|
ÖZET: Başvuran, Aydın ilinde Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde öğretmenlik yaparken 21 Temmuz 2016’da görevden uzaklaştırıldığını ve 1 Ağustos 2016’da emeklilik talebinde bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, 1 Eylül 2016’da 672 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edilmiştir. Emekli aylığı, 1 Mayıs 2017 tarihinden itibaren bağlanmış olup, başvuran 1 Ağustos 2016 tarihinden itibaren emeklilik işlemlerinin başlatılmasını ve 1 Mayıs 2017’ye kadar olan maaş farklarının ödenmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, emeklilik başvurularının görevde bulunan kamu görevlileri için ilgili kurumun onayı ile sonuçlandığını, açıkta kalanların ise başvurularını takip eden aybaşından itibaren emekli aylığı alabileceğini açıklamıştır. Başvuranın emeklilik talebi, görevden çıkarılmadan önce yapılmış olmasına rağmen, emekliye sevk onayı alınmadığı için aylık bağlanması mümkün olmamıştır. Ayrıca, olağanüstü hal süresince emeklilik işlemleri için belirlenen sürelerin geçerli olmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emeklilik talebinin, görevden çıkarılmadan sonra yeni bir talep olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bu nedenle emekli aylığının bağlanma tarihinin, açıkta kaldığı dönemdeki başvurusu esas alınarak belirlendiği ifade edilmiştir. Başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3525-S.22.5313
BAŞVURU NO : 2021/19846
KARAR TARİHİ : 14/03/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın emeklilik başlangıç tarihi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Aydın ili ilçesi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde görev yapmakta iken 21/07/2016 tarihinde görevinden açığa alındığını, 01/08/2016 tarihinde emeklilik talebinde bulunduğunu, 01/09/2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edildiğini, emekli ikramiyesinin ödenerek emekli aylığının 01/05/2017 tarihinden itibaren bağlandığını, emeklilik hakkını 01/08/2016 tarihinde kazandığını ancak aylığın 01/05/2017 tarihinde bağlandığını, 9 aylık süre için emekli aylığı ve sair haklarından mahrum kaldığını beyan ederek 01/08/2016 tarihinden itibaren emeklilik işlemlerimin başlatılmasını ve 01/05/2017 tarihine kadar olan maaş farklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 27/12/2021 tarihli ve . sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
03.02.2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde özetle:
2.1. 5510 sayılı Kanun’un geçici 4’üncü maddesi gereği, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’na tabi çalışmaları bulunanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu madde ile belirlenmiş esaslar çerçevesinde yürürlükten kaldırılmış olsa da 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam edildiği; 2.2. 5434 sayılı Kanun’un 91’inci maddesi gereği halen görevde bulunan kamu görevlilerinin emeklilik başvurularını görev yaptıkları kuruma yaptığı, bu kişilerin emekliliğinin görev yaptıkları kamu idaresinin
en yüksek amirinin onayı ile tekemmül ettiği, ilgililerin emekli aylıklarının da verilen onaya istinaden hizmet aylıklarının kesildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatıldığı, buna karşılık herhangi bir nedenle görevleri ile ilişiğinin kesilmesi nedeniyle açıkta bulunanların emekli aylıklarının ise son ayrıldıkları kuruma veya Sosyal Güvenlik Kurumuna yapacakları başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren başlatıldığı; 2.3. Öte yandan 5510 sayılı Kanun’un 48’inci maddesi ile 4/1-(c) kapsamında sigortalı sayılan kamu görevlilerinin emeklilik işlemlerinin sonuçlanması açısından emekliye sevk onayının alınmasının bir zorunluluk olarak belirlendiği ve özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayının talep tarihinden itibaren bir ayı geçemeyeceğinin hükme bağlandığı; 2.4. Ancak 7081 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesi ile kanunlaştırılan 01/09/2016 tarihli ve 29818 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 673 sayılı KHK’nin 6’ncı maddesinde emeklilik sevk onaylarının tesisi yönündeki kamu idarelerine tanınan en fazla bir aylık sürenin 21/07/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere olağanüstü hal süresince uygulanmayacağının düzenlendiği, 2.5. Başvuranın Aydın – Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde Öğretmen olarak görev yapmakta iken 19/07/2016 tarihinde görevinden uzaklaştırılarak 01/09/2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, 01/08/2016 tarihinde bulunduğu Nazilli E Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumundan çalıştığı kuruma emeklilik dilekçesi verdiği, ancak Kurumu tarafından bu talep kapmasında alınmış bir emekliye sevk onayı ve buna bağlı olarak emeklilik nedeniyle ilişik kesme işlemi bulunmadığı, Kurumlarının 27/12/2017 tarihli işlemi ile açıkta iken müracaat tarihini takip eden aybaşı olan 01/05/2017 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı, ayrıca 27/03/2018 tarihinde alınan emekliye sevk onayının ardından ise emekli ikramiyesinin tahakkuk ettirildiği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Kamu görevlilerinin emekliye sevk onayları” başlıklı 48’inci maddesinde “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü işlemleri; a) Re’sen emekliye sevk
/
hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın, b) İstek üzerine veya yaş haddi, malullük veya vazife malullüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, c)… çalıştıkları kamu idareleri ile ilişikleri kesilmiş olup da bir kanunla sigortalılık hakkı devam edenler için daha önce görev yaptıkları son kamu idaresinin en yüksek amirinin, … onayı ile tekemmül eder. Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez… Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır.” hükmü yer almaktadır.
6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun “Aylıkların başlangıcı” başlıklı 91’inci maddesinde “Bu kanuna göre bağlanan çeşitli mahiyetteki aylıkların ödenmesi aşağıdaki fıkralarda yazılı tarihlerden başlar: … Emeklilik hakkı tanınan bir vazifede iken bu kanunda yazılı çeşitli sebeplerle emekliye ayrılanların emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylıkları ile ölenlerin dul ve yetimlerine bağlanacak aylıklar hizmet aylıklarının kesildiği tarihi takip eden aybaşından (Emekliliklerini kendileri istemiş olanlar bu istemlerinin kabul edildiği salahiyetli makamlarca kendilerine yazı ile bildirilmezse isteklerini yaptıkları tarihten itibaren bir aydan evvel olmamak üzere vazifelerini terk edebilirler. Bunların emeklilik isteklerinin kabul edildiğinin salahiyetli makamlarca yazı ile bildirilmesi tarihinden itibaren en çok bir ay içinde vazifelerinden ayrılmaları mecburidir…)
c) Her ne suretle olursa olsun açıkta bulunanlardan emekli aylığına müstahak olanlara veya ölenlere emekli ve adi malullük aylıkları ile dul ve yetimlerine bağlanacak aylıklar, son ayrıldıkları kurumlara kendileri veya dul ve yetimleri tarafından yazı ile yapılacak müracaat tarihlerini takip eden aybaşından…” hükmü yer almaktadır.
7. (06/02/2018 tarihli ve 30354 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yürürlüğe giren 7081 sayılı Kanun ile kabul edilen) 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6’ncı maddesinde “20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü halin yürürlüğe girdiği 21/7/2016 tarihinden geçerli olmak üzere, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasında emekliye sevk onayı için öngörülen bir aylık süre olağanüstü hal süresince uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuru, Öğretmen olarak görev yapmakta iken kurumuna 01/08/2016 tarihli dilekçesi ile emeklilik talebiyle başvurup emeklilik işlemleri tamamlanmadan 01/09/2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılan ve görevden çıkarılmasının ardından Sosyal Güvenlik Kurumuna emeklilik talebinde bulunması üzerine kendisine emeklilik aylığı bağlanan başvuranın aylık bağlanma tarihinin
/
belirlenmesinde ilk dilekçesinin esas alınarak arada geçen süre boyunca ödenmeyen aylıkların tarafına ödenmesi talebi hakkındadır.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle, görevde bulunan kamu görevlilerinin emeklilik başvurularını hâlihazırda görev yapmakta oldukları kurumlara yaptıkları, emeklilik işleminin görev yapılan kurumun en yüksek amirinin onayı ile tekemmül ettiği, sadece emeklilik talebinde bulunmuş olmanın emeklilik hakkının kazanılması için yeterli olmadığı, açıkta olan kamu görevlilerinin emeklilik taleplerinin ise Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından değerlendirildiği ve aylık bağlanmasına müstahak olanlara müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlandığı, bu çerçevede başvuran hakkında yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı belirtilmiştir.
11. Bu çerçevede uyuşmazlığın, başvuranın emekli aylığı başlangıç tarihinin belirlenmesi noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
12. Dosya kapsamında Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerin tetkikinden, başvuranın Öğretmen olarak görev yapmakta iken kurumuna 01/08/2016 tarihli dilekçesi ile emeklilik talebiyle başvurup emeklilik işlemleri tamamlanmadan 01/09/2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, görevden çıkarılmasının ardından Sosyal Güvenlik Kurumuna emeklilik talebinde bulunması üzerine talebinin Kurum kayıtlarına girmesini izleyen müracaat tarihini takip eden aybaşı olan 01/05/2017 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı anlaşılmaktadır.
13. Başvuran, 5510 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerinin yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim Ayı başından önce 5434 sayılı Kanun kapsamında görev yapması nedeniyle 5510 sayılı Kanun’un Geçici 4’üncü maddesi kapsamında yer almaktadır. Bu durumda başvuran hakkında 5510 sayılı Kanun’da aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılması gerekmektedir.
14. Diğer taraftan, kamu görevlilerinin emekliye sevk işlemleri 5510 sayılı Kanunun 48’inci maddesinde düzenlenmiş olup kamu görevlisinin kendisinin isteği üzerine başlatılan emeklilik işlemlerinin kamu idaresinin en yüksek amirinin onayı ile tekemmül edeceği hüküm altına alınmıştır. Anılan hüküm gereği, ilgililerin başvurusuyla başlayan emeklilik işlemleri kurumun en yüksek amirinin onayı ile sonuçlanmaktadır. Ayrıca anılan hükümde, özel kanun hükümleri hariç olmak üzere emekliye sevk onayı düzenlenme süresinin talep tarihinden itibaren bir ayı geçemeyeceği düzenlenmek suretiyle emeklilik taleplerine yönelik olarak idarenin işlemi sonuçlandırma süresi açık bir şekilde sınırlandırılmıştır.
14.1. Diğer yandan, 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname ile emekliye sevk onaylarının düzenlenmesi için öngörülen bir aylık sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmayacağı düzenlenmiş, görevdeki kamu personelinin emeklilik işlemlerinin sonuçlandırma süresine ilişkin sınırlama olağanüstü hal süresince kaldırılmak suretiyle idarenin takdir alanı genişletilmiştir. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan darbe girişimi kapsamında, anılan KHK ve diğer KHK’lar ile tedbirler alınmasının elzem olduğu kadar kaçınılmaz olduğu değerlendirilmektedir. Bununla beraber, idarenin, hukuk devletinin gereği olarak anılan KHK ile süre
/
kıstı kaldırılmış olsa da makul bir sürede gerekli işlemleri tamamlayarak yasanın öngördüğü işlemleri yerine getirmesi ve sevk onayını makul sürede göndermesi beklenmelidir.
14.2. Bu çerçevede somut olay kapsamında, başvuranın emeklilik talebine ilişkin 01/08/2016 tarihli dilekçesinden sonra kamu görevinden ihraç edildiği, başvuran hakkında emekliye sevk onayının düzenlenmediği ve emeklilik işleminin sonuçlanmadığı, bahse konu işlemlerin yürütüldüğü süreçte ülkenin içinden geçtiği hassas dönem ve başvurana görev aylığı ödenmeye devam edildiği göz önüne alındığında, emeklilik talebinde bulunduğu tarih ile görevden çıkarıldığı tarih arasında geçen sürede
Kurumunca emeklilik işlemlerinin tamamlanmamasının makul olduğu değerlendirilmiştir.
15. Diğer yandan 5434 sayılı Kanun’un 91’inci maddesine göre görevdeyken emekliye ayrılanlara bağlanacak emekli aylıklarının, görev aylıklarının kesildiği tarihi takip eden aybaşından; açıkta bulunanlardan emekli aylığına müstahak olanların ise yazı ile yapılan müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren bağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre, görevdeyken emeklilik talebinde bulunup talepleri onaylanmak suretiyle emeklilik işlemleri sonuçlananlara görev aylıklarının kesildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanmaktadır. Ancak, her ne surette olursa olsun emeklilik işlemi sonuçlanmadan görevden ayrılmış olanlara ise yazı ile yapılan müracaatlarını takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanmaktadır.
16. Bu çerçevede başvuruya konu olay kapsamında, Kurumuna yaptığı emeklilik talebi sonuçlanmadan kamu görevinden ihraç edilerek yeni bir hukuki statüye girdiği anlaşılan başvuran, görevinden ihraç edildiği tarihten itibaren açıktakiler hakkında uygulanan emeklilik hükümlerine tabi olmaktadır. Açıkta olan başvuranın, emeklilik işlemlerini başlatabilmek için yeni bir talepte bulunması gerektiği, görevdeki talebine istinaden başlatılan emeklilik işlemi sonuçlanmadığından kendisine görevdeyken emeklilik işlemleri sonuçlananlar gibi görev aylığının kesildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanmasına kanunen imkân bulunmadığı değerlendirilmektedir.
17. Nitekim daha önceki tarihli benzer nitelikteki başvurular üzerine Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde verilen kararlarda (26.2.2018 tarihli ve 2017/11251 Başvuru No’lu Ret Kararı,
1.4.2020 tarihli ve 2019/17583 Başvuru No’lu Ret Kararı) yukarıdaki açıklanan sonuca ulaşılmış olup
mevcut başvuruda söz konusu sonuçtan ayrılmayı gerektirecek bir hususa rastlanmamıştır. Bununla birlikte mevcut başvuruyla aynı nitelikteki bir işlemin iptali talebiyle açılan davada Isparta İdare
Mahkemesince verilen 30.5.20217 tarihli ve E:2016/981, K:2017/1192 sayılı kararda işlemin iptaline karar verilmişse de istinaf incelemesinde Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesince verilen
17.10.2017 tarihli ve E:2017/3909, K:2017/3882 sayılı kararda istinaf talebinin kabulüne, yerel mahkeme
kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.
18. Buna göre Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın, görevdeyken yaptığı emeklilik talebi sonuçlanmadan kamu görevinden ihraç edildiği, kamu görevlilerinin emekliye sevk onaylarının düzenlenmesine ilişkin süre sınırının 673 sayılı KHK kapsamında kaldırılarak idarenin takdirine bırakıldığı, görevdeyken emekliliği sonuçlanmayan başvurana görevdeyken yaptığı emeklilik talebi üzerine aylık bağlanamayacağı, açıktayken yaptığı emeklilik talebinin ise değerlendirilerek bu talep
/
tarihini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlandığı anlaşıldığından başvuranın emekli aylığının, görevde bulunduğu sırada yaptığı emeklilik talebi yerine açıktayken yaptığı talebi esas alınarak bağlanması ile ilgili olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından zamanında ve gerekçeli olarak iletildiği, böylece “kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak başvuranın talebine ilişkin verilen ret kararına karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu yüzden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idareye bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/