|
ÖZET: Başvuran, muvazzaf uzman jandarma olarak görev yaparken malulen emekli olduğunu ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi gereğince hususi damgalı pasaport almak için gerekli belgenin verilmesini talep etmiştir. Ancak, başvuranın emekliye ayrıldığı tarihte 7’inci derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu, daha sonra 6318 sayılı Kanun gereği 5’inci derecenin 1’inci kademesine intibakının yapıldığı belirlenmiştir. Bu durum, başvuranın emsal kadrosunda bulunan devreleri ile karşılaştırıldığında, hususi damgalı pasaport alma hakkının bulunmadığını ortaya koymaktadır.
Hususi damgalı pasaportların, yalnızca 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunan devlet memurlarına verilebileceği, bu kadro derecelerinde görevde bulunanların veya emekliye ayrılanların belirli şartları taşımaları gerektiği belirtilmiştir. Başvuranın durumu, bu şartları taşımadığı için pasaport talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Dolayısıyla, başvuranın hususi damgalı pasaport alma hakkı olmadığı sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1514-S.23.2568
BAŞVURU NO : 2022/14613
KARAR TARİHİ : 06/02/2023
RET KARARI
JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın hususi pasaport alması için gerekli belgenin tarafına verilmesi istemi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/10/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma Genel Komutanlığı
bünyesinde muvazzaf uzman jandarma olarak görev yaparken malulen emekli olduğunu ve 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi gereğince hususi damgalı pasaport almaya hak kazandığını belirtmektedir. Başvuran halen görevde olan devreleri emsal alınmak suretiyle hususi pasaport alması için gerekli belgenin tarafına verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Jandarma Genel Komutanlığından 13/10/2022
tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben Jandarma Genel
Komutanlığının 27/10/2022 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuru sahibi J.Gn.K.lığı emrinde Uzm.J.III.Kad.Çvş. iken, Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı (SGK) tarafından hakkında “Maluliyet” kararı ile emekliye sevk onayının istenilmesi nedeniyle, emekliye sevk onayı alındığı ve 16 Ocak 2012 tarihinde malulen emekliye ayrıldığı,
2.2) emekliye ayrıldığı tarih itibarı ile 7’inci derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu,
ancak 6318 sayılı Kanuna göre Açıköğretim Fakültesinin Ev İdaresi bölümünü görevde bulunduğu süre içerisinde (02.06.2008 tarihinde) bitirmesi nedeniyle SGK Bşk.lığı tarafından 01 Temmuz 2012 tarihinden itibaren 5’inci derecenin 1’inci kademesine intibakının yapıldığı,
2.3) Emsal aylık durumu incelendiğinde; gönderilen belgelerinden de anlaşılacağı
üzere “Malul” olarak emekliye ayrıldığı ve 5’inci derecenin 1’inci kademesinde bulunduğu, 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamında “Vazife malulü” olarak ayrılmadığı,
2.4) 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında, emsal aylık hesabına esas derece/kademe ilerlemesi
her yıl 30 Ağustos itibarı ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun Ek Madde 77 (a)
bendinde belirtilen “Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar, sözleşmeli subaylar, sözleşmeli astsubaylar, sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet Teşkilâtı personeli ve Millî İstihbarat Teşkilâtı personeli dâhil sivil iştirakçilerin dul ve yetimleri ile malul (vazife) olanlara bunların ölümleri halinde de dul ve yetimlerine bağlanan aylıklar, kendisinden aylık bağlananlar ile malullerin emsalleri esas alınarak, her yıl kademe ilerlemesi, her üç yılda bir derece yükselmesi işlemine tabi tutulur.” hükmü gereğince işlem yapıldığı,
2.5) Bu kapsamda, başvuru sahibinin dilekçesine istinaden, J. Gn.K.lığının 21 Eylül 2022 tarihli cevabi
yazısı ile 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek Madde 4 kapsamında “Vazife Malulü” olmaması ve emsalinin alınamaması nedeniyle pasaport işlemlerinde kullanılmak üzere talep ettiği kadro/derece durumunu gösterir belgenin tanzim edilemeyeceğinin tarafına bildirildiği,
2.6) 5682 sayılı Pasaport Kanunu Madde 14’te “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece
kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir.” hükmü ile Ek Madde 4’te “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve /veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı ünvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmünün belirtildiği,
2.7) Adı geçen personelin yukarıda açıklandığı üzere “Vazife Malulü” olmadığı, 5682 sayılı Kanunu madde
4 hükümlerine göre 1, 2 ve 3’üncü dereceye düşmeden malulen emekliye ayrıldığı, Ek madde 4’e göre devlet
memuriyetindeki (Uzman Jandarmalık görevi süresi) hizmet süresinin 1, 2 ve 3’üncü derecedeki emsallerine ulaşmadığından Hususi Damgalı Pasaport için gerekli derece/kademeyi karşılamadığının tespit edildiği, söz konusu belgenin İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne gönderilemediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 4/6/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu’nun,
5.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Kanunda yer alan deyimlerden;
a) Uzman Jandarma Adayı: Uzman Jandarma yetiştirilmek üzere Uzman Jandarma Okuluna alınanları, b) Uzman Jandarma: Bu Kanuna göre Uzman Jandarma Okulunu başarı ile bitiren Uzman Jandarma çavuştan Uzman Jandarma sekizinci kademeli çavuşa kadar rütbeleri haiz asker kişileri, İfade eder.”
5.2) “Görev ve yetki” başlıklı 8’inci maddesinde; “Uzman Jandarmalar :
a) Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanun ve Yönetmeliğinde erbaşlar için belirtilen görevlerle istihdam edildikleri kadroların açıklamalarında belirtilen görevleri, b) Zabıta memuru olarak, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun verdiği görevleri yapar ve yetkileri kullanırlar.”
5.3) “Sorumluluk” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Uzman jandarmalar, çavuş rütbesi taşıyan asker kişi
sayılırlar… Uzman jandarmalar, mülkî görevlerin ifası sırasında işledikleri suçlardan dolayı 4483 sayılı
Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerine tâbidirler.”
5.4) Ek madde 1’de; “Ortaokul ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip uzman jandarmalardan görevde
bulundukları süre içerisinde lise ve dengi okul öğrenimini tamamlayanların, mevcut derece ve kademelerine bir derece ilave edilmek suretiyle 926 sayılı Kanuna ekli Ek-IX sayılı Cetvele intibakları yapılır.
Uzman jandarmalardan görevde bulundukları süre içerisinde iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara bir kademe, üç yıl süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara iki kademe, dört veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara ise bir derece verilir. İki veya üç yıl süreli yükseköğrenimini tamamlayarak intibakları yapılmış olanların, görevde bulundukları süre içerisinde dört veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamlamaları halinde intibak işlemleri bir defaya mahsus olmak üzere tekrar yapılır. Yükseköğrenimden dolayı bir defadan fazla yapılan intibak işlemlerinin toplamı bir dereceden fazla olamaz.
İki veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamladıktan sonra uzman jandarma nasbedilenlerin intibakları, yukarıda belirtilen esaslar dâhilinde uzman jandarmalığa nasıplarında yapılır.
Bu intibaklar, personelin mezuniyetine dair resmi belgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihten geçerli olarak yapılır. Ancak, bunlara geçmişe yönelik maaş ve maaş farkı ödenmez.
Lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olan uzman jandarmalar, ikinci derecenin altıncı kademesine kadar ilerleyebilirler. Bunlardan ikinci derece için öngörülen üçüncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olanlardan; üçüncü kademede en az bir yılını tamamlayan, askeri ve varsa mülki sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha
/
yukarısı olan ve kademe ilerlemesi yapma şartlarını taşıyanlar, 926 sayılı Kanuna ekli Ek-IX sayılı Cetvelin birinci derecesine yükseltilirler…”
6) 3/6/2012 tarihli 6318 sayılı Askerlik Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un,
6.1) 56’ncı maddesinde; “926 sayılı Kanuna aşağıdaki ek maddeler eklenmiştir.
EK MADDE 28 – 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık bağlanan
Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin unvan ve rütbeleri, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun ek
77 nci maddesine göre belirlenecek emsalini geçmemek üzere Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde göreve
devam eden emsallerinin rütbe ve unvanlarına yükseltilir ve haklarında yapılacak her türlü işlemde yükseltilen unvan ve rütbeleri esas alınır.”
6.2) 67’inci maddesinde; ““Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte halen görevde olan uzman
jandarmaların, 926 sayılı Kanuna ekli Ek-IX sayılı Cetvelin bu maddeyi ihdas eden Kanunla değiştirilmeden önceki haline göre belirlenmiş olan derece ve kademelerine; lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olanlara bir derece, iki yıl süreli yükseköğrenim düzeyine sahip olanlara bir derece ve bir kademe, üç yıl süreli yükseköğrenim düzeyine sahip olanlara bir derece ve iki kademe, dört veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamlamış olanlara ise iki derece ilave edilerek 926 sayılı Kanunun Ek-IX sayılı
Cetveline intibakları yapılır.
…
Uzman jandarma olarak görev yapmış olanlardan, bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanların veya uzman jandarma görevi esas alınarak dul ve yetim aylığı bağlanmış olanların aylıkları, uzman jandarma görevinin sona erdiği tarihteki en son öğrenim durumları ve bu madde esas alınarak 926 sayılı Kanunun Ek-IX sayılı Cetveline göre yeniden belirlenir. Aylıkların bu şekilde yeniden belirlenmesinden dolayı geçmişe yönelik aylık ve ikramiye farkı ödenmez.”
7) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun Ek 77’nci
maddesinde; Bu Kanunun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine, 5510 sayılı Kanunun
47 nci maddesine ve 2330 sayılı Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını
gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malullüğü aylığı üzerinden aylık bağlananların bu aylıkları, aşağıdaki esaslar dahilinde yükseltilir.
a) (Değişik : 15/9/2000 – KHK – 624/1 md.; Değiştirilerek kabul: 13/6/2001 – 4677/1 md.) Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar, sözleşmeli subaylar, sözleşmeli astsubaylar, sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet Teşkilâtı personeli ve Millî İstihbarat Teşkilâtı personeli dahil sivil iştirakçilerin dul ve yetimleri ile malul olanlara bunların ölümleri halinde de dul ve yetimlerine bağlanan aylıklar, kendisinden aylık bağlananlar ile malullerin emsalleri esas alınarak, her yıl kademe ilerlemesi, her üç yılda bir derece yükselmesi işlemine tabi tutulur…”
8) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun,
8.1) 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece
kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve
diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme ekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,
8.2) 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin
mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri
Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”
8.3) Ek 4’üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup
da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi
Pasaport verilir.”,
9) 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin:
9.1) “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları
taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde
İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve
Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,
9.2) “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve
umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,
9.3) “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak
kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik
Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d)
Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f)
Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu. ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için
öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı) Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i)
7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci
fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,
9.4) “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)
Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu
Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere; muvazzaf uzman jandarma olarak görev
yaparken malulen emekli olan başvuran 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi gereğince hususi damgalı pasaport alabilmek için gereken kadro dereceli yazının tarafına verilmesini talep etmektedir.
12) Başvuranın uzman jandarma olarak görev yapmakta iken 16.01.2012 tarihinde malulen emekliye
ayrıldığı, emekliye ayrıldığı tarih itibarı ile 7’inci derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu ancak 6318 sayılı Kanuna göre görevde bulunduğu süre içerisinde Açıköğretim Fakültesinin ev idaresi bölümünü bitirmesi nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 01.07.2012 tarihinden itibaren 5’inci derecenin 1’inci kademesine intibakının yapıldığı görülmektedir. Şu anda şikayetçinin emsali kadrosunda olan devreleri emsal alınmak suretiyle hususi damgalı pasaport alamadığı anlaşılmıştır.
13) Şikayet konusu uyuşmazlığa ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; Hususi damgalı pasaportların,
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “A” fıkrasına göre, “birinci, ikinci ve üçüncü derece
kadrolarda bulunan” veya bu kadrolar karşılık gösterilmek üzere sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak bulunan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere, buna ilaveten belirlenen şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralanan şahıslara verilebilmektedir. Nitekim Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de, hususi damgalı pasaportların ancak Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmiştir.
14) Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinden,
diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formunun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin
“kadro derecesi” nin de belirtildiği bu bölümün Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece
“hak sahibi” kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen, adından da anlaşılabileceği üzere “özel” nitelikteki bir pasaport türüdür.
15) Bu bağlamda Mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın konu ile ilgili 22/11/2017 tarih ve sayılı
görüş yazısında; “…hususi damgalı pasaport verilebilmesinde memurun kadro derecesinin birinci, ikinci ve üçüncü derece olması gerektiği belirtildiğinden bu hususta memurun kadro derecesinin esas alınması gerektiği, Kamu kurum ve kuruluşlarına ait kadroların ihdası, iptali ve kullanılmasına dair esas ve usulleri düzenleyen 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca, 5’inci dereceden daha üst derecelerde memur unvanlı kadro ihdas edilmediği, bu nedenle, memur unvanlı kadrolarda bulunanların kazanılmış hak aylık derecesi ve emekliliğe esas dereceleri birinci, ikinci ve üçüncü derecelerde olsa dahi kadro derecelerinin esas alınması gerektiğinden bu haktan faydalanmalarının mümkün olmadığı…” şeklinde belirtilmiştir.
16) Öte yandan başvuran 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4’üncü maddesi gereğince hususi damgalı
pasaport almaya hak kazandığını ve halen görevde olan devreleri emsal alınmak suretiyle hususi pasaport alması için gerekli belgenin verilmesi gerektiğini iddia etmekte ise de; 6318 sayılı Askerlik Kanunu İle
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un, 56’ncı maddesi ile 926 sayılı Kanuna eklenen
“12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık bağlanan Türk Silahlı
Kuvvetleri personelinin unvan ve rütbeleri, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun ek
77 nci maddesine göre belirlenecek emsalini geçmemek üzere Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde göreve
devam eden emsallerinin rütbe ve unvanlarına yükseltilir ve haklarında yapılacak her türlü işlemde yükseltilen unvan ve rütbeleri esas alınır.” madde hükmü gereği ile yine aynı Kanunun 67’nci maddesiyle
3466 sayılı Kanuna eklenen geçici 6’inci maddesinde, “Uzman jandarma olarak görev yapmış olanlardan,
bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanların aylıkları, uzman jandarma görevinin sona erdiği tarihteki en son öğrenim durumları ve bu madde esas alınarak 926 sayılı
Kanunun Ek-IX sayılı Cetveline göre yeniden belirlenir.” hükümlerinin gereği hizmet sürelerinin hesabında en son öğrenim durumlarının dikkate alındığı görülmektedir.
17) Somut olayda, başvuranın uzman jandarma olarak görev yapmakta iken malulen emekli olduğu,
emekliye ayrıldığı tarihte 7’nci derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu, 3466 sayılı Kanun kapsamında görevde bulunduğu süre içinde kadro derecesi Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından yeniden belirlenerek 5’inci derecenin 1’inci kademesine getirildiği ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık bağlanan personel kapsamında olmadığı için göreve devam eden emsallerinin rütbe ve unvanlarına yükseltilemediği, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ilgili hükmünden faydalanmak için, “1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan” şartının arandığı, dolayısıyla 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ilgili maddelerinde belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda hiç bulunmadığı ve ilgili maddelerindeki öngörülen şartları taşımadığı hususları dikkate alındığında; hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunmamaktadır.
18) Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; Pasaport Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince hususi damgalı pasaport
alabilmek için gerekli kadro dereceli yazı talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/