|
ÖZET: Başvuru, emekli ikramiyesinden kesilen kurum karşılıkları ve kesenek farklarının incelenmesine yönelik olarak yapılmıştır. Başvuran, 1999-2004 yılları arasında belediye başkanlığı yapmış ve 2016 yılında emekli olmuştur. Emekli ikramiyesi olarak 98.000,79 TL alması gerekirken, yalnızca 63.735,93 TL almış ve aradaki farkın nedenini öğrenmek için Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurmuştur. Yapılan incelemede, emekli keseneklerinin yatırılmadığı tespit edilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emekli ikramiyesinden, 1999-2004 yılları arasındaki 1.493,64 TL emekli keseneği borcu ile 10/06/2004-26/07/2016 tarihleri arasındaki kesenek ve karşılık farklarını mahsup etmiştir. Ancak, zamanaşımına uğramış dönemler için bu kesintilerin yapılmaması gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. İlgili idarenin, zamanaşımına uğramış dönemler için kesintilerin yapılmaması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın emekli ikramiyesinden geçmiş dönemlere ait kesenek farklarının kesilmesi talebi kısmen reddedilmiş, ancak zamanaşımına uğramış dönemler için kesintilerin yapılmaması gerektiği vurgulanmıştır. İlgili idarenin, bu karar doğrultusunda işlem yapması için 30 gün içinde bildirimde bulunması gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5414-S.8098
BAŞVURU NO : 2019/2248
KARAR TARİHİ : 09/07/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın emekli ikramiyesinden geçmiş dönemlere ait
BAŞVURUNUN KONUSU :
kurum karşılıkları ve kesenek farklarının kesilmesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/02/2019
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza 5/2/2019 tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; 1999-2004 yılları arasında Konya Yunak İlçesi Kasabasında belediye başkanı olarak görev yaptığını, belediye başkanlığı görevinden sonra, 15/7/2016 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığından 30 yıl hizmeti karşılığında emekli olduğunu, 98.000,79 TL emekli ikramiyesi alması gerekirken 63.735,93 TL ikramiye aldığını, geriye kalan tutarın kendisine ödenmediğini, ödenmeme nedenini öğrenmek amacıyla SGK’ya yapmış olduğu başvuru neticesinde sorunun emekli keseneklerinin yatırılmamasından kaynaklandığını öğrendiğini, belediye başkanı olarak görev yapmış olduğu döneme ait emekli kesenekleri icmal bordrosunu incelediğini herhangi bir sorun olmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun 12/02/2019 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 05/03/2019 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. Başvuranın, 18/4/1999-28/3/2004 tarihleri arasında belediye başkanı olarak görev yaptığı döneme ait 1.493,64 TL emekli keseneği borcunun, ilgilinin Kurumunun ise aynı döneme ait 1.902,58 TL kurum karşılığı ile 679,24 TL gecikme zammı borcunun bulunduğu, ayrıca ilgilinin öğretmen unvanıyla göreve başladığı 10/6/2004 tarihi ile 26/7/2016 tarihleri arasındaki kesenek ve karşılık tutarlarının öğretmen unvanına esas ek göstergeler dikkate alınarak Kuruma gönderildiği, ancak 5434 sayılı Kanunun mülga ek 67 nci maddesi uyarınca, ilgilinin aylıklarından 2 nci derecede görev yapan belediye başkanı görevi nedeniyle +3600 ek gösterge
rakamı dikkate alınarak kesilmesi gereken kesenek ve karşılık farkı tutarlarına ilişkin toplam 34.264,86 TL farkın ise kuruma gönderilmediğinin tespit edildiği, 2.2. Bu nedenle 10/6/2004-26/7/2016 tarihleri arasında ilgilinin görev aylıklarından kesilerek
Kuruma gönderilmesi gereken kesenek ve karşılık farkı tutarları olan 34.264,86 TL ile 18/4/1999-28/3/2004 tarihleri arasındaki belediye başkanlığı dönemine ait 1.493,64 TL emekli keseneği borcunun ilgili adına tahakkuk ettirilecek olan 98.000,79 TL emekli ikramiyesinden mahsup edilerek başvurana 63.735,93 TL emekli ikramiyesinin tahakkuk ettirildiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4.14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesinin 4 üncü ve 5 inci fıkrasında “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.” 6. Mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 67 nci maddesinde “Daha önce atanmış ya da seçilmiş oldukları kadro, görev veya aylık almış oldukları dereceler için belirlenmiş olan ek göstergelerden daha düşük ek gösterge ödenmesi gereken veya ek göstergesi olmayan bir kadro, görev veya dereceye atanan ya da seçilenler; daha önceden yararlanmış oldukları ek gösterge rakamı ile halen bulundukları kadro, görev veya dereceye ilişkin ek gösterge rakamı arasındaki farktan kaynaklanan kesenek ve karşılık tutarının tamamının aylıklarından kesilmesi suretiyle emeklilik açısından yüksek olan ek göstergeden yararlanmaya devam ederler. Bu Kanunun 12 nci maddesinin (II) numaralı fıkrasının (n) bendinde sayılanlar hariç, atandıkları veya seçildikleri kadro, görev ya da
derecede en az altı ay görev yapmaksızın ek göstergesi daha düşük bir kadro, görev ya da dereceye atanan veya seçilenler hakkında bu fıkra hükümleri uygulanmaz.” 7. Aynı Kanunun ek 48 inci maddesinin b fıkrasında “Belediye Başkanı olarak iştirakçilikleri devam edenlere, genel idare hizmetleri sınıfında görev yapan genel müdürler için belirlenen ek gösterge rakamını ve öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceyi geçmemek üzere emekli keseneklerine esas aylık dereceleri itibariyle mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı için tespit edilen ek gösterge rakamları uygulanır. Bu fıkralara girenlerden daha önce personel kanunlarına göre aylık almış iştirakçilere uygulanacak ek göstergeler, önceki görevleri için tespit edilmiş ek göstergelerden aşağı olamaz.” 8. Aynı Kanunun ek 57 nci maddesinde “T.C. Emekli Sandığı Kanununun uygulanmasından doğan Sandık alacakları on yıllık zamanaşımına tabidir.” 9. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 93 üncü maddesinde “Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedilir.
Kurumun prim ve diğer alacakları ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tabidir. Kurumun prim ve diğer alacakları; mahkeme kararı sonucunda doğmuş ise mahkeme kararının kesinleşme tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden doğmuş ise rapor tarihinden, kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden doğmuş ise bu soruşturma, denetim ve inceleme sonuçlarının
Kuruma intikal ettiği tarihten veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulmuş kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden doğmuş ise bilgi ve belgenin Kuruma intikal ettiği tarihten itibaren, zamanaşımı on yıl olarak uygulanır. Bu alacaklar için 89 uncu madde gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı, 88 inci maddede belirtilen ödeme süresinin son gününü takip eden günden itibaren uygulanır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumunun, somut olayda başvuranın emekli ikramiyesinde kurum karşılıkları ve kesenek farklarının ilgili dönemlerin tamamı için kesilmemesi talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, fakat zamanaşımına uğrayan dönemler için kurum karşılıkları ve kesenek farklarının başvuranın emekli ikramiyesinden kesilmemesi gerektiği tespit edildiğinden, “Kısmi Tavsiye Kısmi Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
VI. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran; 1999-2004 yılları arasında Konya/Yunak/ kasabasında belediye başkanlığı görevini yaptığını, 15/07/2016 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığından 30 yıl hizmeti karşılığında emekli olduğunu, 98.000,79 TL emekli ikramiyesi hak etmesine rağmen 63.735,93
TL emekli ikramiyesi aldığını, 34.264,86 TL’lik kısmının eksik kesenek yatırılması nedeniyle defaten tahsil edildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
12. Başvuru dosyası ve ekleri incelendiğinde, sorunun 18/4/1999-28/03/2004 tarihleri arasında emekli keseneğinin 1493,64 TL eksik yatırılması ve öğretmen olarak yeniden göreve başladığı 10/6/2004 tarihi ile 26/7/2016 tarihleri arasındaki kurum karşılıkları ve kesenek tutarlarının
3600 ek gösterge rakamı dikkate alınarak hesaplanması gerekirken 3000 ek gösterge rakamı
dikkate alınarak Sosyal Güvenlik Kurumu hesabına yatırılması nedeniyle oluşan toplam 34.264,86 TL kurum karşılıkları ve kesenek farkının, başvuranın emekli ikramiyesinden defaten kesilmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
13. 6. Paragrafta da belirtildiği üzere; Mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun ek 67 nci maddesinde; daha düşük veya ek göstergesi olmayan bir göreve veya kadroya atananlar daha önceki kadro ve görevlerindeki ek gösterge rakamından kurum karşılıkları ve kesenek farkının tamamını aylıklarından karşılaması suretiyle yararlanmaya devam edeceği belirtilmiştir. Başvuran 18/4/1999-28/3/2004 tarihleri arasında belediye başkanı olarak görev yaptığı dönemde Mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun ek 48 inci maddesinin b fıkrası gereğince 3600 ek gösterge rakamı üzerinden kesenek ayrılmasına hak kazanmış olup, belediye başkanlığı görevi sonrasında 10/6/2004 – 26/7/2016 tarihleri arasında daha düşük ek gösterge rakamında (+3000) hizmet vermekte olan öğretmenlik görevine atanmıştır, ilgili kanun maddesi gereğince kurum karşılıkları ve kesenek farkı tutarlarının tamamının başvuranın aylıklarından kesilmesi suretiyle yüksek olan ek gösterge rakamından faydalanmaya devam edebilecektir.
14. Sosyal Güvenlik Kurumu başvuranın emeklilik işlemlerinin gerçekleştirilmesi sırasında, 1 başvuranın lehine olan +3600 ek gösterge rakamını dikkate alarak emeklilik işlemlerini gerçekleştirmiştir. Başvurandan öğretmen olarak görev yapmış olduğu dönemlerde +3000 ek gösterge rakamı dikkate alınarak emekli keseneği ayrılmış olup, kurum karşılıkları ve kesenek farkının tahsilatının başvuranın aylığından yapılmadığı Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tespit edilmiştir. Kurum karşılıkları ve kesenek farkının tamamının başvuranın aylıklarından tahsil edilmemesi nedeniyle, başvuranın belediye başkanlığı sonrasında öğretmen olarak görev yaptığı dönemler için geçerli olmak üzere aylıklarında artı bir değer yaratılmış olup, başvuran lehine bir durumun oluşmasına sebebiyet verilmiştir. Bu durumda başvuranın 3600 ek gösterge rakamı üzerinden emekli edilebilmesi için söz konusu dönemler için tahakkuk eden kurum karşılıkları ve kesenek tutarlarının tamamının başvurandan tahsil edilmesi gerektiğinden Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından başvurana ödenen emekli ikramiyesi tutarından kesinti yapılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmamaktadır.
15. Bununla birlikte kurum karşılıkları ve kesenek farklarının başvuranın emekli ikramiyesinden tahsili sırasında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesinin 4 üncü ve 5 inci fıkraları uyarınca; Mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanununun ek 57 nci maddesinde ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun 93 üncü maddesinde öngörülen 10 yıllık zaman aşımı süresi
1
Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan temin bilgi ve belgelerden tespit edildiği üzere; +3600 ek gösterge rakamı ile emekli olunduğu takdirde 3460,86 TL emekli aylığı ve 30 tam yıl için 98.00,79 emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilirken, +3000 ek göster rakamı üzerinden emeklilik işlemlerinin gerçekleştirilmesi halinde 2.150,03 TL emekli aylığı ve 30 tam yıl için 80.374,84 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmiş olacaktır.
düzenlemelerini dikkate alınmaksızın kurum karşılıkları ve kesenek farkları tutarının tamamının emekli ikramiyesinden defaten kesilmesi hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil etmektedir.
16. İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın geçmiş dönemlere ait kurum karşılıkları ve kesenek farklarının emekli ikramiyesinden kesilmemesi yönündeki talebi değerlendirildiğinde zamanaşımına uğramayan dönemler için kesilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı, fakat ilgili mevzuat gereğince zamanaşımına uğrayan dönemler için kurum karşılıkları ve kesenek farkının başvuranın emekli ikramiyesinden resen tahsil edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı, zamanaşımına uğrayan dönemler için kurum karşılıkları ve kesenek farkının kesilmemesi gerektiği kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, başvurunun reddedilmesine sebebiyet veren hususların net olarak belirtilmediği bu nedenle de “kararların gerekçeli olması”, “kanunlara uygunluk”, ilkelerine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Anılan maddenin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin başvuru konusu işlemlerine karşı, dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre içinde yetkili idare mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN
REDDİNE,
Başvuranın emekli ikramiyesinden geçmiş dönemlere ait kurum karşılıkları ve kesenek farkının hiçbir surette kesilememesi talebinin Reddine, Başvuranın emekli ikramiyesinden zamanaşımı uğramış olan dönemler için kurum karşılıkları ve kesenek farkı kesilmesinin yeniden değerlendirilmesi konusunda SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi