|
ÖZET: Başvuran, Petrol Ofisi’nde 1980 yılında işçi olarak çalışmaya başlamış ve 1992 yılından itibaren Bölge Müdür Yardımcısı olarak görev almıştır. Özelleştirme sürecinde Sağlık Bakanlığı’na atanmış ve 2018 yılında emekli olmuştur. Ancak, emekli maaşı bağlanırken Petrol Ofisi’nde ödenen yüksek primlerin dikkate alınmadığını iddia ederek, bu primlerin maaşına eklenmesini veya fazladan ödenen primlerin faiziyle birlikte iadesini talep etmiştir. Başvurusuna Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan yanıt alamadığını belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik işlemlerinin 5510 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirildiğini ve 5434 sayılı Kanun hükümleri gereğince aylık bağlandığını açıklamıştır. Kurum, başvuranın talep ettiği prim iadesinin yasal olarak mümkün olmadığını, çünkü ilgili primlerin yanlış veya yersiz alınmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın talep ettiği primlerin iadesi için yasal sürelerin dolduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir ve ilgili idarenin işlemine itiraz süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye devam edecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4142-S.24.6610
BAŞVURU NO : 2023/17498
KARAR TARİHİ : 24.04.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Prim iadesi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 02.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; Petrol Ofisinde 18.06.1980 tarihinde işçi statüsünde işe başladığını, 1992 yılından
itibaren Bölge Müdür Yardımcısı olarak (kapsam dışı işçi statüsünde) görev yaptığını, Petrol Ofisinin
Özelleştirilmesinin ardından Sağlık Bakanlığı’na 15.04.2003 tarihinde atanmasının 4046 sayılı
Özelleştirme Kanunu ilgili maddesi gereğince yapıldığını, Petrol ofisinde çalıştığı sürelerde şahsı adına
Sosyal Güvenlik Kurumuna yüksek prim ödemesi yapıldığını, 657 sayılı devlet memurları kanununa tabi olarak 2018 Ocak ayında emekli olduğunu, emekli maaşı bağlanırken Petrol Ofisinde yatırılan yüksek primin maaşına yansıtılmadığını ve tarafına herhangi bir ödeme yapılmadığı, söz konusu durum hakkında
13.07.2023 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Emekli Sandığı Genel Müdürlüğüne başvurmasına rağmen
tarafına cevap verilmediğini belirterek Petrol Ofisinde işçi ve kapsam dışı işçi olarak çalışırken yatırılan yüksek primin maaşına ilave edilmesini, bu mümkün değil ise devlet memuru priminden fazla yatırılan kısmın faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 09.02.2024 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle;
2.1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş
hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesi uyarınca, 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı Kanuna tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu madde
Mah. Zeytindalı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA
ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde, yürürlükten kaldırılmış olsa da 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga
2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun
uygulanmaya devam edilmekte olduğu,
2.2) Bu kapsamda, mülga 2829 sayılı Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8 inci maddesi;
“Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanacağı ve ödeneceği, ayrıca Aynı
Kanunun “Hizmet sürelerinin birleştirilmesi” başlıklı 4 üncü maddesi ise; “Kurumlara tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet süreleri, aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla bu Kanuna göre aylık bağlanmasına hak kazanıldığında birleştirileceği,
2.3) Bu bağlamda birleştirilmiş hizmet süreleri üzerinden aylık bağlanan ilgiliye son yedi yıllık fiili hizmet
süresi içinde hizmetinin tamamının geçtiği 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi statüsü esas alınmak suretiyle, 5434 sayılı Kanun hükümleri kapsamında Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında geçen hizmetleri de dikkate alınarak aylık bağlandığı,
2.4) Öte yandan 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre bağlanacak aylıkların ve ödenecek emekli
ikramiyesinin hesabında genel olarak dört unsurun kullanıldığı, Bunların; Temel Aylık, Taban Aylığı, Kıdem Aylığı, Tazminat aylığı olduğu, söz konusu 4 unsurun yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak toplanması suretiyle hesap edilen “Emekli Aylığı Bağlanmasına Esas Aylık” tutarının 25 yıl hizmet için
%75’i, fazla her tam yıl hizmet için %1 fazlası, eksik her tam yıl için %1 eksiği üzerinden tespit edilen aylık bağlama oranı esas alınarak “Emekli Aylığı” hesaplanmaktadır. Bahsi geçen aylık bağlama oranının tespitinde ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle, her ay için emekli aylığı bağlanmasına esas aylık tutarının
%1’inin on ikide biri oranında emekli aylığına eklenmektedir. Ayrıca, diğer sigortalılık statülerine tabi geçen hizmet süreleri de 2829 sayılı Kanun uyarınca aylık bağlama oranının hesabında aynı şekilde dikkate alınmakta olduğu,
2.5) İlgili mevzuat ve yapılan açıklamalar çerçevesinde emeklilik dosyasının tetkikinde; ilgilinin Petrol
Ofisi A.Ş.’de sigortalı olarak görev yapmakta iken 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında
Kanunun 22 nci maddesi uyarınca 14.04.2003 tarihinde Sağlık Bakanlığına şef kadro unvanıyla açıktan atanarak 5434 sayılı Kanun kapsamında göreve başladığı,
2.6) Söz konusu göreve devam etmekte iken 15.01.2018 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edilerek,
15.02.2018 tarihinden itibaren 14 yıl 10 ay 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamındaki hizmeti ve 22
yıl 3 ay 8 gün 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki hizmeti olmak üzere toplam 37 yıl 1 ay 8 gün hizmet süresi üzerinden 1 inci derece 4 üncü kademe intibakı ve +2200 ek gösterge rakamı üzerinden emekli aylığı bağlandığı ve (37) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi ödendiği,
2.7) Bu çerçevede, 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki hizmetleri de dahil edilerek 5434 sayılı
Kanuna göre aylık bağlanan ilgiliye, 4/1-(a) bendi kapsamında geçen sürelerine ilişkin ödediği primlerin iadesine veya aylıklarına ayrıca ilave edilmesine kanunen imkan bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 sayılı Kanuna ilişkin
geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinde: 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı Kanuna tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu madde ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde, yürürlükten kaldırılmış olsa da 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga
2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun
uygulanmaya devam edilmektedir.
6) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim borçlarına halef olma,
gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler” başlıklı 89 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında: “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri verilir. Kanunî faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır. Ancak Borçlar
Kanununun 65 inci maddesi hükmü saklıdır.”
7) 2829 sayılı Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8 inci maddesi; “Birleştirilmiş hizmet
süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir. Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.” hükmünü,
7.1) Aynı Kanunun “Hizmet sürelerinin birleştirilmesi” başlıklı 4 üncü maddesi: “Kurumlara tabi
çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet süreleri, aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla bu Kanuna göre aylık
/
bağlanmasına hak kazanıldığında birleştirilir. Ancak, hizmet süreleri toplamının aylık bağlanmasına yeterli olmaması halinde, bu Kanun hükümleri uygulanmaz.” Hükmünü
8) 5434 sayılı T. C. Kanunun “Emekli Aylığı” başlıklı mülga 41 inci maddesinde; “a) Emekli, adi
mâlüllük ve vazife mâlüllüğü aylıklarının hesaplanmasında 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 43 üncü maddesinde yer alan gösterge tablosu ve Personel Kanunlarındaki ek göstergeler esas alınır. b)
Emekli, adi mâlüllük ve vazife mâlüllüğü aylıkları, (a) fıkrasına göre tespit edilen rakamların her yıl Bütçe
Kanununda tespit edilen katsayı ile çarpılması sonunda bulunacak tutarın fiili ve itibari hizmet toplamı 25 yıl olanlara % 75’i, 25 yıldan az olanlara her tam yıl için % 1 eksiği, fazla olanlara da her tam yıl için %
1 fazlası üzerinden bağlanır. Fiili ve itibari hizmet toplamındaki ay kesirleri tam ay sayılır. Yıl kesirlerinin
her ayı için emekli aylığı bağlanmasına esas aylık tutarının %1′ inin onikide biri emekli aylığına ayrıca eklenir….” hükmünü
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere, Petrol Ofisinde yatırılan yüksek primin
maaşına yansıtılmadığını ve tarafına herhangi bir ödeme yapılmadığını iddia ederek Petrol Ofisinde işçi olarak çalışırken yatırılan yüksek primin maaşına ilave edilmesini, bu mümkün değil ise devlet memuru priminden fazla yatırılan kısmın faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
11) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Kurumumuza iletilen bilgi ve belge talebi cevap yazısında:
birleştirilmiş hizmet süreleri üzerinden aylık bağlanan başvurana son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde hizmetinin tamamının geçtiği 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi statüsü esas alınmak suretiyle, 5434 sayılı
Kanun hükümleri kapsamında Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında geçen hizmetlerinin de dikkate alındığı, bu bağlamda 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamındaki hizmetleri de dahil edilerek 5434 sayılı
Kanuna göre aylık bağlanan başvurana, 4/1-(a) bendi kapsamında geçen sürelerine ilişkin ödediği primlerin iadesine veya aylıklarına ayrıca ilave edilmesine kanunen imkan bulunmadığı ifade edilmektedir.
12) Somut olayda başvuranın 14.04.2003 tarihinde Sağlık Bakanlığına şef kadro unvanıyla açıktan atanarak
5434 sayılı Kanun kapsamında göreve başladığı, göreve devam etmekte iken 15.01.2018 tarihinde isteği
/
üzerine emekliye sevk edilerek 2829 sayılı Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8 inci maddesi uyarınca 5434 sayılı kanuna tabi olarak emeklilik işlemlerinin tamamlandığı anlaşılmaktadır.
13) Bu bağlamda 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre bağlanacak aylıkların ve ödenecek emekli
ikramiyesinin hesabında genel olarak dört unsurun kullanıldığı, Bunların; Temel Aylık, Taban Aylığı, Kıdem Aylığı, Tazminat aylığı olduğu, söz konusu 4 unsurun yürürlükte bulunan katsayılar esas alınarak bulunan aylık bağlama oranı esas alınarak “Emekli Aylığı” hesaplandığı, ayrıca diğer sigortalılık statülerine tabi geçen hizmet sürelerinin de 2829 sayılı Kanun uyarınca aylık bağlama oranının hesabında dikkate alınmakta olduğu iş bu sebeple yanlış ve yersiz alınan primler kapsamında olmadığı görülmektedir.
14) Öte yandan başvurandan tahsil edilen primlerin yanlış ve yersiz alındığı tespit dilmiş olsa dahi 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler” başlıklı 89 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında: “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri verilir.” hükmü kapsamında primlerin iadesi için pirimlerin alındığı tarihten itibaren 10 yıl geçmemiş olması gerektiği somut olayda başvuranın 1992-2003 tarihlerine ilişkin devlet memuru priminden fazla yatırılan kısmın faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep ettiğinden kanunun amir hükmü kapsamında başvurana prim iadesinin yapılamayacağı değerlendirilmektedir.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın 5510 sayılı kanunun 4-a sigortalılık
statüsü kapsamında ödenmiş primlerine ilişkin hizmetin ilgili mevzuatı gereğince aylık bağlama oranının hesabında dikkate alındığı, bu bağlamda yanlış ve yersiz prim niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer yandan yanlış ve yersiz prim olsa bile alındığı tarih itibariyle 10 yıl geçtiği anlaşıldığından 5510 sayılı kanunun 89 uncu maddesi gereğince prim iadesi talebinin reddedilmesine yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvuranın 11.07.2023 tarihli dilekçesi ile yaptığı başvurusuna cevap verilmediğinden “açıklık ve şeffaflık” ilkelerine uygun hareket edilmediği, aynı zamanda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine de uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
/
17) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Batman İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi