|
ÖZET: Başvuran, 1999 yılında emekli olduğunu ve 1969 yılında 31 gün sigortalı çalıştığını, bu sürenin emeklilik hesabında dikkate alınmadığını ifade ederek, bu süreye ait sosyal güvenlik priminin iadesini talep etmiştir. Manisa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, talebin reddedildiğini, meblağın küçük olması nedeniyle ödeme yapılmayacağını belirtmiştir. Başvuran, emekli maaşının altı kişiye yettiğini ve ödenmemesi için bir gerekçe olamayacağını vurgulayarak, hesaplanacak tutarın kendisine ödenmesini istemiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik sürecini inceleyerek, 5510 sayılı Kanun kapsamında 31 günlük hizmet süresinin emekli aylığına eklenmediğini, bu nedenle aylık tutarının belirlenen alt sınırın altında kaldığını belirtmiştir. Ayrıca, 5434 sayılı Kanun hükümlerinin geçerliliğini koruduğu ve başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Kurum, başvuranın talebine yönelik işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesi yönünde öneride bulunmuş ve başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığına karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/989-S.20.1561
BAŞVURU NO : 2019/13251
KARAR TARİHİ : 17/01/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli maaşına ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 29/7/2019 tarihinde yapılan başvuruda, başvuran; Emekli Sandığından 1999 yılı Ocak ayında emekli olduğunu, memuriyete girmeden önce 1969 yılında toplam 31 gün sigortalı olarak çalıştığını, o tarihte 18 yaşından küçük olması sebebiyle bu çalışmalarının emeklilik hesabında dikkate alınmadığını, tarafından kesilmiş olan 31 günlük sosyal güvenlik priminin iadesi için Manisa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne başvurduğunu, 24/4/2018 tarihli yazı ile verilen cevapta meblağın çok küçük olması sebebiyle herhangi bir ödeme yapılmayacağının bildirildiğini, emekli maaşı ile ikisi yetim torunları olmak üzere altı kişinin karnını doyurduğunu, meblağın az ya da çok olmasının ödenmemesi için bir gerekçe olamayacağını, kaldı ki bu paranın enflasyon farkı eklenmek suretiyle ödenmesi gerektiğini, daha önce Kurumumuzca verilen Gönderme Kararından sonra idare tarafından kendisine herhangi bir yanıt verilmediğini belirterek hesaplanacak tutarın tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 16/9/2019 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Manisa İl Defterdarlığı Turgutlu Mal Müdürlüğünde Memur olarak görev yapmakta iken 26/01/1999 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edilen ve 15/02/1999 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanan , 09/08/1969-10/09/1969 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında geçen ve emekli aylığına esas hizmet süresine eklenmeyen hizmet süresine ait primlerinin iadesi talebiyle yaptığı başvuruya ilişkin incelemeye esas olmak üzere emeklilik sicil dosyasının incelendiği,
2.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinde; “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim görmekle olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.”
Hükmünün yer aldığı,
2.3. Buna göre, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu madde ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde, yürürlükten kaldırılmış olsa da 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam edildiği,
2.4. Maddede bahsi geçen mülga 2829 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde; “Kurumlara tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet süreleri, aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla bu Kanuna göre aylık bağlanmasına hak kazanıldığında birleştirilir. Ancak, hizmet süreleri toplamının aylık bağlanmasına yeterli olmaması halinde, bu Kanun hükümleri uygulanmaz. ” hükmünün,
2.5. Yine aynı Kanunun 5 inci maddesinde ise; “Bir kurumla ilişiği kesildikten sonra diğer kurumlardan birinde sigortalı olanların, önceki kurumlarda birikmiş prim ve kesenekleri geri verilmez ve toptan ödemeleri yapılmaz. Ancak; a) Kesenek, prim veya toptan ödemelerini aldıktan sonra diğer kurumlardan birinde sigortalı olanlar aldıkları paraları; istekleri üzerine aylık bağlanacak olanların, istek tarihinden en az altı ay önce, malûllük veya ölüm, 60 yaşın doldurulması, T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden kurumlarınca re ‘sen veya yaş haddinden emekliye sevk edilme nedenleriyle görevleri ile ilgileri kesilenlerin görevlerinden ayrıldıkları tarihten itibaren alil ay içinde, kendileri veya hak sahipleri tarafından, aldıkları kuruma o kurumun kendi mevzuatına göre hesaplanan tutarını b) kesenek, prim iadesi veya toptan ödeme hakkı doğduğu halde paraları zamanaşımına uğrayanların, zamanaşımına uğrayan paraları faizsiz olarak (a) bendinde yazılı süreler içinde kendileri veya hak sahipleri tarafından ilgili kuruma, Toptan ödedikleri takdirde bunların da bu hizmetleri 4 üncü madde gereğince birleştirilir. Ölüm halinde, toptan ödeme ihyalarının yapılabilmesi, hak sahiplerinin bu Kanuna göre birleşik hizmet süresi üzerinden aylığa hak kazanmaları şartına bağlıdır. Ancak, kurumlardan birinden aylık bağlanmış (malullük ile vazife malullüğü aylığı bağlananlardan kontrol muayeneleri sonunda aylığı kesilmiş bulunanlar hariç) veya aylık alma haklarını kaybetmiş olanların, söz konusu devrelere ait hizmet süreleri yapılacak birleştirmede dikkate alınmaz. ” hükmünün yer aldığı,
2.6. Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanunun mülga ek 19 uncu maddesinde; “Bu Kanuna göre bağlanacak emekli, adi malullük ve vazife malullüğü aylıklarının alt sınırı, bu Kanuna bağlı gösterge tablosunun 14 üncü derecesinin 2 nci kademesi üzerinden 30 fiili hizmet yılı için hesaplanacak emekli aylığıdır hükmünü amir olduğu, söz konusu hüküm gereği ilgililere bağlanacak emekli aylığı tutarının, 14 üncü derecenin 2 nci kademesinden 30 yıl hizmet süresi ile emekli olmuş bir kamu görevlisine bağlanacak olan emekli aylığından düşük olamadığı ve ilgililere bu alt sınır aylığının ödendiği,.
2.7. Yukarıya alınan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin Manisa İl Defterdarlığı Turgutlu Mal Müdürlüğünde Memur olarak görev yapmakta her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü,
5. 17/6/1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun; ek 19 uncu maddesinde; “(8/7/1971 – 1425/2
md. ile gelen Ek 5 inci madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.)(Değişik:
23/6/1983 – 2853/1 md.) Bu Kanuna göre bağlanacak emekli, adi malullük ve vazife malullüğü aylıklarının alt sınırı, bu Kanuna bağlı gösterge tablosunun 14 üncü derecesinin 2 nci kademesi üzerinden 30 fiili hizmet yılı için hesaplanacak emekli aylığıdır. Dul ve yetimlere ödenecek aylıklar, bu maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan alt sınır aylığının; a) Dul ve yetim sayısı 3 ve daha fazla ise tamamından, b) Dul ve yetim sayısı 2 kişi ise % 90 ından, c) Dul ve yetim sayısı 1 kişi ise % 80 inden az olamaz.” hükmü,
6. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun;
6.1. “Hizmet sürelerinin birleştirilmesi“ başlıklı 4 üncü maddesinde; Kurumlara tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet süreleri, aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla bu Kanuna göre aylık bağlanmasına hakkazanıldığında birleştirilir. Ancak,hizmet süreleri toplamının aylık bağlanmasına yeterli olmaması halinde, bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
6.2. Hizmetlerin ihyası başlıklı 5 inci maddesinde; Bir kurumla ilişiği kesildikten sonra diğer kurumlardan birinde sigortalı olanların, önceki kurumlarda birikmiş prim ve kesenekleri geri verilmez ve toptan ödemeleri yapılmaz.
6.3. 8 inci maddesinde; “ Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir. Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, memuriyete girmeden önce 1969 yılında toplam 31 gün sigortalı olarak çalıştığını, o tarihte 18 yaşından küçük olması sebebiyle bu çalışmalarının emeklilik hesabında dikkate alınmadığını belirterek 31 günlük sosyal güvenlik priminin iadesini talep etmektedir
9. İdare 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında geçen 1 ay 1 gün hizmet süresi eklenerek emekli aylığına esas hizmet süresinin düzeltildiğini, aylık tutarı yıllar itibariyle belirlenen alt sınır aylığı tutarını aşmadığından aylık farkı ödemesi oluşmadığını, söz konusu hizmet sürelerine ait primlerin iade edilmesine kanunen imkan bulunmadığını belirtmiştir.
10. Başvuruya konu mevzuat hükümleri incelendiğinde; 5 ve 6 numaralı paragraflarda yer verildiği üzere; 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu madde ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde, yürürlükten kaldırılmış olsa da 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam edildiği anlaşılmaktadır. Somut olayda başvuranın, farklı kurumlara tabi çalıştığı hizmet sürelerinin birleştirildiği, ödenmekte olan emekli aylığına esas hizmet süresine
5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki 1 ay 1 gün hizmet süresi eklenerek toplam 25
yıl 3 ay 15 gün hizmet süresi üzerinden emekli aylıklarının tadil edildiği, ancak yapılan düzeltmeye rağmen aylık tutarı yıllar itibariyle belirlenen alt sınır aylığı tutarını aşmadığı görülmüştür.
11. Başvuran ile ilgili olarak idare tarafından Kurumumuza gönderilen yazının ekleri arasında yer alan aylık tadil tablosunda; meri mevzuat uyarınca gerçekleştirilen aylık hesaplama işlemlerinde, aykırı bir uygulamaya rastlanılmamıştır.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebine yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi