|
ÖZET: Başvuran, 2023 yılı Nisan ayında emekli maaşının ödenmesine rağmen, emekli ikramiyesinin Temmuz ayında 2023 yılı Ocak ayı katsayılarıyla ödendiğini ve bu durumun mağduriyet yarattığını belirterek, ikramiyesinin 2023 yılı Temmuz ayı katsayıları dikkate alınarak yeniden hesaplanmasını talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuranın durumu hakkında detaylı açıklamalarda bulunmuş, 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi ve 5434 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri çerçevesinde işlemlerin yapıldığını belirtmiştir.
Kurum, başvuranın emekli ikramiyesinin hesaplanmasında 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesinin uygulanması gerektiğini ifade etmiş, emekli ikramiyesinin her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutar üzerinden hesaplandığını vurgulamıştır. Başvuranın emekli ikramiyesi, 1/4/2023 tarihinden itibaren yürürlükte olan katsayılar esas alınarak tahakkuk ettirilmiş ve bu süreçte hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat ve kurumun açıklamaları doğrultusunda reddedilmiş, kararın tebliğinden itibaren dava açma süresinin devam edeceği belirtilmiştir. Bu süreçte, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi verilmediği, bu durumun iyi yönetim ilkelerine aykırı olduğu ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/130-S.24.193
BAŞVURU NO : 2023/13537
KARAR TARİHİ : 05.01.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli ikramiyesi işlemleri hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 22.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2023 yılı Nisan ayında emekli maaşının ödenmeye başlanmasına rağmen emekli ikramiyesinin
Temmuz ayında 2023 yılı Ocak ayı katsayıları esas alınarak ödendiğini, talep tarihinden sonra geçen dört aylık zaman dilimi nedeniyle mağdur olduğunu belirterek emekli ikramiyesinin 2023 yılı Temmuz ayı katsayıları dikkate alınarak yeniden hesaplanmasını ve aradaki farkın ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 13/9/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 4. maddesi gereği 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik yönünden 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’na tabi çalışması bulunanların kendileri veya ölümleri halinde hak sahipleri hakkında, 5510 sayılı Kanun’da aksine bir hüküm bulunmadığı sürece anılan Kanun ile yürürlükten kaldırılan maddeleri de dâhil olmak üzere 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.2. Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanun’un mülga 91. maddesi uyarınca, görevlerine devam etmekte iken çeşitli sebeplerle emekliye ayrılanların aylıklarının, görev (hizmet) aylıklarının kesildiği tarihi; her ne suretle olursa olsun görevleri ile ilişikleri kesildikten sonra açıkta iken aylığa müstahak olanların
aylıklarının ise son ayrıldıkları kuruma veya Sosyal Güvenlik Kurumuna yapacakları başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren bağlandığı, 2.3. Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesine göre emekli ikramiyesinin, kamu görevlilerinin
5434 sayılı Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamındaki hizmet sürelerinin, her
tam yılına karşılık aylık başlangıç tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak hesaplanan aylık bağlamaya esas tutar üzerinden ödendiği, 2.4. Ayrıca ilgililer adına ödenen bu tutarların daha sonra emekliye sevk onayını veya ikramiye onayını veren kurumdan faturası karşılığında tahsil edildiği, bu anlamda, ilgililere hak kazanmış oldukları emekli ikramiyesi tutarının tahakkuk ettirilmesi sürecinde, söz konusu tutarın daha sonra faturalandırılacağı kurumlardan emekliye sevk onayı veya ikramiye onayının alınması gerektiği, 2.5. Öte yandan 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 95. maddeye göre 8/9/1999 tarihinde veya bu tarihten önce çalışmaya başlayan veyahut 9/9/1999 tarihinden sonra çalışmaya başlamasına rağmen sigortalılık başlangıç tarihini geriye götürmeye imkân tanıyan ilgili mevzuat hükümlerine göre yapmış oldukları borçlanmalar ile sigortalılık başlangıç tarihi 8/9/1999 (dâhil) öncesi olacak şekilde geriye götürülenlerin
506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanun’un geçici 10.
maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanun’un geçici 205. maddesi hükümleri kapsamında emekli veya yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları arasında yer alan yaş koşulu kaldırılarak diğer koşulları tamamlayarak aylığa hak kazanmaları imkânı getirildiği, 2.6. Bu açıklamalar doğrultusunda başvuranın Kara Kuvvetleri Komutanlığı emrinde Binbaşı olarak görev yapmakta iken 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca 26/7/2016 tarihinde kamu görevinden çıkarıldığı, 21/3/2017 tarihinde Kurum kayıtlarına geçen 20/3/2017 tarihli dilekçesi ile emekli olabileceği tarih ile hak ettiği emekli ikramiyesi tutarının bildirilmesini talep ettiği, 16/5/2017 tarihli cevabi yazı ile 8/10/2024 tarihinde emekli aylığına hak kazanma koşullarını tamamlayacağı, bu tarihten itibaren yapacağı başvuru üzerine durumunun incelenebileceği ile tarafına henüz aylık bağlanmadığından emekli ikramiyesine dair herhangi bir bilgilendirmenin yapılamayacağı bilgisinin verildiği, 2.7. Başvuranın Kurum kayıtlarına 20/2/2020 tarihinde geçen 12/2/2020 tarihli dilekçesi ile emekli olabileceği tarih ile ikramiyeye hak kazanıp kazanmadığı bilgisinin verilmesini bir kez daha talep ettiği, 11/3/2020 tarihli cevabi yazı ile 8/10/2024 tarihinde emekli aylığına hak kazanma koşullarını tamamlayacağı ve bu tarihten itibaren yapacağı başvuru üzerine durumunun incelenebileceği bilgisinin bir kere daha verildiği, 2.8. Başvuranın, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Bakanlık Muhabere Bürosunun Kurum kayıtlarına 6/3/2023 tarihinde geçen 6/3/2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde alınan 3/3/2023 tarihli dilekçesi ile 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi kapsamında emeklilik işlemlerinin başlatılmasını talep ettiği, talebi üzerine, 6/4/2023 tarihli ve sayılı işlem ile birinci derecenin ikinci kademesi intibakı ve (+4200) ek gösterge rakamı üzerinden 20 yıl 11 ay fiili hizmeti ve bu hizmetine karşılık hak kazandığı 4 yıl 2 ay 23 gün fiili hizmet zammı süresi olmak üzere 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi kapsamındaki toplam 25 yıl 1 ay 23 gün hizmet süresine karşılık 1/4/2023 tarihinden geçerli olmak üzere
emekli aylığı bağlandığı ve 12/4/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığından
5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi uyarınca emekli ikramiyesi onayı talep edildiği, Kara Kuvvetleri
Komutanlığının Kurum kayıtlarına 4/5/2023 tarihinde geçen 27/4/2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde talep edilen onayın gönderilmesi üzerine 23/6/2023 tarihli ve sayılı işlem ile başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi kapsamındaki toplam 25 yıl 1 ay 23 gün hizmet süresinin (25) tam yılına karşılık 1/4/2023 tarihinde yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak 383.018,12 TL emekli ikramiyesi tutarının tahakkuk ettirilerek banka hesabına gönderildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında;
“Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.”
6. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun;
6.1. “İkramiye” başlıklı 89. maddesinin bir ila üçüncü fıkralarında;
“Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.”
6.2. “Aylıkların Başlangıcı” başlıklı 91. maddesinin birinci fıkrasının (c ) bendinde;
“Bu kanuna göre bağlanan çeşitli mahiyetteki aylıkların ödenmesi aşağıdaki fıkralarda yazılı tarihlerden
başlar:
…
Her ne suretle olursa olsun açıkta bulunanlardan emekli aylığına müstahak olanların veya ölenlerin emekli ve adi malüllük aylıklariyle dul ve yetimlerine bağlanacak aylıklar, son ayrıldıkları kurumlara kendileri veya dul ve yetimleri tarafından yazı ile yapılacak müracaat tarihlerini takip eden ay başından…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere 2023 yılı Temmuz ayı katsayıları dikkate alınarak emekli ikramiyesinin yeniden hesaplanmasını ve oluşacak farkın ödenmesini talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca
Kanun’da aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanun’la yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılmaktadır. Ayrıca bu kapsamda bulunanların aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında da 5510 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil olmak üzere 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem tesis edilmektedir.
10. Bu doğrultuda, iştirakçi iken, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Kanun’un 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanların emekli ikramiyesi işlemleri hakkında 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi hükümlerinin uygulanacağı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda mezkûr maddenin birinci fıkrasında, hizmet sürelerinin tamamı 5434 sayılı Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanun’un geçici 4.
maddesi kapsamında geçenlerden emekli aylığı bağlanan iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verileceği düzenlenmiştir.
11. Bu aşamada yukarıda açık metinlerine yer verilen yasal mevzuatın incelenmesinden, iştirakçi iken 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanların emekli ikramiyesi işlemleri hakkında 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesine göre işlem tesis edilmesi gerektiği, buna göre 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanan iştirakçilere her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığının emekli ikramiyesi olarak ödenmesi gerektiği, emekli ikramiyesinin hesabında ise aylık bağlamaya esas tutarın dikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
12. Buraya kadar yapılan açıklamalar sonrasında somut olaya gelince; 3/3/2023 tarihli dilekçesi üzerine 6/4/2023 tarihli işlem ile 1/4/2023 tarihinden geçerli olarak emekli aylığı bağlanan ve Kurum kayıtlarına 4/5/2023 tarihinde geçen emekli ikramiyesi onayına istinaden 23/6/2023 tarihli işlem ile aylık başlangıç tarihi olan 1/4/2023 tarihinde yürürlükte bulunan katsayılar üzerinden emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilen başvuran hakkında tesis edilen Kurum işlemlerinin 5434 sayılı Kanun’un yukarıda değinilen emredici hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılmaktadır.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurana emekli ikramiyesi ödenmesine yönelik
Kurum işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi