|
ÖZET: Başvuran, 2016 ve 2017 yıllarında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) emekli maaşından hukuka aykırı kesintiler yapıldığını iddia ederek, Ankara 13. İdare Mahkemesinde açtığı davayı kazanmış ve mahkeme kararı gereği kendisine ödenmesi gereken tutarın ödenmediğini belirtmiştir. Başvuru, 15 Aralık 2021 tarihinde yapılmış olup, mahkeme kararına dayanan alacağının faiziyle birlikte kendisine ödenmesini talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuranın alacaklarının mahkeme kararı doğrultusunda tahakkuk ettirildiğini, ancak yapılan otomatik sorgulama sonucu bu ödemenin başvuranın başka bir icra dosyasındaki borcuna gönderildiğini açıklamıştır. Emekli maaşlarının haczedilemeyeceği ve haciz taleplerinin borçlunun onayı olmadan reddedileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın alacaklarının icra dairesine yönlendirilmesi, mahkeme kararının uygulanmaması olarak değerlendirilememektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda başvuranın iddialarında hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit etmemiştir. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi yönünde öneri sunulmuştur. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın durumu ve SGK’nın işlemleri arasında hukuka uygunluk açısından bir sorun olmadığı sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13619-S.22.20901
BAŞVURU NO : 2021/21292
KARAR TARİHİ : 21/10/2022
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuran hakkındaki mahkeme kararının uygulanarak emekli
BAŞVURUNUN KONUSU :
aylıklarından yapılan kesintinin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 2016 ve 2017 yılarında SGK emekli sandığına bağlı emekli maaşından hukuka aykırı kesintiler yapıldığını, Ankara 13. İdare Mahkemesinde / sayılı kurum aleyhine açtığı davanın kendi lehine karara bağlandığını, ilgili mahkeme kararı neticesinde 11/10/2021 tarihli başvuruya istinaden avukatına ait yargı giderlerinin ödendiğini, tarafına ödenmesi gereken tutarın ödenmediğini, tarafına cevap verilmediğini, mahkeme kararına dayanan alacağının faizi ile birlikte tarafına ödenmesini iddia ve talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünce gönderilen 22/08/2022 tarihli ve E- – – sayılı sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. Kurum müfettişince düzenlenen 31.12.2014 tarih ve / / sayılı rapor kapsamında çıkarılan ve da müştereken ve müteselsilen sorumlu bulunduğu borcun, kişinin maaşından kesinti yapılan ve talep edilen kısmıyla ilgili Ankara 13. İdare Mahkemesinin 08/09/2021 tarihli, K. / sayılı karara istinaden 6.067,59 TL anapara ve sistemde hesaplanan 2.213,69 TL faizin
T.C. Kimlik numaralı iade edilmesi için Kocatepe Sağlık Sosyal
Merkezince ilgi yazıyla gönderildiği,
2.2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 08/03/2022 tarihli ve – / -S. sayılı yazısındaki kamu zararına yol açtığı gerekçesiyle aylıklarına haciz kararı konulan 4/1(c) emeklisi ilgili Ankara 13. İdare Mahkemesinin 08/09/2021 tarihli, K. / sayılı kararı ile haciz işleminin iptal edildiği ancak yapılan kesintilerin ödenmediği gerekçesiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurduğu, 2.3. Buna istinaden Merkezlerice yapılan inceleme sonucunda, T.C. Kimlik numaralı
Kocatepe Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezince 05.01.2022 tarih nolu ödeme emri belgesi ile yapılan ödemenin, 23 Aralık 2017 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan “TAHSİLAT GENEL
TEBLİĞİ SERİ:ASIRA NO:1’DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ(SERİ:A SIRA NO:9)
gereğince Muhasebe sistemi tarafından online borç sorgulaması yapılarak, kişinin Şanlıurfa 4. İcra
Müdürlüğündeki / numaralı dosyaya olan borcuna kesilmiş olup, kesinti işleminde Merkezlerinin herhangi bir dahili bulunmadığı, kesilen tutarın, söz konusu icra Müdürlüğü tarafından Kurumlarına iade edilmediği anlaşıldığından Merkezlernce tekrar iade edilmesinin mümkün bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” , 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Devir, temlik, haciz ve
Kurum alacaklarında zamanaşımı” başlıklı 93 üncü maddesi; “Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler;
88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu
fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedilir.”, 6. 2004 sayılı İcra ve iflas Kanunu’nun “Maaş ve Ücretlerin Kesilmesinde Usul” başlıklı 355 inci maddesi; “Devlet işlerinde veya hususi müesseselerde bulunan borçlu memur veya müstahdemlerin maaş ve ücretlerinden kesilmesi için icra dairelerinden yapılacak tebligatın kanuni muhatapları haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücreti miktarını nihayet bir hafta içinde bildirmeğe ve borç bitinceye kadar icra dairesinin tebligatı mucibince haczolunan miktarı tevkif edip hemen daireye göndermeğe mecburdurlar. Memurun maaş, ücret veya memuriyetinde yahut başka bir şubeden maaş almağı mucip olacak surette vukubulacak tebeddülleri ve hizmetine nihayet verildiği takdirde bu keyfiyeti de malmemuru
veya daire amiri yahut hususi müesseselerin kanuni muhatapları derhal icra dairesine bildirmeğe ve ikinci halde haciz muamelesinden o şube veya amirini haberdar etmeğe mecburdur.”, 7. 2004 sayılı İcra ve iflas Kanunu’nun “Yukarıdaki maddeye riayet etmeyenler hakkında hükümler” başlıklı 356 ncı maddesi; “Yukardaki madde hükümlerine riayet etmemiş olanların kesmedikleri veya ilk vasıta ile göndermedikleri para ayrıca mahkemeden hüküm alınmasına hacet kalmaksızın icra dairesince maaşlarından veya sair mallarından alınır. Bunların borçluya kanun hükümleri dairesinde rücu hakkı vardır. Yukarki madde hükümlerine riayet etmiyen her hangi bir memur veya amir hakkında istenecek malümatın icra dairesine hemen verilmesi bunların mensup olduğu dairenin vazifesidir.”, 8. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “Cumhuriyet savcılığınca takip” başlıklı 357 nci maddesi; “ İcra dairesince kanuna göre yapılan tebliğ ve emirleri derhal yapmağa ve neticesini geciktirmeksizin icra dairesine bildirmeğe alakadarlar mecburdur. Makbul sebep haricinde tebliğ ve emirleri yapmıyanlar hakkında ait olduğu dairece tahkikatı evveliyeye hacet kalmaksızın Cumhuriyet
Savcılığınca doğrudan doğruya takibat yapılır.”, Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; 2016 yılı ile 2017 yılında emekli maaşından kesilen kesintilerin yapıldığı işleme karşı Ankara İdare Mahkemesinde SGK aleyhine dava açarak kazandığını, kazanmasına rağmen avukatlık ücreti ödendiği halde diğer kesintiler ve ilgili alacaklar ödenmediğini belirterek mahkeme kararı sonucu olan alacağının faizi ile birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı özetle; Kocatepe Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezince mahkeme kararı gereği başvurucu adına geçmişe dönük emekli maaşı ve faizi tahakkuk ettirildiği, ancak
Kurum muhasebe sisteminde otomatik olarak yapılan sorgulama sonucu anılan ödemenin başvuranın
Şanlıurfa 4. İcra Müdürlüğündeki / numaralı icra dosyasına olan borcuna gönderildiği ifade edilmiştir.
12. Bu çerçevede uyuşmazlığın, idarece mahkeme kararı doğrultusunda işlem yapılıp yapılmadığı noktasında düğümlendiği anlaşılmıştır.
13. Somut olayda başvuranın emekli maaşından kesinti yapılması işleminin iptali talebiyle açtığı davada
Ankara 13. İdare Mahkemesinin 08/09/2021 tarihli ve E. / K. / sayılı kararında anılan işlemin iptaline ve işlem nedeniyle başvuranın emekli maaşından yapılan kesintinin kesinti tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte başvurana ödenmesine karar verilmiştir. Mahkeme kararı doğrultusunda Kocatepe Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezince 6.067,59 TL anapara ve sistemde hesaplanan 2.213,69 TL faizin başvurana iade edilmek için 05.01.2022 tarih nolu ödeme emri belgesine
bağlandığı, ancak Kurum muhasebe sisteminde otomatik olarak yapılan sorgulama sonucu anılan ödemenin başvuranın Şanlıurfa 4. İcra Müdürlüğündeki / numaralı icra dosyasına olan borcuna gönderildiği anlaşılmıştır.
14. 5510 sayılı Kanunun 93 üncü maddesinde emekli maaşlarının haczedilemeyeceği, bunların haczedilmesine ilişkin taleplerin, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedileceği düzenlenmiştir. Buna göre borçlunun usulüne uygun bir muvafakatının bulunması halinde emekli maaşları haczedilebilmektedir.
15. Diğer yandan 2004 sayılı İcra İflas Kanununun 355, 356 ve 357 nci maddelerinde icra dairelerince maaşa haciz konulması durumunda bildirimin yapıldığı muhatapların ilgili kesintileri yapmaya ve icra dairesine göndermeye zorunlu olduğu, gereğinin yapmayan muhatapların mali sorumluluğu olduğu ve haklarında Cumhuriyet Savcılığınca takibat yapılacağı düzenlenmiştir.
16. Somut olayda idarece mahkeme kararı doğrultusunda başvuranın geçmişe dönük maaşının ve bunun faizinin başvuran adına tahakkuk ettirildiği ancak başvuranın başka bir icra dosyasında borcu bulunması nedeniyle anılan ödemenin başvurandan kesilerek icra dosyasına gönderdiği, bu nedenle doğrudan mahkeme kararına istinaden başvurana herhangi bir ödeme yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, her ne kadar doğrudan mahkeme kararına istinaden başvurana herhangi bir ödeme yapılmamışsa da idarece mahkeme kararı gereği adına tahakkuk ettirilen tutarın başvurana ödenmeyip icra dairesine gönderilmesinin mahkeme kararını uygulanmaması olarak nitelenemeyeceği değerlendirilmiştir.
17. Bu çerçevede, mahkeme kararı doğrultusunda adına tahakkuk ettirilen emekli maaşının ve faiz tutarının başvurana ödenmeyip icra dairesine gönderilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 8/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
göndermediği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmıştır, iyi yönetim ilkelerinin kamu yönetiminde işlerlik kazanması açısından ilkelere uygun işlem yapılması hassasiyetle önerilir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda, incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 07/06/2022 tarihli ve S.
sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi