|
ÖZET: Başvuran, Anadolu Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışırken 01/09/2016 tarihinde kamu görevinden ihraç edilmiştir. Emeklilik talebinde bulunmadığı için, emekliye sevk onayı düzenlenmemiş ve bu durum emeklilik ikramiyesinin ödenmesini engellemiştir. Başvuran, emekliye sevk onayının düzenlenmesini talep etmektedir.
Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın emeklilik işlemlerinin, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle yapılmadığını belirtmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emekli aylığını bağlamış ancak emekli ikramiyesinin ödenmesi için gerekli olan emekliye sevk onayının alınmadığını ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereği, emekliye sevk onayı alınması zorunludur ve bu onayın verilmesi için gereken süre bir ay olarak belirlenmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü’ne emekliye sevk onayı işlemlerini makul sürede tamamlaması yönünde bir tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, başvuranın emeklilik ikramiyesinin ödenebilmesi için gerekli adımların atılmasını sağlamayı amaçlamaktadır. İlgili idarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 15850-15850 |sayi|53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/11195 2017/ 11195
KARAR TARİHİ : 15/12/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Kamu görevinden ihraç edilen başvuranın, emekliye sevk onayının düzenlenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2017 5.9.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Anadolu Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalışmakta iken 01/ 09/ 2016 tarihinde kamu görevinden ihraç edildiğini, daha sonra Sosyal Güvenlik Kurumuna yaptığı emeklilik talebi üzerine 01/ 05/ 2017 tarihi itibarıyla emekli aylığı bağlandığını ancak, kamu görevinden ihraç edildiği tarihten önce emeklilik talebinde bulunmadığı nedeniyle Anadolu Üniversitesi tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmediğini ve bu nedenle emeklilik ikramiyesinin ödenmediğini belirterek emekliye sevk onayının düzenlenmesinin sağlanmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 08/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinde görev yapmakta iken 01/ 09/ 2016 tarihli ve 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 4/ 1-(c) kapsamında 26 yıl 9 ay 15 gün fiili hizmeti ve 3 ay fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 27 yıl 15 gün hizmeti bulunmaktayken kamu görevinden çıkarıldığı, açıkta iken 14/ 04/ 2017 tarihli dilekçesi ile emekli aylığı bağlanmasını talep etmesi üzerine, 24/ 05/ 2017 tarihli yazı ile Kurumundan emekliliğine esas bilgi ve belgeler ile
1 / 8birlikte emekliye sevk onayının gönderilmesinin talep edildiği,
2.2. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğünün 07/ 06/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ekinde emeklilik belgelerinin gönderildiği ancak, “… emekliye sevk edilip/edilmemesi Kurumunuz takdirinde olduğundan ilgiliye ait emekli sevk onayı düzenlenmemiştir .” denilerek emekliye sevk onayının gönderilmediği, 2.3. Bununla birlikte, 10/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı işlem ile 01/ 09/ 2016 tarihinden itibaren başvurana emekli aylığı bağlandığı ancak, emeklilik ikramiyesi ödenmesine esas emekliye sevk onayının gönderilmemesi nedeniyle emeklilik ikramiyesi tahakkuk ettirilemediği ve 07/ 08/ 2017 tarihli yazı ile başvuranın Kurumuna emekliye sevk onayının gönderilmesinin gerekliliği açıklanıp, başvuran hakkında gerçekleştirilecek emekli ikramiyesi işlemlerine gönderilecek emekliye sevk onayı çerçevesinde devam edileceğinin bildirildiği, 2.4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılardan, 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununa tabi olanlar hakkında, yürürlükten kaldırılmış olsa dahi 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi ile belirlenmiş esaslar dahilinde
5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam edildiği; bu kapsamda, 4447 sayılı Kanunun
yürürlük tarihi olan 08/ 09/ 1999 tarihinden önce 5434 sayılı Kanuna tabi olarak göreve başlayan 4/ 1-(c) kapsamındaki sigortalılara istekleri üzerine, anılan Kanunun değişik geçici 205 inci maddesi uyarınca; 23/ 05/ 2002 tarihindeki hizmet sürelerine göre belirlenmiş emeklilik yaşları ile kadın ise 20, erkek ise 25 fiili hizmet yılını tamamlamaları şartıyla emeklilik aylığı bağlandığı, 2.5. 5510 sayılı Kanunun 4/ 1-(c) sigortalıların emeklilik işlemlerinde esas alınan 48 inci maddesi gereğince, 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı sayılan kamu görevlilerinin emeklilik işlemlerinin sonuçlanması açısından emekliye sevk onayının alınmasının bir zorunluluk olarak belirlendiği ve emekliye sevk onayının hangi hallerde hangi makamlarca alınacağının da mezkur maddede hükme bağlandığı, 2.6. Gerek görevleri sırasında gerekse açıkta bulundukları sırada yapmış oldukları talepler kapsamında aylık bağlama işlemi gerçekleştirilen ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ile belirlenmiş esaslara göre emekli ikramiyesi ödenmesine hak kazanan 4/ 1-c sigortalılarına yapılan emekli ikramiyesi ödemelerinin ilgili kurumlardan tahsili amacıyla emekliye sevk onayının alınmış olmasının bir zorunluluk olduğu, diğer bir ifadeyle ilgililer hakkında yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayı düzenlenmesinin, gerek emeklilik işleminin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin, emekliye sevk onayı veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıktığı, ifade edilmiştir .
3. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğünün başvuru konusuna ilişkin 18/ 10/ 2017 tarihli ve E.
sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Başvuranın emeklilik işlemlerinin, başvuranın 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılmış olması nedeniyle idarelerince yapılmadığı ve bu kapsamda emekliye sevk onayının da verilmediği, emekliye sevk onayının verilebilmesi için emeklilik talebinde bulunulan tarih itibarıyla Üniversite personeli olup olmadığı kriterine bakıldığı,
2 / 83.2. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gönderilen, başvuranın emekliye sevk onayının verilmesi
halinde emeklilik ikramiyesinin ödenebileceğine ilişkin yazı üzerine konunun Devlet Personel
Başkanlığına sorulduğu, alınan cevabi yazıdan başvuru konusunun Sosyal Güvenlik Kurumunun görev ve yetki alanı içerisinde olduğunun ve gereği için Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderildiğinin anlaşıldığı açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 5. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 6. 31/ 05/ 2066 tarihli 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;
“5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında;
“…
( 4) Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır . (Ek cümle :
11/ 10/ 2011-KHK- 666/ 5 md.) Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır .” 7. 5510 sayılı Kanunun; 48 inci maddesinde;
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malûllük veya vazife malûllüğü işlemleri;
…
b) İstek üzerine veya yaş haddi, malûllük veya vazife malûllüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, …
onayı ile tekemmül eder .
3 / 8Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep
tarihinden itibaren bir ayı geçemez . Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder .
Özelleştirilmeleri sonucu sermayesindeki kamu payı % 50’nin altına düşen kuruluşlar ile satış veya devri yapılmış olan kuruluşlarda çalışmakta iken emekliye ayrılanlar için emekliye sevk onayı aranmaz. Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” hükmünü amirdir .
…” 8. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin on birinci fıkrasında;
“Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal
Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal
Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur .” 9. 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında;
“Bu madde gereğince ödenen emekli ikramiyesi, emekliye sevk onayı veren kamu idareleri (Danıştay Başkanları için Danıştay, Sayıştay Başkanları için Sayıştay) tarafından yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır . Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ( 6) numaralı fıkra uyarınca fazladan ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ile ( 7) numaralı fıkra gereğince ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ise yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Hazine tarafından
Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır .” 10. 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“( 1) 20/ 07/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü halin yürürlüğe girdiği 21/ 07/ 2016 tarihinden geçerli olmak üzere, 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasında emekliye sevk onayı için öngörülen bir aylık süre olağanüstü hal süresince uygulanmaz .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğünün emekliye sevk onayı işlemlerini makul sürede tamamlaması gerektiği yönünde ilgili kuruma tavsiyede bulunulmasına ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
4 / 812. Başvuran, bir numaralı paragrafta anlatıldığı üzere emeklilik ikramiyesinin ödenmesi için
gerekli olan emekliye sevk onayının düzenlenmesini talep etmektedir .
13. Sosyal Güvenlik Kurumu, 10/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı işlemiyle başvurana, 1 inci derece 4 üncü kademe intibakı, + 3600 ek gösterge ve 27 yıl 1 ay hizmetine karşılık emekli aylıklarının bağlandığını, ancak emekli ikramiyesinin Kurumca emekliye sevk onayını veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının kurumunca gönderilmemesi nedeniyle, emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilemediğini bildirmiştir . Bu nedenle, uyuşmazlık konusu, başvurana emekli ikramiyesi ödenmesi için ilgili idarece emekli sevk onayı verilmesinin gerekli olup olmadığı, bu onayın verilmesi yetkisinin niteliği ve bu onay için öngörülen sürenin tespiti hususlarının tespitini gerektirmektedir .
14. Sosyal Güvenlik Kurumunca Emekli ikramiyesinin ödenmesi için emekli sevk onayı aranıp aranmayacağı ile ilgili olarak; 14.1. Başvuran, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanuna tabi göreve başladığından, hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir .
14.2. Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanunun “Emekli Aylığı Bağlanacak Haller” başlıklı mülga 39 uncu maddesiyle, istifa eden, istifa etmiş sayılan, emeklilik hakkı tanınmayan kadrolara nakil suretiyle tayin edilen, idareten veya cezaen vazifelerine son verilen , Bakanlık emrine alınanlardan kurumlarca teklif edilen eski vazifelerine eşit veya bir aşağı derecedeki emeklilik hakkı tanınan vazifeleri kabul etmemek suretiyle ilgisi kesilerek aylıksız duruma geçen, kadro yüzünden açıkta kalanlardan aylıksız veya ücretsiz duruma giren veya kadroları kurumlarınca geçici hale getirilen iştirakçilere (sigortalılara) 25 fiili hizmet yılını ve kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanabileceğini hükme bağlanmıştır .
14.3. 5510 sayılı Kanunun “Kamu Görevlilerinin Emekliye Sevk Onayları” başlıklı 48 inci maddesi; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü işlemleri; a) Re’sen emekliye sevk hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın, b) İstek üzerine veya yaş haddi, malullük veya vazife malullüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, … onayı ile tekemmül eder . Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez . Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder . … Birinci fıkranın (b)
bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” Hükmünü amirdir .
14.4. 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin on birinci fıkrası ise; “Bu madde gereğince Sosyal
Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur .” hükmünü amirdir .
5 / 814.5. Benzer şekilde ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı
olanlar hakkında uygulanmakta olan 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında benzer düzenlemeye yer verilerek, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesinin, Sosyal
Güvenlik Kurumunca ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili düzenlenmiştir .
14.6. Diğer taraftan, Sosyal Güvenlik Kurumunun 19/ 08/ 2016 tarihli ve
Md. sayılı yazı ile Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden memuriyetten ihraç edilenlerden veya herhangi bir nedenle memuriyet görevlerinden ayrılmaları sonrasında aylık talebinde bulunanlardan 5434 ve 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanmasına veya emekli ikramiyesine hak kazananlar hakkında emeklilik onayı aranmaksızın; emeklilik işlemlerinin tekemmülü ve müstahak olanlara bu nedenle ödenecek emekli ikramiyesinin ilgililerin son defa görev yaptıkları kurumlardan tahsil edilip edilemeyeceği konusundaki Bakanlık görüşü sorulmuş, anılan yazıya cevaben alınan 10/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda; bahsi geçen kişiler hakkında 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi ve bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacaklara Kurum tarafından ödenecek emeklilik ikramiyesi tutarlarının emekliye sevk onayını düzenleyen kamu kurum veya kuruluşlarına fatura edilmesi gerektiği bildirilmiştir .
14.7. Tüm bu mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumunca emekli ikramiyesinin ödenmesi için ilgili idarece emekli sevk onayının gönderilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu değerlendirilmektedir .
15. Emekli sevk onayının ilgili idarece verilmesi yetkisinin niteliği ile ilgili olarak; 15.1. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddede sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi, gerek emeklilik işlemimin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin ilgili kurumlardan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıktığı tespitinden sonra, idarelerin emekliye sevk onayı düzenlenmesi konusundaki yetkilerinin takdir yetkisi mi yoksa bağlı yetki mi olduğu hususunun incelenmesi gerekmektedir .
15.2. Bazı konularda hukuk düzeni, idareye, belirli şart ve durumların gerçekleşmesi halinde belli bir çözüm şeklini uygulama ödevi yükler . Bu durumda idarenin bağlı yetkisinden söz edilir . Diğer bir deyişle, idareye bir tercih imkânı sağlanmamışsa idarenin bağlı yetkisinden söz edilir .
15.3. Bunun aksine bazı durumlarda da idarenin takdir yetkisi mevcuttur . İdarenin ne zaman, nerede, nasıl bir işlem yapacağının hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığını kabul etmek gerekir . Buna göre takdir yetkisi , idareye, işlemin sebebini, konusunu, zaman ve yerini belirlemek; çeşitli çözümlerden birini seçmek; işlem yapmak ya da yapmamak konusunda verilen hareket serbestisi veya belli olguların varlığı halinde, idarenin serbestçe ya da mevcut seçeneklerden birini uygun gördüğünce tercih ederek karar alabilme imkânı olarak tanımlanabilir . (SEÇKİN, Sinan, ÜSTÜN Gül; “ Mehmet Akif Aydın’a Armağan; İdari
6 / 8İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi” , http : //dergipark .gov.tr/download/article-file/ 273387,
Erişim tarihi : 18/ 08/ 2017, s. 511 v.d.) .
15.4. Kanunlarda, emredici kelimeler yerine “verebilir”, “edilebilir”, “atayabilir”, “görevlendirilebilir”, “dönüştürülebilir” gibi yetki verdiği makama yapmak ya da yapmamak konusunda bir seçim imkânı tanıyan düzenlemeler, idarenin takdir yetkisinin mevcut olduğu durumlara örnek gösterilmektedir .
15.5. Somut olaya uygulanan mevzuat hükümlerine bakıldığında, kanunun seçim imkânı tanıyan bir düzenleme içermediği; hatta aksine “ emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez .” şeklinde emredici hükmü kuvvetlendiren bir hüküm ihtiva ettiği görülmektedir .
15.6. 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesi hükmüyle, kamu görevlilerinin emekliye sevk onayı işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması hükme bağlanmıştır . Ancak anılan hüküm, Sosyal Güvenlik Kurumunun 28/ 12/ 2016 tarihli ve 5510
Sayılı Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendine Tabi Sigortalıların
Emeklilik Talepleri Kapsamında Yapılacak İşlemlere İlişkin Duyuru’sunda da açıkça ifade edildiği üzere; “…bu hüküm olağanüstü hal süresince emeklilik talebinde bulunulamayacağı veya emeklilik işlemlerinin yapılmayacağı veyahut haklarında yaş haddi dahil resen emeklilik işlemi uygulanması gereken sigortalılar hakkında da emeklilik ve ilişik kesme işleminin tesis edilmeyeceği anlamına gelmemektedir .” Anılan hükmün, emekli sevk onayının yaşanan olağanüstü hal nedeniyle
1 aylık süre içerisinde yerine getirilememesi haline ilişkin olduğu, idareye anılan mevzuat hükümleri
kapsamında emekli sevk onayı vermeme yetkisi olarak değerlendirilemeyeceği şeklindeki görüşe iştirak edilmektedir . Bu yönüyle anılan yetkinin bağlı yetki olarak değerlendirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
16. Emekli sevk onayı için öngörülen sürenin tespiti ile ilgili olarak ise; 16.1. Belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, emekli sevk onayının 1 aylık süre içerisinde gönderilmesi gerektiği; ancak 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı
6 ncı maddesi hükmüyle, kamu görevlilerinin emeklilik talepleri ve bu kapsamda alınacak emekliye
sevk onayı ile ilişik kesme işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması yönünde hüküm tesis edildiği görülmektedir .
16.2. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan hain darbe girişimi ve ülkemizin bekasıyla ilgili yaşanan olağanüstü olaylar kapsamında, devletin, anılan KHK ve diğer KHK’lar ile tedbirler almasının elzem olduğu kadar bir gereklilik olduğu da aşikârdır . Bu noktada, hain darbe girişiminin etkisi nedeniyle emekliye sevk onayı verilmesi işlemine ilişkin bir aylık sürenin kaldırılmasıyla idarelere olağanüstü hal süresince bu süreyle bağlı kalmama imkanı getirilmiş olduğu anlaşılmakla birlikte, hukuk devletinin gereği olarak idarelerin, anılan KHK ile süre kıstı kaldırılmış olsa da, makul bir sürede gerekli işlemleri tamamlayarak yasanın öngördüğü işlemleri yerine getirmesi ve sevk onayını makul sürede göndermesi beklenmektedir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
7 / 8Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim
ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Sosyal Güvenlik Kurumunun ve Anadolu
Üniversitesinin, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve böylece
“makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye de makul sürede cevapların verildiği, ancak İdarelerin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup; idarelerin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; Eskişehir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuran hakkında emekliye sevk onayı gönderilmesi işlemlerinin makul sürede tamamlanması için
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi