Emekli kimlik kartı düzenlenmesi talebi üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu ve Hitit Üniversitesi Rektörlüğü uygulamaları arasındaki uyuşma (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/10252-S.23.16440

BAŞVURU NO : 2023/3496

KARAR TARİHİ : 15/08/2023

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

HİTİT ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın fakülte sekreterliğinden emekli olduktan sonra adına kamu emeklisi kimlik kartı düzenlenmesi talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 14/03/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Hitit Üniversitesi Veteriner Fakültesi Fakülte

Sekreterliği görevinden emekli olduğunu, Kamu Emeklilerinin Sosyal Haklarından yararlanabilmek için

SGK ve Hitit Üniversitesinden Emekli Kimlik Kartı talep ettiğini ancak her iki kurumdan da olumsuz cevap aldığını belirterek adıma Kamu Emeklisi Kimlik Kartı düzenlenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 12/04/2023 tarihli ve – – sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 24/04/2023 tarihli ve – – – sayılı yazıda ilgili mevzuatına da yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 71’inci maddesinde kendilerine gelir ve aylık bağlananlara ilgili banka veya PTT personeline gösterilmek üzere tanıtım kartı çıkarılması konusunda Kurumlarına takdir yetkisi tanındığı, 2.2. Öte yandan 5434 sayılı Kanun’un mülga 127’nci maddesinde anılan Kanun kapsamındaki aylık sahiplerine özel belge verileceğinin düzenlendiği, bahsedilen belgenin şeklinin mülga T.C. Emekli

Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları Yönetmeliği hükümlerine göre düzenlendiği ve bu doğrultuda aylık bağlananlara tanıtım kartı çıkarıldığı,

2.3. Ancak günümüzde T.C. kimlik numarasının tüm resmi işlemlerde zorunlu hale gelmesi ve

Kurumlarından 4/1-(c) dışındaki diğer statülerden gelir ve aylık alan emekli ve hak sahiplerine emekli tanıtım kartı verilmemesi hususundaki uygulamalarla birliktelik sağlamak adına bahsedilen Yönetmeliğin 71’inci maddesinin tanıdığı yetki kapsamında tanıtım kartı verilmesi uygulamasından 25/11/2010 tarihinde vazgeçildiği, 3. Kurumumuzun 12/04/2023 tarihli ve – – sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben Hitit Üniversitesi Rektörlüğü Personel Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 03/05/2023 tarihli ve – – sayılı yazıda özetle; 3.1. Veteriner Fakültesi Sekreteri kadrosunda görev yapmaktayken 06/02/2023 tarihinde emekli olan başvuranın 07/03/2023 tarihli dilekçe ile emekli kimlik kartı talebinde bulunduğu, buna cevaben kendisine 08/03/2023 tarihinde bildirilen yazıda emekli olan personele emekli kartı verilmesine ilişkin bir uygulamalarının olmadığının belirtildiği, 3.2. Ayrıca adı geçenin 15/03/2023 tarihinde tarafına emekli olduğuna dair bir belge verilmesi talebinde bulunması üzerine kendisine emekli olduğunu gösteren “İlgili Makama” yazısı düzenlendiği, 3.3. Üniversitelerinde görev yapmaktayken emekli olan personele yönelik emekli kimlik kartı düzenlenmesine dair bir uygulama olmayıp buna ilişkin düzenleme yapılması yönünde bir çalışma planlanmadığı, emekli olanlara talep etmeleri halinde emekli olduklarını gösteren “İlgili Makama” yazısının verildiği, 3.4. Üniversitelerinin eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal ve destek amaçlı tesislerinden yararlandırılmada emekli olanlar ile emekli olmayanlar arasında herhangi bir fark bulunmadığı, hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.

6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga 127’nci maddesinde; “Bu kanun gereğince bağlanacak aylıklar için aylık sahiplerine özel belgeler verilir. Bunların çeşitleri ve şekilleri yönetmelikle belirtilir.”, 7. 17/05/1995 tarihli ve 22286 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mülga Türkiye Cumhuriyeti

Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları ve Ücretsiz Seyahat Kartları

Yönetmeliği’nin;

7.1. “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu yönetmelik, Türkiye Cumhuriyeti Emekli

Sandığı tarafından aylık bağlanan kişiler adına düzenlenecek tanıtım kartları ile bu kişilerden çeşitli kanunlarla ücretsiz seyahat hakkı tanınanlara verilecek ücretsiz seyahat kartlarının niteliği, şekli, çeşitleri ile buna ilişkin diğer usul ve esasların tesbiti amacıyla düzenlenmiştir.”, 7.2. “Hukuki Dayanak” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu yönetmelik, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı

Kanunu’nun 127 nci maddesi ile 24/02/1968 tarih ve 1005 ve 12/04/1991 tarih ve 3713 sayılı Kanunlara dayanılarak hazırlanmıştır.”, 8. 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri

Yönetmeliği’nin “Tanıtım kartları” başlıklı 71’inci maddesinde; “Kurumca gelir ve aylık bağlananlara, bu gelir ve aylıkların ödenmesi sırasında ilgili banka veya PTT personeline gösterilmek üzere birer tanıtım kartı verilebilir.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden ret kararı verilmesine ilişkin hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; fakülte sekreterliği görevinden emekli olmasından dolayı kamu emeklilerinin sosyal haklarından yararlanabilmek için kendisine emekli kimlik kartı çıkarılmasını talep etmektedir.

11. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; 5434 sayılı Kanun’un mülga 127’nci maddesinin yürürlükte kaldığı dönemde anılan Kanun kapsamında emekli olanlara tanıtım kartı verildiği, günümüz koşullarında tüm resmi işlemlerde T.C. kimlik numarasının zorunlu olması ve diğer sigortalılık statülerinden gelir ve aylık alan emekli ve hak sahiplerine yönelik tanıtım kartı verilmemesi doğrultusundaki uygulamalarla birliktelik sağlamak adına söz konusu tanıtım kartı uygulamasından Sosyal

Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 71’inci maddesinde belirtilen takdir yetkisi kapsamında vazgeçildiği ifade edilmiştir.

12. Hitit Üniversitesi Rektörlüğü tarafından özetle; emekli olan personele kimlik kartı verilmesi şeklinde bir uygulamalarının olmadığı, istendiği takdirde talepte bulunanlara Üniversitelerinden emekli olduklarına dair “İlgili Makama” yazısı verildiği, emekli olan ile emekli olmayanlar arasında sosyal ve destek amaçlı tesislerden faydalanma konusunda herhangi bir fark bulunmadığı belirtilmiştir.

13. Bu çerçevede somut olaydaki uyuşmazlığın temel olarak; başvuranın emekli kimlik kartı talebinin bahsi geçen idarelerin takdir yetkisi alanında bulunup bulunmadığı hususunda ortaya çıktığı görülmekte olup uyuşmazlığın çözümü adına başvuranın ileri sürdüğü talebin karşılanmasında zorunlu bir ihtiyacın varlığına ve idarelerce söz konusu talebin reddedilmesinin başvuranın bireysel yararı ile idari işlemde güdülen kamu yararı arasındaki dengeye hangi ölçüde nasıl bir etkisi bulunduğuna yönelik hukuka ve hakkaniyete uygunluk açısından bir değerlendirme yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.

14. Bilindiği üzere, Anayasanın 2’nci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir (AYM, 17/04/2008, E. 2005/5, K. 2008/93).

15. Ayrıca idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, bir idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerekmekte olup idari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanmalıdır (Kamu Denetçiliği Kurumu, 02/10/2018, B. No: 2018/4607, Tavsiye Kararı).

16. Bu itibarla başvuruya konu olan somut olaya bakıldığında; 16.1. Sosyal Güvenlik Kurumunca kamu görevinden emekli olanlara tanıtım kartı çıkartılmasına yönelik yasal zorunluluğun 5434 sayılı Kanun’un 127’nci maddesinin ilga edilmesiyle ortadan kalktığı, bundan sonraki düzenlemelerde ise ilgililere tanıtım kartı verilmesine dair herhangi bir yasa hükmü bulunmayıp konuya ilişkin Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde bir düzenleme yapıldığı görülmektedir. Anılan

Yönetmeliğin 71’inci maddesinin sonunda yer alan “verilebilir” ibaresine göre Sosyal Güvenlik Kurumuna bu konuda takdir yetkisi tanındığı anlaşılmaktadır.

16.2. Dolayısıyla idarenin söz konusu takdir yetkisini kullanırken yukarıda belirtilen hususlara dikkat etmesi gerektiği açıktır. Belirtilen Yönetmelik maddesinin içeriğinden anlaşıldığı üzere Kurum tarafından gelir ve aylık bağlananlara tanıtım kartı verilebilmesine yönelik olan düzenlemenin getirilmesi yoluyla gelir ve aylıkların ödenmesi sırasında bu kişilerce ilgili banka veya PTT personeline kendilerine ait tanıtım kartının gösterilip yapılan işlemlerin kolaylaştırılması amacının güdüldüğü söylenebilir.

16.3. Bununla birlikte günümüz koşulları ve imkânları içerisinde Türk vatandaşı olan herkesin sahip olduğu T.C. kimlik numarası ve resmi belge niteliğinde olan Türkiye Cumhuriyet kimlik kartı sayesinde her türlü resmi ve özel kurum ve/veya kuruluşta kişilerin işlemlerini hızlıca ve güvenli bir şekilde sonuçlandırabildiği herkesçe bilinen bir gerçektir.

16.4. O halde Sosyal Güvenlik Kurumunun kamu emeklilerine tanıtım kartı verilmesi uygulamasından vazgeçmesi ve bu nedenle başvuranın adına emekli kimlik kartı düzenlenmesi talebini reddetme doğrultusunda kullandığı takdir yetkisinin açık bir keyfilik içermediği, kamu yararına aykırı bir durum oluşturmadığı, söz konusu işlemde Kurum tarafından öne sürülen gerekçenin makul olduğu ve işlemin sonucunda başvuran açısından ağır bir zararın doğmadığı değerlendirilmiştir.

16.5. Diğer taraftan üniversitelerden emekli olanlar için emeklilik durumlarını gösteren bir kimlik kartı çıkarılması hususuna dair 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu veya başkaca bir mevzuat hükmünde herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. O nedenle 2547 sayılı Kanun’un üniversite yönetimlerine

verdiği takdir yetkisi çerçevesinde her üniversitenin bu konuya dair bir karar alması veya yönetmelik yahut yönerge çıkarması mümkündür.

16.6. Öyle ki bazı üniversitelerin bu yöndeki talepleri karşılamak adına yönerge çıkardığı, hukuki dayanak olarak ise 2547 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinde üniversite senatolarına ilişkin düzenlemeye atıfta bulunulduğu görülmektedir. Ancak üniversitelerin özerk yapısı nedeniyle bir veya birçoğu tarafından bile olsa uygulanan bir işlem diğerleri açısından bağlayıcı olmamaktadır.

16.7. Hitit Üniversitesi Rektörlüğünün kendi kurumlarından emekli olan personel için herhangi bir kimlik kartı uygulamasında bulunmaması da bu bakımdan takdir alanı içerisinde kalan bir husustur. Nitekim adı geçen üniversite tarafından makul bir gerekçe sunulmaksızın ve keyfi olarak bu yönde bir uygulama yapılmamasından kaynaklı çeşitli hak kayıpları meydana geldiği ve ilgililer açısından karşılanması güç zararlar doğduğunda takdir yetkisine dair bir değerlendirme yapılması şart olacaktır. Ancak anılan

Üniversitenin emekli personeline kimlik kartı çıkarmamasına karşın talepte bulunanlara aynı işlevi görebilecek bir belge sunması, belirtilen talebin zorunlu bir ihtiyaca denk düştüğü savını zayıflatmaktadır.

16.8. Kaldı ki başvuranın yararlanmak istediği sosyal haklardan emekli kimlik kartına sahip olmadan yararlanamadığına dair somut herhangi bir bulgu ortaya koymamış olması da söz konusu talebin karşılanmaması durumunda başvuranın bireysel yararı ile kamu yararı arasındaki dengeye idare tarafından ölçüsüz bir müdahalede bulunulduğu kanısına ulaşmak için yetersiz kalmaktadır.

17. Yukarıda yapılan açıklamalar ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın adına emekli kimlik kartı düzenlenmesi talebinin kurumlarının böyle bir uygulamaya sahip olmadığından bahisle reddine dönük idarelerce yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararı’nın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Çorum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın BAŞVURAN ile SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA ve HİTİT

ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi