|
ÖZET: Başvuran, Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışan babasının 2018 yılında vefat etmesi üzerine emekli ikramiyesi talep etmiştir. Ancak, başvurusu, babasının ölüm tarihi itibarıyla evli olması nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, mirasçı olarak kendisine de emekli ikramiyesinin yarı oranında ödenmesini talep etmektedir. İlgili idare, başvuranın evli olması sebebiyle 5434 sayılı Kanun’un mülga 75. maddesi gereğince aylığa hak kazanmadığını ve dolayısıyla emekli ikramiyesi ödenemeyeceğini belirtmiştir.
İdarenin açıklamaları doğrultusunda, başvuranın babasının vefatında evli olması nedeniyle, 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi çerçevesinde emekli ikramiyesinin kendisine ödenemeyeceği sonucuna varılmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararları da, emekli ikramiyesinin ödeneceği kişilerin belirlenmesinde sosyal güvenlik ilkelerinin gözetilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emekli ikramiyesi talebi, ilgili mevzuat ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında reddedilmiştir. İdarenin işlemlerinde iyi yönetim ilkelerine uyulması gerektiği de belirtilmiştir. Başvuran, karara itiraz etme hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6887-S.10491
BAŞVURU NO : 2019/4048
KARAR TARİHİ : 06/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAMU GÖREVLİLERİ EMEKLİLİK DAİRE
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli ikramiyesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, … …’nın avukatı … … tarafından yapılmış olan başvuruda; başvuran, müvekkili … …’nın babası … …’in Manisa Celal BAYAR Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalışırken vefat ettiğini, geriye iki kızı kaldığını, müvekkili dışındaki diğer kızın vefat eden babanın kıdem tazminatı ve diğer haklardan yararlandığını ve ödeme yapıldığını, kendilerinin de kıdem tazminatı ve diğer işçilik haklarını yazılı olarak talep etmelerine rağmen müvekkilinin evli olması nedeniyle kıdem tazminatı yönünden yapılacak bir işlem bulunmadığı şeklinde cevap verildiğini, kanunen maaşa hak kazanamayacakları için maaş talebinde bulunmadıklarını, fakat kıdem ve diğer işçilik alacakları yönünden mirasçının evli olup olmamasının bir önemi olmadığını belirterek ödemenin mirasçılık belgesi kapsamında yarı oranda müvekkili adına yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin 17/05/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde ;
2.1. Başvuranın babası … …’in Manisa Celal Bayar Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde
Öğretim Görevlisi olarak görev yapmaktayken 29/08/2018 tarihinde vefat ettiği,
2.2. Manisa Celal Bayar Üniversitesinin 23/10/2018 tarihli ve … sayılı yazısı ekinde emeklilik belgeleri ile … … vekili Av. … …’ün müvekkiline aylık bağlanması ve emekli ikramiyesi ödenmesi talepli dilekçesini göndermesi üzerine 12/11/2018 tarihli ve … tarihli işlem ile …
…’in kızı … …’e 15/09/2018 tarihinden itibaren yetim aylığı bağlandığı ve babasının emekli ikramiyesinin ödenmesine müstahak 21 tam yıl hizmet yılına karşılık hesaplanan emekli ikramiyesinin tamamının adına tahakkuk ettirildiği, bu karşılık … …’in diğer kızı … …’ya evli olması nedeniyle yetim aylığı bağlanmadığı ve emekli ikramiyesinin tahakkuk ettirilmediği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.3. Başvuranın vekili Av. … …’in Kurum kayıtlarına 18/12/2018 tarihinde geçen bila tarihli dilekçesi ile müvekkilinin emekli ikramiyesinin ödenmesini talep ettiği, söz konusu talebin, müvekkilinin ölüm tarihinde evli olması nedeniyle 5434 sayılı Kanunun mülga 75 inci maddesi nedeniyle kendisine yetim aylığı bağlanmadığı ve yetim aylığı bağlanmaması nedeniyle anılan
Kanunun 89 uncu maddesinin yedinci fıkrası gereği tarafına emekli ikramiyesi de ödenemeyeceği gerekçesi ile 08/01/2019 tarihli yazıları ile talebinin reddedildiği,
2.4. Başvuranın babası … …’in ölüm tarihinde evli olması nedeniyle tarafına 5434 sayılı
Kanunun mülga 75 inci maddesi kapsamında yetim aylığı bağlanmayan, kendisine aylık bağlanmaması ve … …’in diğer kızı … …’e aylık bağlanması nedeniyle aynı Kanunun 89 uncu maddesinin yedinci fıkrası gereği … …’den dolayı hesaplanan emekli ikramiyesinin tamamının
Sevim … … adına tahakkuk ettirilmesi nedeniyle adına emekli ikramiyesi de tahakkuk ettirilmeyen … … hakkında Kurumlarınca yapılan işlemlerde Anayasa Mahkemesinin 11/07/2018 tarihli ve Esas Sayısı : … ve Karar Sayısı : … sayılı kararı da dikkate alındığında herhangi bir yanlışlık bulunmadığı,
Hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun
5.1.“5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinde “(…)
Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. (…)” hükmüne yer verilmektedir.
5.2. “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tâbi geçen çalışmalar için bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı geçici 2 nci maddesinin yedinci fıkrasında, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır.
Ancak, bunlardan bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenlere 5434 sayılı
Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanuna göre 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanması gerekenlerden, bu Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girmeyenler için, bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri esas alınır. (a) bendi hükümlerinin uygulamasına esas alınacak kanun, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında geçen süreler hariç, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir. Bu Kanuna tabi hizmetlerle 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de bu fıkra hükümleri esas alınmak suretiyle bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.” hükümlerine yer verilmektedir.
6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 6.1. Mülga 75 inci maddesinde, “Kendisinden aylık bağlanacak olanların ölümü tarihinde evli bulunmıyan kız çocuklarına aylık bağlanır. Evlenme dolayısıyla aylığı kesilmiş olanlardan sonradan boşanan veya dul kalanların da eski aylıkları bağlanarak ödenir. Ölüm tarihinde evli olmaları sebebiyle aylık bağlanmamış kız çocuklarından bilahare boşanan veya dul kalanlara da bu tarihleri takibeden aybaşından itibaren aylık bağlanır. Bu takdirde evvelce
68 inci madde gereğince ölüm tarihinde müstahak dul ve yetimlere bağlanmış olan aylıklarda;
bu kere aylık bağlanan çocuk da nazara alınmak suretiyle gerekirse düzeltme yapılır.” 6.2. “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin 6.2.1. Yedinci fıkrasında, “Emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmadan veyahut toptan ödeme yapılmadan ölen iştirakçiler için yukarıdaki esaslara göre hesaplanacak ikramiyenin tamamı, aylığa veya toptan ödemeye hak kazanan dul ve yetimlere, bu Kanunun mülga 68 inci maddesinde gösterilen hisseleriyle orantılı olarak ödenir.” 6.2.2. Onuncu fıkrasında, “Sosyal Güvenlik Kurumunca tahakkuk ettirilmiş veya ettirilecek emekli ikramiyelerini almadan ölenler ile ölüm tarihinde aylığa müstahak dul ve yetim bırakmadan ölen iştirakçilerin ikramiyeleri, kanuni mirasçılarına ödenir.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, vekili aracılıyla yapmış olduğu başvurusunda, babasının Manisa Celal Bayar
Üniversitesinde görev yapmaktayken 29/08/2018 tarihinde vefat ettiğini, bu nedenle emekli ikramiyesinin tarafına ödenmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunduğunu, ancak kendisinin evli olduğundan bahisle talebinin reddedildiğini belirterek mirasçı sıfatıyla kendi payına düşen oranda emekli ikramiyesinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi gereği, kendisine aylık bağlanmadan veya toptan ödeme yapılmadan vefat eden 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamındaki sigortalıların hak kazandıkları emekli ikramiyesi tutarının tamamı, öncelikli olarak aylığa veya toptan ödemeye hak kazanan dul ve yetimlere hissesi oranında ödenmekte, yalnızca adına tahakkuk ettirilen veya tahakkuk işlemleri devam etmesi nedeniyle tahakkuk ettirilecek emekli ikramiyesini almadan ölenlerin ve ölüm tarihinde aylığa veya toptan ödemeye müstahak dul ve yetimi bulunmayanların emekli ikramiyeleri kanuni mirasçılarına ödenebilmektedir.
10. Diğer bir ifade ile aylığa veya toptan ödemeye müstahak dul ve yetimlerin bulunması halinde emekli ikramiyesinin tamamı, söz konusu dul ve yetimlere hisseleri oranına göre ödenmekte, aylığa veya toptan ödemeye hak kazanamayan mirasçılara emekli ikramiyesi ödenememektedir.
11. Nitekim, 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin yedinci ve onuncu fıkralarının
Anayasa’nın 10 ve 35 inci maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali talebiyle yapılan başvuru neticesinde Anayasa Mahkemesinin 11/07/2018 tarihli ve Esas Sayısı : … ve Karar Sayısı : …
sayılı kararında, emekli ikramiyesinin ödeneceği kişilerin belirlenirken kişilere asgari yaşam düzeyi sağlamayı amaçlayan sosyal güvenlik ilkesi gereğince ölenin altsoyu olarak kanuni mirasçıları arasından ölenin desteğine muhtaç olanların korunmasında ve bu kişilere öncelik tanınmasında sosyal güvenlik ilkesi ile çelişen bir yön bulunmadığı, görevi başında vefat eden iştirakçilerin geride kalanlarına ödenecek emekli ikramiyesinin hukuken henüz mevcut mülk niteliği almamış bir sosyal güvenlik alacağı niteliği taşıdığı ve bu nedenle kanun koyucunun bu alacağın ödeneceği kişilerin tespitinde sahip olduğu geniş takdir yetkisi göz önünde bulundurulduğunda amaç ve araç sırasında uygun bir ilişki kurulduğu ve itiraz konusu kuralların mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak eşitlik ilkesini ihlal etmediği yönünde karar verilmiştir.
12. Diğer taraftan, kız çocuklarının aylığa hak kazanma koşullarını düzenleyen 5434 sayılı
Kanunun mülga 75 inci maddesi gereğince, kız çocuğuna aylık bağlanabilmesi için temel koşul yaşı ne olursa olsun evli olmaması, evli olmakla beraber sonradan boşanması veya dul kalmasıdır.
13. Somut olaya gelindiğinde, başvuranın babası … …’in Manisa Celal Bayar Üniversitesi
Spor Bilimleri Fakültesinde Öğretim Görevlisi olarak görev yapmaktayken 29/08/2018 tarihinde vefat ettiği, başvuranın babasının diğer kızı olan … …’in vekili aracıyla Sosyal
Güvenlik Kurumuna emekli ikramiyesinin ödenmesi talepli başvurusu üzerine babasının emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak 21 tam hizmet yılına karşılık hesaplanan emekli ikramiyesinin tamamının adına tahakkuk ettirildiği, ancak … …’in diğer kızı olan başvuran …
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
…’ya evli olması nedeniyle yetim aylığı bağlanmadığı ve emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
14. Başvuruya konu talebin hak sahipliği yönünden incelenmesi neticesinde, babasının vefat tarihi itibariyle evli olduğu tespit edilen başvuranın 5434 sayılı Kanunun mülga 75 inci maddesi gereğince aylığa hak sahibi olamayacağı, bu nedenle aynı Kanunun 89 uncu maddesinin yedinci fıkrası hükmü çerçevesinde kendisine emekli ikramiyesi ödenemeyeceği değerlendirilmiştir.
15. Öte yandan, miras hukuku çerçevesinde emekli ikramiyesinin ödenmesi talebine gelindiğinde ise başvuranın babasının görevi başındayken vefat etmesi nedeniyle tahakkuk etmiş veya edecek bir emekli ikramiyesinden bahsedilemeyeceği ve başvuranın aylığa müstahak bir kardeşinin bulunması nedeniyle aynı Kanunun 89 uncu maddesinin onuncu fıkrası gereğince de emekli ikramiyesinin başvurana ödenemeyeceği anlaşılmıştır. Ayrıca talep edilen emekli ikramiyesi ile ilgili ortada herhangi bir tahakkuk işleminden bahsedilemeyeceğinden hukuken henüz mevcut mülk niteliğini kazanmış bir alacağın var olmadığı, nitekim Anayasa
Mahkemesinin 11/07/2018 tarihli ve Esas Sayısı : … ve Karar Sayısı : … sayılı kararında da benzer bir değerlendirmeye yer verildiği görüldüğünden, başvuranın mülkiyet hakkı kapsamında kendisine emekli ikramiyesi ödenmesi yönündeki başvurusunun idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup
Sosyal Güvenlik Kurumundan istenen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde hesap verilebilirlik, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmış olup idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, Başvuranın vefat eden babası nedeniyle payı oranında kendisine emekli ikramiyesi ödenmesi talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.