|
ÖZET: Başvuran, emekli maaşından yapılan kesintilerin haksız olduğunu iddia ederek Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvuruda bulunmuştur. 7256 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmeden önceki borçları nedeniyle, 2020/11 ve 2020/12 dönemlerinde maaşından kesinti yapılmış ve başvuran bu kesintilerin geri iadesini talep etmiştir. SGK, başvuranın borçlarının yapılandırma kapsamına alınmadığını, dolayısıyla yapılan kesintilerin yasal çerçevede olduğunu belirtmiştir.
SGK’nın açıklamalarına göre, başvuranın işyerine ait ödenmeyen borçlar nedeniyle 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip işlemleri başlatılmış ve emekli maaşına haciz konulmuştur. 2020/11 dönemi için yapılan kesinti, 7256 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmeden önce gerçekleştiği için bu kesintinin yapılandırma kapsamına alınması mümkün olmamıştır. Ancak, 2020/12 dönemine ait kesinti yapılandırma kapsamında değerlendirilmiş ve başvuranın borcu kapandığı için fazladan kesilen tutar iade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın itirazını reddederek SGK’nın işlemlerinin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13082-S.21.20996
BAŞVURU NO : 2021/6877
KARAR TARİHİ : 13/09/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emekli maaşından yapılan kesinti hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; 7256 sayılı Kanun’un 31/8/2020 tarihi öncesindeki borçları kapsaması ve kendisinin de
2004 yılı işveren prim borcu bulunması nedeniyle süresi içerisinde yaptığı başvurusunun dikkate
alınmayarak Kasım ve Aralık döneminde emekli aylığından kesinti yapıldığını, 2020/11 dönemine ilişkin kesintinin muhasebeleştirildiği gerekçesiyle itirazının reddedildiğini belirterek 2020/11 dönemi için aylığından kesilen prim borcunun yapılandırma olarak kalmasını, bu kapsamda fazlasının iadesini ve haksız kesilen 2020/12 dönemine ilişkin maaşının iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna
ilişkin 20/5/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) ( sicil sayılı) unvanlı işyerinin 2004/8-12 dönemlerine ait ödenmeyen
borçları nedeniyle 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre hakkında takip işlemlerine başlanılarak işveren adına muhtelif tarihlerde düzenlen ödeme emirlerinin gönderildiği, buna istinaden başvuran tarafından söz konusu işyerinin borcunun taksitlendirilmesi için 5458 sayılı Kanun ve 6552 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma talebinde bulunulduğu, ancak taksitlerin ödenmediği, bu nedenle başvuranın emekli maaşına 20/10/2020 tarihinde haciz konulduğu, söz konusu borcun en son 15/12/2020 tarihinde
7256 sayılı Kanun kapsamında peşin ödeme seçeneği ile yapılandırıldığı, ancak başvuranın bahse konu
yapılandırmanın dikkate alınmadığı gerekçesiyle Kasım ve Aralık aylarındaki maaş kesintisine itiraz ettiği,
7256 sayılı Kanun kapsamında yapılandırmanın uygulaması ile ilgili 2020/45 sayılı Genelge gereği
17/11/2020 tarihinden önce Kurum hesaplarına intikal eden 2020/11 dönemine ait maaş kesintisinin cari
usul ve esaslara göre borcuna mahsup edildiği, 2020/12 dönemine ait kesintinin ise bahse konu yapılandırma tutarına mahsup edildiği, söz konusu işyerinin borcu kapandığından fazlaya ilişkin tutarın da başvurana iade edildiği, söz konusu işyerinin borçlarının tahsili amacıyla yetki ve sorumluluk kapsamında
6183 sayılı Kanun’a göre yürütülen işlemlerin yerinde görüldüğü, başvuranın işyeri yetkilisi olarak
ödenmeyen borçlardan sorumluluğu bulunduğu, dolayısıyla yapılan işlemlerde bir usulsüzlük bulunmadığı,
2.2) Bu kapsamda, 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinin birinci fıkrası, 6183 sayılı Kanun’un 58.
maddesinin birinci fıkrası ile aynı Kanun’un 71. maddesi uyarınca, unvanlı işyerinin 2004/8-12 dönemlerine ait ödenmeyen borçlarının 26/12/2005 tarihinde icraya intikal etmesi nedeniyle
6183 sayılı Kanun hükümlerine göre icra takip işlemlerine başlanılarak işveren adına
muhtelif tarihlerde ödeme emirleri gönderildiği, ancak mükellefin adresine müteaddit defalar gidilmesine rağmen adresinde bulunmadığından iade edildiği, mevcut borcun 5458 sayılı Kanun ve 6552 sayılı Kanun kapsamında taksitlendirildiği ancak ödenmediği, bu nedenle Kurum alacağının tahsilini teminen 6183 sayılı Kanun’un 71. maddesi gereğince başvuranın emekli maaşına 20/10/2020 tarihinde haciz konulduğu, bunun üzerine başvuranın başvurusu ile söz konusu borcun en son 15/12/2020 tarihinde 7256 sayılı Kanun kapsamında peşin ödeme seçeneğiyle yapılandırıldığı, 2020/11 dönemine ait maaş kesintisinin cari usul ve esaslara göre borcuna mahsup edildiği, 2020/12 dönemine ait kesintinin ise bahse konu yapılandırma tutarına mahsup edildiği,
2.3) 11/11/2020 tarihli ve 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 17/11/2020 tarihli ve 31307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, ancak başvuran bahse konu yapılandırmanın dikkate alınmadığı gerekçesiyle 2020/11 ve 2020/12 aylarındaki maaş kesintisine itiraz etmekte ise de, yapılandırma kapsamında değerlendirilmesi talep edilen 2020/11 dönemine ait maaş kesintisinin 7/11/2020 tarihinde yapıldığı, dolayısıyla 17/11/2020 tarihinden önce Kuruma yapılan ödemelerin bu Kanun kapsamında değerlendirilemediği, 2020/12 dönemine ait maaş kesintisinin ise bu Kanun kapsamında değerlendirildiği ve mahsup edildiği, başvuranın borcu kapandığından fazlaya ilişkin olan 68,52 TL kesinti tutarının ise başvurana iade edildiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un;
5.1) “Kesinleşmiş alacakların yapılandırılması” başlıklı 2. maddesinin on birinci fıkrasında;
“Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı tahsil daireleri tarafından takip edilen alacaklardan 2020 yılı Ağustos ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce tahakkuk ettiği hâlde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan;
a) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılık statülerinden kaynaklanan; sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi,
b) Bu Kanuna göre yapılan başvuru tarihi itibarıyla ilgili mevzuatına göre ödenmesi imkânı ortadan kalkmamış isteğe bağlı sigorta primi ve topluluk sigortası primi,
c) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili kanunları gereğince takip edilen damga vergisi, özel işlem vergisi ve eğitime katkı payı,
asılları ile bu alacaklara ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden bu Kanunun yayımı tarihine kadar geçen süre için Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde, bu alacaklara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir.”
5.2) “Ortak hükümler” başlıklı 3. maddesinin on beşinci fıkrasında;
“Bu Kanun kapsamına giren alacaklara karşılık bu Kanunun yayımı tarihinden önce tahsil edilmiş olan tutarlar, bu Kanun kapsamında tahsil edilen tutarlar ile dokuzuncu fıkra kapsamındaki tecile ilişkin olarak
6183 sayılı Kanun veya diğer kanunlar uyarınca ödenen faizlerin bu Kanun hükümlerine dayanılarak red
ve iadesi yapılmaz.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran özetle; 2020/11 dönemi için aylığından
kesilen prim borcunun 7256 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma işlemlerine dâhil edilmesini ve 2020/12 dönemine ilişkin maaşının iadesini talep etmektedir.
8) Bilindiği üzere 7256 sayılı Kanun, 17/11/2020 tarihli ve 31307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış
ve bir kısım maddeleri dışında yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Mezkûr Kanun’un 2. maddesinin on birinci fıkrasında, Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı tahsil daireleri tarafından takip edilen alacaklardan
2020 yılı Ağustos ayı ve önceki aylara ilişkin olup Kanun’un yayımı tarihinden önce tahakkuk ettiği hâlde
Kanun’un yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan alacaklara ait gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacaklarının tamamının tahsilinden, bu alacakların ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden Kanun’un yayımı tarihine kadar geçen süre için Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın
Kanun’da belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde vazgeçileceği düzenlenmiştir. Yine aynı Kanun’un 3. maddesinin on beşinci fıkrasında, Kanun kapsamına giren alacaklara karşılık Kanun’un yayımı tarihinden önce tahsil edilmiş olan tutarlara ilişkin olarak bu Kanun hükümlerine dayanılarak ret ve iade yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Şu halde ilgililerin Sosyal Güvenlik Kurumuna olan borçları hakkında 7256 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanabilmesi için mezkûr Kanun’un yayım tarihi olan 17/11/2020 tarihi itibarıyla söz konusu borcun ödenmemiş olması yasal zorunluluktur.
9) Bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından
sicil sayılı unvanlı işyerinin 2004/8-12 dönemlerine ait ödenmeyen borçları nedeniyle 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre işveren sıfatıyla başvuran hakkında takip işlemlerine başlanılarak muhtelif tarihlerde düzenlen ödeme emirlerinin gönderildiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda başvuran hakkında takibe başlanan
Kurum alacaklarının tahsili için 7256 sayılı Kanun’un yürürlüğünden önce başvuranın emekli maaşına haciz konulduğu, bu doğrultuda 2020/11 dönemine ait maaş kesintisinin de 7/11/2020 tarihinde yapıldığı görülmektedir. Söz konusu kesintinin 7256 sayılı Kanun’un yayım tarihi olan 17/11/2020 tarihinden önce
Kurum hesaplarına intikal ettiği ve Kurum tarafından cari usul ve esaslara göre borcuna mahsup edildiği anlaşılmaktadır. Öte yandan 2020/12 dönemine ait maaş kesintisinin ise 7256 sayılı Kanun kapsamında değerlendirildiği ve mahsup edildiği, başvuranın borcu kapandığından fazlaya ilişkin olan 68,52 TL kesinti tutarının ise başvurana iade edildiği görülmektedir. Hal böyle iken, söz konusu işlemlerin 7256 sayılı
Kanun hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu, mezkûr Kanun’un yayımı tarihinden önce ödenmiş alacakların yapılandırma kapsamına alınmasına hukuken imkân bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
10) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın emekli maaşından yapılan
kesintilere ilişkin olarak 7256 sayılı Kanun kapsamında tesis edilen Kurum işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen
/
bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi