|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın emekli maaşından yaptığı kesintilerin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, bu kesintilerin iadesini talep etmiştir. Başvurusunda, Sorgun ve Almus İcra Müdürlükleri tarafından yapılan kesintilerin, 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine aykırı olduğunu ve bu kesintilerin nafaka borcu gibi takip edilemeyeceğini belirtmiştir. İlgili icra mahkemeleri, başvuranın itirazı üzerine Sorgun İcra Hukuk Mahkemesi’nin emekli maaşı haczinin kaldırılmasına karar verdiğini ifade etmiştir. Almus İcra Müdürlüğü ise, başvuranın emekli ikramiyesine yönelik kesintilerin iade edildiğini bildirmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emekli maaşına yapılan kesintilerin hukuka uygunluğunu sorgulayan açıklamalar yapmış, ancak başvuranın emekli maaşından kesintiler yapılmasının 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın uğradığı zararın tazmin edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunmuş ve idarenin bu konuda işlem yapması için 30 gün süre vermiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16753-S.21.26827
BAŞVURU NO : 2021/10888
KARAR TARİHİ : 29/11/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Emekli maaşı kesintileri hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 16/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine aykırı
olarak emekli maaşından Sorgun İcra Müdürlüğünün sayılı dosyasına 24.311,48 TL, Almus İcra
Müdürlüğünün (eski iptal edilen ) sayılı dosyasına 6.188 TL kesinti yaptığını, oysa icra müdürlüklerinin emekli maaş haczi talebinin değil emekli ikramiye haciz talebinin olduğunu, emekli maaş haczine muvafakatinin olmadığını, söz konusu borcun nafaka borcu olmadığı gibi 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesinde belirtilen Kurum alacaklarından da olmadığını, bu nedenle Sosyal Güvenlik Kurumunun yanlış yorumunun ve hatasının söz konusu olduğunu, Sorgun İcra Hukuk Mahkemesinin sayılı kararı ile haczin kaldırılmasına karar verildiğini, Almus İcra Hukuk Mahkemesinin ise sayılı ve kararları ile açtığı davaları reddettiğini, Almus İcra
Müdürlüğünün gerekli yazışmayı yaparak 21/6/2021 tarihinde (eski iptal edilen ) esas sayılı dosyasına kesilen 6188 TL’yi Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına iade ettiğini belirterek emekli maaşından kanuna aykırı olarak yapılan kesintilerin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Strateji Geliştirme Başkanlığı Gider Muhasebe Daire Başkanlığının
başvuru konusuna ilişkin 3/8/2021 tarihli ve sayılı yazısında;
2.1) Başvuranın emekli maaşından yapılan icra kesintilerine ilişkin olarak, Tokat Almus İcra
Müdürlüğünün Esas ( yeni esas) sayılı dosyasından iade gelen 6.188,00 TL’nin 3.188,00
TL’lik kısmının Denizbank Kozan Şubesinde bulunan başvuran hesabına, 3.000,00 TL’lik kısmının ise
başvuran adına kayıtlı bulunan Ankara 8. İcra müdürlüğünün esas sayılı dosyasına gönderildiği, ayrıca başvuranın emekli maaşından kesilen 24.311,48 TL’nin Sorgun İcra Müdürlüğünün 15/10/2012 tarihli ve esas sayılı müzekkeresine istinaden ilgili icra müdürlüğüne gönderildiği, bu konudaki talebin, ilgili icra müdürlüğü nezdinde yapılması gerektiği açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 15/10/2021 tarihli
ve sayılı yazısında özetle;
3.1) Sorgun İcra Müdürlüğünün Esas sayılı dosyasından takip alacaklısı tarafından başvuran
aleyhine yapılan icra takibinde, 32.410,67 TL toplam alacak için 23.600,00 TL miktarlı 18/2/2010 tanzim tarihli, 15/2/2012 vade tarihli senet alacağına ilişkin olarak, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatıldığı, takibin kesinleşmesi üzerine 15/10/2012 tarihinde Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü ile SGK
İl Müdürlüğüne yazı yazılarak astsubay olarak çalışan başvuranın kaydına rastlanılmadığı, birikmiş kesintileri ile birlikte emekli olması halinde emekli ikramiyesine haciz konulmasının istenildiği, SGK
Emeklilik İşleri Dairesi Başkanlığının 22/12/2012 tarihli cevabi yazısında borçlunun emeklilik talebinin bulunmadığı, emeklilik aylığınında bulunmadığının bildirildiği, icra müdürlüğüne yapılan ilk ödemenin geliş tarihinin 6/6/2017 tarihli toplu tahsilatla yapıldığı, ikinci ödemenin ise 20/6/2017 tarihli toplu tahsilatla yapıldığı, hesap hareketlerinden bu kesintilerin emekli maaşından olup olmadığının tespit edilemediğinden 3/8/2017 tarihli ödemenin emekli sandığı ibaresiyle gönderildiği, bu kesintilerinin emekli maaşından olup olmadığının anlaşılamaması üzerine başvuran tarafından icra hukuk mahkemesine yapılan şikayet üzerine 27/1/2020 tarihli Esas Karar sayılı Sorgun İcra Hukuk Mahkemesinin kararı ile emekli maaşı haczinin kaldırılmasına karar verildiği, bu karar üzerine icra müdürlüğünün 6/3/2020 tarihli kararı ile SGK sorgusu yapılarak emekli maaşında haciz var ise mahkeme kararı gereği kaldırılmasına karar verildiği, öte yandan alacaklının 5/8/2021 tarihli haricen tahsil talebi üzerine dosyanın kapatıldığı,
3.2) Almus İcra Müdürlüğünün esas sayılı dosyasından borçlu başvuranın 6.217,72 TL borç
miktarına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumuna müzekkere yazılarak emekli ikramiyesi üzerine borç miktarınca haciz konulması ve borçlu henüz emeklilik talebinde bulunmamış ise kaydına şerh düşülerek ileride yapılacak olan ödemeden borç miktarı kadarınca kesinti yapılmasının İcra ve İflas Kanunu’nun 355,
356 ve 357. maddeleri gereğince talep edildiği, başvuranın emekli maaşına haciz konulmasına ilişkin
herhangi bir müzekkerenin yazılmadığı, borçlunun emekli ikramiyesinden yapılması gereken kesintilerin
Sosyal Güvenlik Kurumunca borçlunun emekli maaşına ait 2020 yılı Nisan, Mayış, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım aylarından borç miktarı olarak 6.188,00 TL kesinti yapılarak icra dairesine gönderildiği, borçlunun kesinti yapılan paraların emekli maaşından kesildiği yönündeki itirazı üzerine
Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılan 10/6/2021 tarihli müzekkereye verilen cevapta borçlunun emekli maaşından kesinti yapıldığının bildirilmesi üzerine başvurana iade edilmek üzere 25/6/2021 tarih ve nolu makbuz ile kesinti yapılan tutarların iade edildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
/
4.1) “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
4.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü
ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4.3) “Yargı yolu” başlıklı 125. maddesinin yedinci fıkrasında;
“İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Devir, temlik, haciz ve
Kurum alacaklarında zamanaşımı” başlıklı 93. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedilir.”
7) 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “Sorumluluk” başlıklı 5. maddesinde;
“İcra ve İflas Dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir. Devletin, zararın meydana gelmesinde kusuru bulunan görevlilere rücu hakkı saklıdır. Bu davalara adliye mahkemelerinde bakılır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran özetle; emekli maaşından yapılan
kesintilerin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
10) Somut olayda, başvuranın emekli maaşına haciz konulan takip dosyalarının Almus İcra
Müdürlüğünün Esas ( yeni esas) sayılı dosyası ile Sorgun İcra Müdürlüğünün sayılı dosyası olduğu anlaşılmaktadır. Almus İcra Müdürlüğünün Esas ( yeni esas) sayılı dosyasına ilişkin olarak, başvuranın emekli maaşından kesinti yapıldığının anlaşılması üzerine ilgili icra dairesi tarafından kesilen tutar Sosyal Güvenlik Kurumuna iade edilmiştir. Bunun üzerine Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından, iade gelen 6.188,00 TL’nin 3.188,00 TL’lik kısmı Denizbank Kozan Şubesinde bulunan başvuran hesabına, 3.000,00 TL’lik kısmı başvuran adına kayıtlı bulunan Ankara 8. İcra
Müdürlüğünün esas sayılı dosyasına gönderilmiştir.
11) Öte yandan sayılı icra takibi kapsamında başvuranın emekli maaşından yapılan kesintilere
gelince; Sorgun İcra Müdürlüğünün 15/10/2012 tarihli müzekkeresi ile borçlu başvuranın Sosyal Güvenlik
Kurumunda birikmiş olan kesintilerinin, emekli olması halinde emekli ikramiyesinin ve hak ve alacaklarının haczedildiği görülmektedir. Bunun üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından
Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden 13/5/2017 tarihinden başlayarak 14/2/2020 tarihine kadar başvuranın emekli maaşından yapılan kesintilerin Sorgun İcra Müdürlüğüne gönderildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan başvuranın emekli maaş haczine yaptığı itirazı üzerine Sorgun İcra Hukuk Mahkemesinin 27/1/2020 tarihli ve sayılı kararı ile borçlu başvuranın takip kesinleştikten sonra emekli maaşından kesinti yapılmasına dair herhangi bir muvafakatinin olmadığı, ayrıca takibe konu borcun nafaka veya 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesinde sayılan prim borçlarından olmadığı gerekçeleriyle icra müdürlüğünün 15/10/2012 tarihli haciz yazısı ile başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumundan aldığı emekli maaşına konulan haczin kaldırılmasına karar verilmiştir.
12) Somut olayda, Sorgun İcra Müdürlüğünün sayılı icra dosyasına ilişkin olarak başvuranın
emekli maaşından yapılan kesintilerin 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine aykırı olduğu, söz konusu kesintilerin ise Sorgun İcra Müdürlüğünün 15/10/2012 tarihli başvuranın emekli maaşına haciz uygulanmasına yönelik yazısı uyarınca gerçekleştirildiği açıktır. Hal böyle iken, yukarıda değinilen yasal düzenlemeler doğrultusunda başvuranın uğramış olduğu zarardan idarenin sorumlu olduğu ve idarece bu zararın tazmin edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idareler tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, /
böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının tebliğ tarihinden
itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Sorgun Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın, Sorgun İcra Müdürlüğünün sayılı icra dosyasına ilişkin olarak emekli maaşına haciz uygulanması nedeniyle uğradığı zararın tazminine yönelik işlem tesis edilmesi hususunda Adalet
Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine idare tarafından tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana, Adalet Bakanlığına ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.
/