|
ÖZET: Uyuşmazlık, şikayetçinin Ziraat Bankası’ndaki 4/2 derecesi ile Orman Genel Müdürlüğü’ne geçiş yaparak 2/4 dereceden emekli olmasının ardından Yeşil Pasaport edinme hakkının elinden alındığı iddiasına dayanmaktadır. Şikayetçi, daha önce yararlandığı bu hakkın kendisine iade edilmesini talep etmiştir. Ancak, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi uyarınca, hususi damgalı pasaport alabilmek için 1’inci, 2’nci veya 3’üncü derece kadrolarda bulunmak gerekmektedir. Şikayetçinin emekli olduğu tarihte bu kadroların bulunmaması, pasaport alma hakkını ortadan kaldırmaktadır.
Şikayetçi, emekli olduğu sırada 2’nci derecenin 4’üncü kademesinde olduğunu belirtse de, hak sahipliğinin belirlenmesinde kadro derecesinin esas alındığı vurgulanmıştır. Dolayısıyla, şikayetçinin kadro derecesi şartını sağlamadığı ve daha önce verilen pasaportun kazanılmış hak teşkil etmediği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, hususi damgalı pasaport talebinin reddedilmesi işlemi hukuka uygun bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6868-S.22.10548
BAŞVURU NO : 2022/264
KARAR TARİHİ : 31/05/2022
RET KARARI
Adres:
/
BAŞVURUYA KONU İDARE : İZMİR ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
İZMİR İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ (Re’sen)
Hususi damgalı pasaport edinme talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi Kurumumuza verdiği dilekçede özetle: başvuru dilekçesi eklerinde de görüleceği üzere
Ziraat Bankası’ndaki derecesi 4/2 olarak Orman Genel Müdürlüğü’ne geçiş yaptığını, 2/4 dereceden emekli olduğunu ve maaşını da bu şekilde aldığını, Yeşil Pasaport çıkardığını fakat sonrasında emsallerinin bu hakkı hala kullanmasına rağmen kendisinin elinden bu hakkın alındığını, bununla ilgili İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yazdığı dilekçenin cevabında ise Kurumumuzun kararından dolayı talebinin ret edildiğini ifade ve iddia ederek, daha önce yararlandığı Yeşil Pasaport edinme hakkının tarafına verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca ilgili idareden bilgi belge talep edilmiştir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 21/02/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1. “… ile ilgili olarak yapılan yazışmalardan; T.C. Ziraat Bankasında,
399 sayılı KHK’ya tabii, 2. derecenin 4. kademesi aylıkla görev yapmakta iken 4046 sayılı Kanunun 22.
maddesi gereğince 24.05.2002 tarihinde İzmir Orman İşletme Müdürlüğüne GİH sınıfı 5. derece Memur kadrosuna naklen atandığı, 21.05.2005 tarihi itibariyle 5 inci derece kadro, 2 nci derece 4 üncü kademeden
emekliye ayrıldığı, emekliye ayrıldığı tarih itibari ile Memur unvanında 3 üncü derece kadronun bulunmadığı, bugünkü emsallerinin ise 3 üncü derece kadroda görev yaptığı belirtilmiştir.
Bilindiği üzere, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesinde hususi damgalı pasaportlar; “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli
Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları…”
Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.”
Aynı kanunun Ek-4 üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da
Hususi Pasaport verilir.” hükmü yer almaktadır.
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesi hükmü gereğince, Devlet memurlarının birinci, ikinci veya
üçüncü derece kadrolarda çalışıyor olması ya da bu kadrolarda görev yapmakta iken emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olması gerekmektedir. Ayrıca hususi damgalı pasaport düzenlenmesinde emeklilik veya maaş dereceleri değil, bizzat iktisap edilen kadro derecesi esas alınmaktadır.
Konuya ilişkin olarak, Kurumunuz Kararında da 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek-4 üncü maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport alacak kişilerin Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde, çeşitli nedenlerle kadro verilememiş görevlilerin mağduriyetlerinin giderilmesinin amaçlandığı ve bu derecelere yükselme hakkı bulunan kişilerin emsal alınabileceği belirtilmiş olup, uygulama bu doğrultuda yürütülmektedir.
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek-4 üncü maddesi kapsamında Kurumunuzun ilgi (a) ve (b) sayılı
Kararı, hakkında yapılan ilgi (ç), (d) ve (e) sayılı yazışmalar ile Danıştay tarafından benzer konuya ilişkin verilen ilgi (c) sayılı Karar ekte gönderilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20 inci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun:
5.1. 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,
5.2. 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri
Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”,
5.3. Ek 4’üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi
Pasaport verilir.”,
6. 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin:
6.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde
İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve
Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,
6.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,
6.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu.
ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı)
Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,
6.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)
Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu
Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Uyuşmazlık konusu özetle, Ziraat Bankası’ndaki derecesi 4/2 olarak Orman Genel Müdürlüğü’ne geçiş yaptığını ifade eden şikayetçi, 2/4 dereceden emekli olduğunu ve maaşını da bu şekilde aldığını, Yeşil
Pasaport çıkardığını fakat sonrasında emsallerinin bu hakkı hala kullanmasına rağmen kendisinin elinden bu hakkın alındığını, bununla ilgili İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yazdığı dilekçenin cevabında ise
Kurumumuzun kararından dolayı talebinin ret edildiğini ifade ve iddia ederek, daha önce yararlandığı
Yeşil Pasaport edinme hakkının tarafına verilmesini talep etmektedir.
9. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nce; “… ile ilgili olarak yapılan yazışmalardan; T.C. Ziraat Bankasında, 399 sayılı KHK’ya tabii, 2. derecenin 4. kademesi aylıkla görev yapmakta iken 4046 sayılı Kanunun 22. maddesi gereğince 24.05.2002 tarihinde İzmir Orman
İşletme Müdürlüğüne GİH sınıfı 5. derece Memur kadrosuna naklen atandığı, 21.05.2005 tarihi itibariyle 5 inci derece kadro, 2 nci derece 4 üncü kademeden emekliye ayrıldığı, emekliye ayrıldığı tarih itibari ile
Memur unvanında 3 üncü derece kadronun bulunmadığı, bugünkü emsallerinin ise 3 üncü derece kadroda görev yaptığı belirtilmiştir.
9.1. Kurumumuzun 18.07.2018 tarihli Kısmı Tavsiye Kısmi Ret Kararları çerçevesinde, 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun Ek 4 üncü maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport alacak kişilerin Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde, çeşitli nedenlerle kadro verilememiş görevlilerin mağduriyetlerinin giderilmesinin amaçlandığı ve bu derecelere yükselme hakkı bulunan kişilerin emsal alınabileceği belirtildiği, uygulamanın da bu doğrultuda
/
yürütüldüğü, benzer konuya ilişkin olarak Danıştay 10. Dairesi’nin ve Ankara 9. İdare Mahkemesinin benzer konudaki kararları bulunduğu yönünde açıklamalara yer verilerek, örnek yargı kararları cevabi yazı ekinde sunulmuştur.
10. Pasaport Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’te de belirtildiği şekliyle “Kanunla belirtilen yetkili makamlarca verilen ve hamiline bir ülkenin milli hudutlarından diğerine geçmeyi sağlayan belgeyi” ifade eden pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 12’nci maddesinin “A” fıkrasına ve ilgili
Yönetmeliğin 5’inci maddesine göre, “Diplomatik pasaportlar”, “Hususi damgalı pasaportlar”, “Hizmet damgalı pasaportlar”, “Umuma mahsus pasaportlar” ve “Yabancılara mahsus pasaportlar” olmak üzere beş türe ayrılmaktadır. Bunlardan, ancak “hak sahibi” kişiler için düzenlenebilen, harca tabi olmayan ve birçok ülkeye vizesiz seyahat imkânı sağlayan hususi damgalı pasaportlar, işbu Kararın “İlgili Mevzuat” başlıklı bölümünde de açıklandığı üzere, gerekli şartların taşınması kaydıyla Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “C” fıkrasına göre, talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığı’nca (yetkilendirdiği Valiliklerce), ayrıca aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığı’nın muvafakati ve Dışişleri Bakanlığı’nın vereceği talimat üzerine Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliklerince verilebilmektedir.
11. Aynı şekilde işbu Kararın ilgili bölümünde açıklandığı üzere, hususi damgalı pasaportlar, 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “A” fıkrasına göre, “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan” veya bu kadrolar karşılık gösterilmek üzere sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak bulunan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere, buna ilaveten belirlenen şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralanan şahıslara verilebilmektedir. Nitekim Pasaport
Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de, hususi damgalı pasaportların ancak Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmiştir.
12. Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinden, diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formunun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin “kadro derecesi”nin de belirtildiği bu bölümün Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece “hak sahibi” kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen, adından da anlaşılabileceği üzere “özel” nitelikteki bir pasaport türüdür.
13. Şikayetçinin, T.C. Ziraat Bankasında, 399 sayılı KHK’ya tabii, 2. derecenin 4. kademesi aylıkla görev yapmakta iken 4046 sayılı Kanunun 22. maddesi gereğince 24.05.2002 tarihinde İzmir Orman İşletme
Müdürlüğüne GİH sınıfı 5. derece Memur kadrosuna naklen atandığı, 21.05.2005 tarihi itibariyle 5 inci derece kadro, 2 nci derece 4 üncü kademeden emekliye ayrıldığı, emekliye ayrıldığı tarih itibari ile
“Memur” unvanında 3 üncü derece kadronun bulunmadığı, bugünkü emsallerinin ise 3 üncü derece kadroda görev yaptığı anlaşılmıştır.
14. Şikâyetçi, Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi kapsamında Hususi Damgalı Pasaport için hak sahipliliğinin bulunduğunu iddia etmekte ise de, ek 4’üncü madde incelendiğinde, söz konusu madde hükmünün “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi
Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan
ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün
Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” şeklinde olduğu; diğer ifadeyle ek 4’üncü madde ile getirilen imkândan, taşıdıkları unvan bakımından zaten birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunup da hususi damgalı pasaport almaya hakkı olan, fakat bu kadroları alamadan emekli olmuş/ayrılmış olanların yararlanabileceği anlaşılmaktadır.
15. Şikâyetçinin emekliye ayrıldığı tarih itibari ile “Memur” unvanında 3 üncü derece kadronun bulunmadığı ve 21.05.2005 tarihi itibariyle 5 inci derece kadro ile emekliye ayrıldığı hususu dikkate alındığında, şikayetçinin emekli olduğu tarihteki kadro derecesinin Kanunun Ek4 üncü maddesinde yer alan şartları taşımadığı, şikayetçinin görev yaptığı dönemde ‘Memur” unvanı için birinci, ikinci veya üçüncü derece kadronun bulunmadığı, diğer bir ifadeyle başvuranın ek 4’üncü maddede belirtilen derecelerdeki bir kadroda hiç bulunmadığı, bu nedenle de ilgili maddedeki öngörülen şartları taşımadığı için hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunmamaktadır.
16. Şikayetçinin ayrıca emekli olduğu sırada ödemeye esas olan aylık derecesi bakımından ikinci derecenin dördüncü kademesinde olduğunu ifade etmekte ise de; yukarıdaki paragrafta değinildiği üzere ilgili Kanun hükmünde, hak sahipliliğinin belirlenmesinde dikkate alınması gereken, ödemeye esas aylık derecesi veya emekli keseneğine esas aylık derecesi değil, “kadro derecesi”dir. Şikayetçi emekli olduğu tarihte, kadro derecesi şartını sağlamamaktadır. Şikayetçiye daha önce sehven hususi nitelikte pasaport verilmiş olması, kazanılmış hak teşkil etmediği için, hukuken tekrar hususi nitelikte pasaport verilmesini gerektirmemektedir.
17. Kurumumuza daha önceden yapılan benzer konudaki şikâyet başvurularının inceleme sürecinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı
Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmünü içeren ek 4’üncü maddenin, İçişleri Bakanlığı’nın farklı birimlerince farklı şekilde yorumlanabildiği görülmüştür.
18. Bu çerçevede, Kurumumuzca, ilgili İdarelerin (İçişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği, Emniyet Genel
Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Personel Başkanlığı) görüşleri dikkate alınarak yapılan inceleme ve araştırma sonucunda 18/07/2018 tarihli Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararları hazırlanmış olup bu kararlarda; başvuru sahiplerinin emekliye ayrıldıkları sırada, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunmadıkları, diğer ifadeyle yükselebilecekleri en yüksek kadro derecesinin zaten beş olduğunu dikkate alarak, Pasaport Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince hususi damgalı pasaport taleplerinin reddi gerektiği; diğer taraftan, İçişleri Bakanlığı Hukuk
Müşavirliği tarafından başvuru sahiplerine hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin olumlu görüş bildirilmişken, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından söz konusu taleplerin reddedilmesinin, 5682 sayılı Kanun’un ek 4’üncü maddesine ilişkin görüş ve uygulama birliği olmadığını, diğer ifadeyle Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü madde hükmünün Bakanlık birimlerince farklı yorumlandığını gösterdiği, bu durumun ise uygulamada farklılıklar oluşturarak mağduriyetlere sebebiyet verebileceği sonucuna vararak, “İçişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği ile İçişleri Bakanlığı Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü arasında 5682 sayılı Pasaport Kanununun ek 4’üncü maddesi hususunda görüş birliği sağlanarak uygulamada oluşabilecek farklılıkların mağduriyetlere sebebiyet
/
vermemesini teminen gerekli çalışmaların yapılması” hususunda İçişleri Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması yönünde karar vermiştir.
19. Kurumumuzun bu Kararı üzerine ise, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğü’nce, Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddenin uygulanması ile ilgili tereddütleri gidermek amacıyla, 81 İl Valiliğine gönderdiği 04/09/2018 tarihli talimat yazısı yazıldığı ve bu yazıda; “… Kamu Denetçiliği Kurumu’nun yukarıda açıklanan kararı doğrultusunda; Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi ile birinci, ikinci veya üçüncü derece kadro hakkı olduğu halde kendilerine kadro verilememiş kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesinin öngörüldüğü, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde kendilerine çeşitli sebeplerle kadro verilemeden emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olanlar ile kendilerine kadro verilenler arasındaki eşitliğin sağlanmaya çalışıldığı, kadrosuzluktan doğabilecek haksızlığın giderilmesinin amaçlandığı değerlendirilmektedir. Buna göre; birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunup da bu kadroları almadan emekli olmuş veya ayrılmış olan Devlet memurları ile subay/astsubaylara, hizmet süreleri, taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün hususi damgalı pasaport almaya hak kazananların emsal alınması suretiyle Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi kapsamına girenlere hususi damgalı pasaport verilmesini 81 İl Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğünden, Kamu Denetçiliği Kurumunun ilgi tarihli kararı ekte gönderilmiş olup gerekli değerlendirmenin yapılmasını Hukuk Müşavirliği ve T.C. Merkez Bankasından arz ve rica ederim.” ifadelerine yer verdiği görülmüştür. Bu yazıdan, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nce, Kurumumuzun bir önceki paragrafta belirtilen Kararı doğrultusunda işlem yapıldığı anlaşılmıştır.
20. Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçinin, 21.05.2005 tarihi itibariyle 5 inci derece kadro, 2 nci derece 4 üncü kademeden emekliye ayrıldığı, emekliye ayrıldığı tarih itibari ile “Memur” unvanında 3 üncü derece kadronun bulunmadığı yönündeki bilgi göz önüne alındığında; ilgili Kanun hükmünde, hak sahipliliğinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekenin, ödemeye esas aylık derecesi veya emekli keseneğine esas aylık derecesi değil “kadro derecesi” olduğu, başvuranın görev yaparken 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddede belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda hiç bulunmadığı, dolayısıyla başvuranın 5682 sayılı Kanunun Ek-4 üncü maddesindeki öngörülen şartları taşımaması nedeniyle hususi damgalı pasaport talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarenin söz konusu ilkeleri uymadığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlem ve eylemine karşı İzmir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA, İZMİR VALİLİĞİ İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ ile
İZMİR ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/