|
ÖZET: Başvuru, Milli Eğitim Bakanlığı’na yönelik aidat ödemeleriyle ilgili bir talebi içermektedir. Başvuran, 1976-1983 yılları arasında öğretmenlik yaptığı dönemde 84 ay zorunlu aidat kesintisi yapıldığını ve Haziran 2023’te bir aylık ek kesinti olduğunu belirtmektedir. Emeklilik sürecinde, toplam 85 aylık kesintiye karşılık olarak 309.77 TL ödeme almış, ancak 84 aylık kesintilerin Haziran 2023’teki 303 TL üzerinden ödenmesini talep etmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı, başvuranın aidat kesintileri ve emekli yardımı talepleriyle ilgili detaylı bir açıklama yapmıştır. Bakanlık, başvuranın 120 ay aidat ödemediği için emekli yardımı alamayacağını ve yapılan ödemelerin yasal çerçevede hesaplandığını ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın aidat kesintilerinin ve iade işlemlerinin ilgili mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine yönelik bir karar almış ve bu kararın hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. İdarenin işlemlerinin şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkelerine uygun olduğu, ancak başvuranın itiraz yollarının belirtilmediği için bazı iyileştirmelere ihtiyaç duyulduğu vurgulanmıştır. Başvuran, bu karara itiraz edebilir ve yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3820-S.24.6020
BAŞVURU NO : 2023/16473
KARAR TARİHİ : 04.04.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Aidat ödemelerine ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 1976-1983 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığında sınıf öğretmeni olarak görev yaparken 4357 Sayılı Kanuna göre maaşından 84 ay zorunlu aidat kesintisi yapıldığını, Genel Müdürlüğünün 29.02.2016 tarihli yazısı doğrultusunda, Haziran 2023 tarihinde tekrar
’a 303.81 TL. bir aylık kesintisinin olduğunu, ancak tarafından toplam 85 aylık kesintiye karşılık emekli olduğu zaman tarafına 08.08.2023 tarihinde toplam 309.77 TL ödeme yapıldığını belirterek
84 aylık kesintilerinin en son kesilen Haziran 2023 ayındaki 303 TL (1 aylık) baz alınarak tarafına
ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığının 29/11/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında; Millî
Eğitim Bakanlığı İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığının ( 13 Ocak 1943
Tarih ve 4357 sayılı Kanunla, bu yasanın 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında sayılan ve Millî Eğitim
Bakanlığı bütçesinden maaş alan kamu görevlisi üyelerinin, sosyal ve ekonomik çıkarlarını korumak ve üyeleri arasında dayanışmayı teşvik etme amacıyla kurulmuş, tamamlayıcı (munzam) Sosyal Güvenlik hizmeti veren bir kamu kurumu olduğu,
2.1. 22.03.1995 tarihli ve 22235 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim
Bakanlığı İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı ( Ana Statüsünün 18 inci maddesinin “Emekli Yardımı” başlıklı üçüncü fıkrasının (a) bendinde; “Emekli Yardımı; Üyelik kapsamında Sandığa en az 120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere ödenir.” hükmüne yer verildiği,
2.2. Millî Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisinde yayımlanarak yürürlüğe giren, Aidat ve Sosyal Yardımlar
Yönetmeliğinin “Emekli Yardımı” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “Üyelik kapsamında Sandığa en az 120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere
…” kimlere emekli yardımı ödemesi yapılacağının açıkça belirtildiği,
2.3. Ayrıca aynı Ana Statü’nün “Üyelikler” başlıklı 18 inci maddesinin beşinci fıkrasında “Üyelikleri sona erenlere, 120 ayını doldurmadan emekli olanlara ve daha önce emekli yardımı almış olanlara; ödemiş oldukları aidatlar, ödendiği tarihler dikkate alınarak tahakkuk ettirilecek yasal faizi ile birlikte iade edilir.” ve aynı Yönetmeliğin “Aidatların iadesi” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrası ise; “Üyelik sürelerine bakılmaksızın; Sandık üyesi iken üyelikleri sona erenlere, Sandık üyesi iken emekli olup, 120 ayını doldurmamış olanlara, Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, emeklilik dışındaki bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, Sandıktan emekli yardımı almış olup, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönenlere, ödemiş oldukları aidatları, ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir, ayrıca emekli yardımı ödemesi yapılmaz.” açıklamalarına yer verildiği,
2.4. Diğer taraftan kanuni faiz oranının, 3095 sayılı Kanuni Faiz Ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile karara bağlandığı, yapılan inceleme neticesinde başvuranın 7.08.1976 tarihinde üyelik kapsamında bir göreve atandığından Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin başladığı, 01.03.1983-01.07.1983 tarihleri arasında askerlik görevi nedeniyle aidatlarının bulunmadığı, 12.12.1983 tarihinde branş değişikliği yapması nedeniyle üyeliğinin sona erdiği, 31.05.2023 tarihinde tekrar üyelik kapsamında bir göreve atandığından
Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin başladığı, 15.06.2023 tarihinde ise emekli olduğu ve üyeliğinin sona erdiği, üyelik kapsamında tarafından 85 ay karşılığı 304,17 TL aidat kesintisinin bulunduğu,
18.07.2023 tarihli ve sayılı emekli yardımı müracaatındaki “Emekli olduğum tarih itibariyle
hesaplanan aidat kesintilerimin 120 aydan az olması halinde, Sandığımızda birikmiş aidatlarımın Ana
Statünün 18. maddesinin 5. fıkrası hükmü gereğince 3095 sayılı Kanun’ un 1. maddesine göre tahakkuk ettirilecek neması ile birlikte iade edilmesini, İş bu form vasıtası ile talep etmiş olduğum alacağımın nakden ve defaten banka hesabıma aktarılması ile birlikte İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım
Sandığından hiçbir hak ve alacağımın kalmadığını, alacaklarımın iadesinin yapıldığı döneme ilişkin olarak başkaca hiçbir talebimin olmadığını gayri kabili rücu olarak beyan ederim.” ifadesine istinaden
07.08.2023 tarihli ve sayılı ödeme talimatımız ile biriken aidatlarının yasal faizi ile tarafına iade
edildiği,
2.5. Yapılan ödemenin hesaplama şekli hakkındaki 21.08.2023 tarihli ve sayılı dilekçesine,
25.09.2023 tarihli ve sayılı yazımız ile; “… Ana Statü ve Yönetmelik maddeleri gereği, emekli
olduğunuz tarihte 120 ay aidatınız bulunmadığından birikmiş aidat kesintileriniz 3095 sayılı Kanuni
Faiz Ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’ un ‘Kanuni faiz’ başlıklı 1 inci maddesine göre tahakkuk ettirilerek neması ile birlikte iade edilmiş olup, tarafınıza tahakkuk eden tutarın hesaplanmasında herhangi bir eksiklik ya da yanlışlığın olmadığı görülmüştür.” şeklinde yanıt verildiği tespit edilmiş olup bu izahat çerçevesinde ilgili adına başkaca bir işlem tesis edilmeyeceği belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.,,,Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” hükmü,
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.” hükmü,
3.3. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “(Değişik: 3/10/20014709/2 md.) Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” hükmü,
3.4. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” hükmü,
3.5. “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.” hükmü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek Protokol No. 1’in “Mülkiyetin korunması” başlıklı 1 inci maddesinde, “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.” hükmü,
4. 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 77 nci maddesinde; “Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur” hükmü,
5. 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve
Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı İle
Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanunun 11 inci Maddesinde “Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri, Maarif müdürleri, ilköğretmen, müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve maarif müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar….Sandığın gelirleri şunlardır: 1 – Azalardan umumi heyetçe tesbit edilecek miktarda her ay kesilecek aidat (azanın her terfi ettiği ayı takibeden ayda bu aidat yalnız o aya mahsus olmak üzere iki misli olarak alınır.)…” hükmü,
6. 22/3/1995 tarihli ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve
Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün 18 inci maddesinde, “ (2) (Değişik:RG-7/7/2018-30471) Sandık üyesi iken; a) 120 ay aidat ödemiş olanlardan emekliye ayrılanlar, b) 1/6/2012 tarihinden sonra Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde üyelik kapsamı dışında bir başka göreve atananlar, istemeleri halinde üyeliklerini sürdürebilirler. İsteğe bağlı olarak üyelik sürdürenler yürürlükte bulunan Sandık Mevzuatına tabi olurlar.
(Değişik:RG-7/7/2018-30471) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, birikmiş aidatları yasal faizi ile birlikte ödenir. Bu kişilere emekli yardımı ödenmez. Ancak bu kişiler, isterlerse Sosyal Güvenlik Kurumundan emekli olacakları tarihe kadar bekleyip, Sandıktaki birikmiş aidatları ve son ödedikleri aidat tutarı esas olmak kaydı ile Emekli Yardımı alabilirler.
Üyelikleri sona erenlere, 120 ayını doldurmadan emekli olanlara ve daha önce emekli yardımı almış olanlara; ödemiş oldukları aidatlar, ödendiği tarihler dikkate alınarak tahakkuk ettirilecek yasal faizi ile birlikte iade edilir.” hükmü,
7. 9 Eylül 1985 tarihli ve 2195 sayılı Tebliğler Dergisinin Ek Sayısında yayımlanan İlkokul
Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde “Üyeliklerine sona verilenlerden en az beş yıl aidat yatıranların birikmiş aidatları Sandık
Genel Kurulunca tespit edilecek usul ve esaslara göre tasfiye edilir.” hükmü,
8. Aralık 2007 tarihli ve 2603 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve
Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin 12 inci maddesinde “(1) Üyeliği sona erenlerin aidatları; a) Üyelik kapsamında ve toplam olarak en az beş yıl aidat ödemiş olanlara, b)
Üyelik kapsamında on tam yılını doldurmadan emekli olanlara, c) Daha önce emekli yardımı almış olanlara, birikmiş aidatlarının toplamı yüzde elli fazlası ile kendilerine iade edilir.” hükmü,
9. Ekim 2017 tarihli ve 2721 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve
Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin “Aidatların iadesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1) Üyelik sürelerine bakılmaksızın; a) Sandık üyesi iken üyelikleri sona erenlere, b)
Emekli olduğu tarihte 120 ayını doldurmamış olanlara, c) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, ç) Sandıktan emekli yardımı almış olup, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönenlere, ödemiş oldukları aidatları, ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir, ayrıca emekli yardımı ödemesi yapılmaz.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, 1976-1983 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığında sınıf öğretmeni olarak görev yaparken
4357 Sayılı Kanuna göre maaşından 84 ay zorunlu aidat kesintisi yapıldığını, Genel
Müdürlüğünün 29.02.2016 tarihli yazısı doğrultusunda, Haziran 2023 tarihinde tekrar 303.81
TL. bir aylık kesintisinin olduğunu, ancak tarafından toplam 85 aylık kesintiye karşılık emekli olduğu zaman tarafına 08.08.2023 tarihinde toplam 309.77 TL ödeme yapıldığını belirterek 84 aylık kesintilerinin en son kesilen Haziran 2023 ayındaki 303 TL (1 aylık) baz alınarak tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. Şikayet konusuna ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; başvuranın 7.08.1976 tarihinde üyelik kapsamında bir göreve atandığından Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin başladığı, 01.03.1983-
01.07.1983 tarihleri arasında askerlik görevi nedeniyle aidatlarının bulunmadığı, 12.12.1983 tarihinde
branş değişikliği yapması nedeniyle üyeliğinin sona erdiği, 31.05.2023 tarihinde tekrar üyelik kapsamında bir göreve atandığından Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin başladığı, 15.06.2023 tarihinde ise emekli olduğu ve üyeliğinin sona erdiği, üyelik kapsamında tarafından 85 ay karşılığı 304,17 TL aidat kesintisinin bulunduğu, 18.07.2023 tarihli ve sayılı emekli yardımı müracaatındaki “Emekli olduğum tarih itibariyle hesaplanan aidat kesintilerimin 120 aydan az olması halinde, Sandığımızda birikmiş aidatlarımın Ana Statünün 18. maddesinin 5. fıkrası hükmü gereğince 3095 sayılı Kanun’ un 1.
maddesine göre tahakkuk ettirilecek neması ile birlikte iade edilmesini, İş bu form vasıtası ile talep etmiş olduğum alacağımın nakden ve defaten banka hesabıma aktarılması ile birlikte İlkokul Öğretmenleri
Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığından hiçbir hak ve alacağımın kalmadığını, alacaklarımın iadesinin yapıldığı döneme ilişkin olarak başkaca hiçbir talebimin olmadığını gayri kabili rücu olarak beyan ederim.” ifadesine istinaden gerekli ödeme işlemlerinin yapıldığı görülmektedir.
13. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun “Kanuni Faiz” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır. Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.” açıklamalarına yer verilmektedir.
14. İdarece gerçekleştirilen aidat ödemesine ilişkin işlemlerin İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal
Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin “Aidatların Ödenmesi” başlıklı 14 üncü maddesi ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun kapsamında hesaplanarak yapıldığı anlaşılmakta olup idarece gerçekleştirilen işlemde hukuka aykırı bir durum tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak
İdarelerin, şikâyetçiye verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarelerin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Yetili İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, /
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi