizmetine karşılık 01/ 05/ 2017 tarihinden itibaren emekli aylığının bağlandığını, ancak emekli ikramiyesinin emekliye sevk onayını veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının kurumunca gönderilmemesi nedeniyle, emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilemediğini bildirmiştir . Bu nedenle, uyuşmazlık konusu, başvuranın emeklilik işlemlerinin tamamlanması için ilgili idarece emekliye sevk onayı verilmesinin gerekli olup olmadığı, bu onayın verilmesi yetkisinin niteliği ve bu onay için öngörülen sürenin tespiti hususlarının irdelenmesini gerektirmektedir .
13. Sosyal Güvenlik Kurumunca emekli ikramiyesinin ödenmesi için emekliye sevk onayı aranıp aranmayacağı ile ilgili olarak; 13.1. Başvuran, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı
Kanuna tabi göreve başladığından, hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir .
13.2. Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanunun “Emekli Aylığı Bağlanacak Haller” başlıklı mülga 39 uncu maddesiyle, istifa eden, istifa etmiş sayılan, emeklilik hakkı tanınmayan kadrolara nakil suretiyle tayin edilen, idareten veya cezaen vazifelerine son verilen , Bakanlık emrine alınanlardan kurumlarca teklif edilen eski vazifelerine eşit veya bir aşağı derecedeki emeklilik hakkı tanınan vazifeleri kabul etmemek suretiyle ilgisi kesilerek aylıksız duruma geçen, kadro yüzünden açıkta kalanlardan aylıksız veya ücretsiz duruma giren veya kadroları kurumlarınca geçici hale getirilen iştirakçilere (sigortalılara) 25 fiili hizmet yılını ve kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanabileceğini hükme bağlanmıştır .
13.3. 5510 sayılı Kanunun “Kamu Görevlilerinin Emekliye Sevk Onayları” başlıklı 48 inci maddesi;
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü işlemleri; a) Re’sen emekliye sevk hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın, b) İstek üzerine veya yaş haddi, malullük veya vazife malullüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, … onayı ile tekemmül eder . Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez .
6 / 10Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi
ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder . … Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” Hükmünü amirdir .
13.4. 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin on birinci fıkrası ise; “Bu madde gereğince Sosyal
Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur .” hükmünü amirdir .
13.5. Bununla birlikte ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı olanlar hakkında uygulanmakta olan 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilerek, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesinin, Sosyal Güvenlik Kurumunca ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili açısından bir zorunluluk olduğu düzenlenmiştir .
13.6. Diğer taraftan, Sosyal Güvenlik Kurumunun 19/ 08/ 2016 tarihli ve .
sayılı yazı ile Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden memuriyetten ihraç edilenlerden veya herhangi bir nedenle memuriyet görevlerinden ayrılmaları sonrasında aylık talebinde bulunanlardan 5434 ve 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanmasına veya emekli ikramiyesine hak kazananlar hakkında emeklilik onayı aranmaksızın; emeklilik işlemlerinin tekemmülü ve müstahak olanlara bu nedenle ödenecek emekli ikramiyesinin ilgililerin son defa görev yaptıkları kurumlardan tahsil edilip edilemeyeceği konusundaki Bakanlık görüşü sorulmuş, anılan yazıya cevaben alınan 10/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda; bahsi geçen kişiler hakkında 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi ve bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacaklara Kurum tarafından ödenecek emekli ikramiyesi tutarlarının emekliye sevk onayını düzenleyen kamu kurum veya kuruluşlarına fatura edilmesi gerektiği bildirilmiştir . Bununla birlikte
2.2 numaralı paragrafta değinildiği üzere, Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından 673 Sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesi gereği başvurana ikramiye ödemesi yapılamayacağı açıklamalarına yer verilmiştir . Ancak tüm hükümleri birlikte değerlendirildiğinde söz konusu maddenin, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında ikramiye ödemesi yapılması gereken kişilerden; terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olduğunun değerlendirilmesi üzerine kamu görevinden çıkarılanlara ödenecek ikramiyelerle ilgili olduğu görülmektedir .
Dolayısıyla hem 3 numaralı paragraf ve alt bentlerinde yer verilen Sosyal Güvenlik Kurumunun açıklamalarının hem de ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, başvuru konusu olay kapsamında doğrudan emekli ikramiyesi ödenmesini yasaklayan bir mevzuat hükmünün bulunmadığı anlaşılmaktadır .
13.7. Tüm bu mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumunca emekli
.
7 / 10ikramiyesinin ödenmesi için ilgili idarece emekliye sevk onayının gönderilmesinin yasal bir
zorunluluk olduğu değerlendirilmektedir .
14. Emekliye sevk onayının ilgili idarece verilmesi yetkisinin niteliği ile ilgili olarak; 14.1. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi, gerek emeklilik işleminin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin ilgili kurumlardan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıktığı tespitinden sonra, idarelerin emekliye sevk onayı düzenlenmesi konusundaki yetkilerinin takdir yetkisi mi yoksa bağlı yetki mi olduğu hususunun incelenmesi gerekmektedir .
14.2. Bazı konularda hukuk düzeni, idareye, belirli şart ve durumların gerçekleşmesi halinde belli bir çözüm şeklini uygulama ödevi yükler . Bu durumda idarenin bağlı yetkisinden söz edilir . Diğer bir deyişle, idareye bir tercih imkânı sağlanmamışsa idarenin bağlı yetkisinden söz edilir .
14.3. Bunun aksine bazı durumlarda da idarenin takdir yetkisi mevcuttur . İdarenin ne zaman, nerede, nasıl bir işlem yapacağının hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığını kabul etmek gerekir . Buna göre takdir yetkisi , idareye, işlemin sebebini, konusunu, zaman ve yerini belirlemek; çeşitli çözümlerden birini seçmek; işlem yapmak ya da yapmamak konusunda verilen hareket serbestisi veya belli olguların varlığı halinde, idarenin serbestçe ya da mevcut seçeneklerden birini uygun gördüğünce tercih ederek karar alabilme imkânı olarak tanımlanabilir . (SEÇKİN, Sinan, ÜSTÜN Gül; “ Mehmet Akif Aydın’a Armağan; İdari
İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi” , http : //dergipark .gov.tr/download/article-file/ 273387, Erişim tarihi : 18/ 08/ 2017, s. 511 v.d.) .
14.4. Kanunlarda, emredici kelimeler yerine “verebilir”, “edilebilir”, “atayabilir”, “görevlendirilebilir”, “dönüştürülebilir” gibi yetki verdiği makama yapmak ya da yapmamak konusunda bir seçim imkânı tanıyan düzenlemeler, idarenin takdir yetkisinin mevcut olduğu durumlara örnek gösterilmektedir .
14.5. Somut olaya uygulanan mevzuat hükümlerine bakıldığında, kanunun seçim imkânı tanıyan bir düzenleme içermediği; hatta aksine “ emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez .” şeklinde emredici hükmü kuvvetlendiren bir hüküm ihtiva ettiği görülmektedir .
14.6. 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesi hükmüyle, kamu görevlilerinin emekliye sevk onayı işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması hükme bağlanmıştır . Ancak anılan hüküm, Sosyal Güvenlik Kurumunun 28/ 12/ 2016 tarihli ve 5510
Sayılı Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendine Tabi Sigortalıların
Emeklilik Talepleri Kapsamında Yapılacak İşlemlere İlişkin Duyuru’sunda da açıkça ifade edildiği üzere; “…bu hüküm olağanüstü hal süresince emeklilik talebinde bulunulamayacağı veya emeklilik işlemlerinin yapılmayacağı veyahut haklarında yaş haddi dâhil resen emeklilik işlemi uygulanması gereken sigortalılar hakkında da emeklilik ve ilişik kesme işleminin tesis edilmeyeceği anlamına gelmemektedir .” Anılan hükmün, emekliye sevk onayının ülkemizde yaşanan olağanüstü hal nedeniyle 1 aylık süre içerisinde yerine getirilememesi haline ilişkin olduğu, idareye anılan
.
8 / 10mevzuat hükümleri kapsamında emekliye sevk onayı vermeme yetkisi olarak değerlendirilemeyeceği
şeklindeki görüşe iştirak edilmektedir . Bu yönüyle anılan yetkinin bağlı yetki olarak değerlendirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
15. Emekliye sevk onayı için öngörülen sürenin tespiti ile ilgili olarak ise; 15.1. Belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, emekliye sevk onayının 1 aylık süre içerisinde gönderilmesi gerektiği; ancak 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı
6 ncı maddesi hükmüyle, kamu görevlilerinin emeklilik talepleri ve bu kapsamda alınacak emekliye
sevk onayı ile ilişik kesme işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması yönünde hüküm tesis edildiği görülmektedir .
15.2. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan hain darbe girişimi ve ülkemizin bekasıyla ilgili yaşanan olağanüstü olaylar kapsamında, devletin, anılan KHK ve diğer KHK’lar ile tedbirler almasının elzem olduğu kadar bir gereklilik olduğu da aşikârdır . Bu noktada, hain darbe girişiminin etkisi nedeniyle emekliye sevk onayı verilmesi işlemine ilişkin bir aylık sürenin kaldırılmasıyla idarelere olağanüstü hal süresince bu süreyle bağlı kalmama imkânı getirilmiş olduğu anlaşılmakla birlikte, hukuk devletinin gereği olarak idarelerin, anılan KHK ile süre sınırı kaldırılmış olsa da, makul bir sürede gerekli işlemleri tamamlayarak yasanın öngördüğü işlemleri yerine getirmesi ve emekliye sevk onayını makul sürede göndermesi beklenmektedir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Sosyal Güvenlik Kurumunun ve Aydın İl Milli
Eğitim Müdürlüğünün, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı görülmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının Aydın İl
Milli Eğitim Müdürlüğüne tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde mezkûr idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; Aydın İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuran hakkında emekliye sevk onayı gönderilmesi işlemlerinin makul sürede tamamlanması için
AYDIN İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Aydın İl Milli Eğitim
Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
9 / 10Kararın BAŞVURANA, AYDIN İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi