Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, emeklilik işleminin yaş haddi nedeniyle resen emeklilik olarak düzeltilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, 11/04/2022 tarihli dilekçesiyle 18/05/2022 tarihinde emekliye ayrılmak istediğini bildirmiştir. Ancak, dilekçesinin “istekle emeklilik” kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle emekli ikramiyesi farkı alamadığını belirtmiştir. Başvuran, 20/05/2022 tarihinde 65 yaşını doldurduğu için emekliliğinin yaş haddi nedeniyle resen düzeltilmesini talep etmektedir.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, başvuranın emeklilik işlemlerinin isteği doğrultusunda yürütüldüğünü ve yaş haddinden emekliliğe geçişin gerekliliğini belirten mevzuat hükümlerine atıfta bulunmuştur. Başvuranın, emeklilik talebinin kabul edilmesinin ardından, yaş haddi dolayısıyla zorunlu olarak emekliye ayrılacağına dair bilgilendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, başvuranın emeklilik işlemlerinin yürürlüğe girmesi için belirttiği tarihten önce geri dönme hakkı olduğu da vurgulanmıştır.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuş ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bu karara uygun işlem tesis etmesini istemiştir. Başvuranın yaş haddi nedeniyle emekli edilmesi gerektiği ve bu durumun adalet ilkesine uygun olduğu belirtilmiştir. İdarenin, başvuranı bilgilendirmesi ve iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/4601-S.23.7491

BAŞVURU NO : 2022/15651

KARAR TARİHİ : 10/04/2023

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI

Başvuranın emeklilik işleminin yaş haddi nedeniyle resen emeklilik

BAŞVURUNUN KONUSU :

olarak düzeltilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2022

I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle başvuran; 11/04/2022 tarihli dilekçesiyle birikmiş 60 günlük yıllık iznini kullanmak üzere izne ayrıldığını, hizmet süresinin dolmuş olması nedeniyle 18/05/2022 tarihinde emekliye ayrılmak istediğini Kurumuna bildirdiğini, dilekçesindeki ifade esas alınarak emeklilik işlemlerinin “istekle emeklilik” kapsamında yürütüldüğünü, bu nedenle emekli ikramiyesi farkı alamadığını oysa 20/05/2022 tarihi itibarıyla zaten 65 yaşını doldurduğunu, dilekçesinde 18 Mayıs tarihini belirtme sebebinin 19 Mayısın tatil, 20 Mayısın yaşını doldurduğu tarih, 21 Mayısın 66 yaşından gün aldığı ilk tarih ve tatil günü olması nedeniyle 18 Mayıs tarihini son iş günü olarak değerlendirmesi olduğunu belirterek emeklilik işleminin yaş haddi nedeniyle resen emeklilik olarak düzeltilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından gönderilen 28/12/2022 tarihli ve – – sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilerek özetle;

2.1. Başvuranın Antalya Bölge Liman Başkanlığına bağlı Kaş Liman Başkanlığı emrinde Şef olarak görev yapmakta iken 18/05/2022 tarihi itibarıyla “istekle emeklilik” kapsamında emekliye sevk edildiği, 2.2. Başvuranın emeklilik sevk onayının “istekle emeklilik” yerine “yaş haddinden emeklilik” olarak değiştirilmemesinin gerekçesinin Sosyal Güvenlik Kurum Başkanlığı

Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2020/22 sayılı Genelgesinin Emeklilikten

Vazgeçme başlıklı 4’üncü maddesinde yer alan; ”Kanun kapsamında iştirakçi olarak çalışmakta iken, kurumları tarafından emekliye sevk onayı alınarak görevleri ile ilişikleri kesilen ve emeklilik belgeleri

Kurumumuza gönderilenlerden, bilahare emeklilik işlemleri sonuçlanmadan önce, kurumunca alınan emeklilik onayının iptalini talep edenler hakkında Kurum Yönetim Kurulunun 31/12/2009 tarih ve sayılı Kararına göre işlem yapılacaktır. Buna göre kurumlarıyla ilişikleri kesilen ve emeklilik belgeleri Kurumumuza gönderilmiş olanların, bilahare kendi iradelerini kullanarak emeklilik taleplerinden vazgeçtikleri yönünde Kurumumuza yapılmış olan yazılı talepleri kabul edilmeyerek, emeklilik işlemleri sonuçlandırılacaktır.” Hükmünün olduğu, 2.3. Başvuranın emeklilik dilekçesini verdiği 11/04/2022 tarihinden, emeklilik sevk onayının düzenlendiği bir diğer ifade ile emeklilikten vazgeçebileceği 18/05/2022 tarihine kadar, başvuran bizzat kurum ve cep telefonundan birden fazla aranarak; talebinin istekle emeklilik çerçevesinde gerçekleşeceği, dilekçesinden sarfınazar ederse 2 gün sonra resen (yaş haddinden) emeklilik işlemi yapılacağı, istekle emekli olması halinde emeklilik işlemini takip eden üç aylık sürede maaş katsayı değişikliklerinden yararlanamayacağı konusunda bilgilendirildiği, Bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” şeklindedir.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.

maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” şeklindedir.

5. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga 39. maddesi şöyledir:

“Emekli aylığı aşağıdaki hallerde bağlanır:

a) Cumhurbaşkanlığında bulunanların bu yerlerden ayrılışlarında istekleri üzerine; b) 25 fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilerden kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını dolduranların istekleri üzerine, seçilmiş belediye reisleri ve vilayetlerin daimi komisyon azaları hariç olmak üzere, 30 hizmet yılını tamamlamış olanlar kurumlarınca lüzum görüldüğünde yaş kaydı aranmaksızın re’sen, Subay ve askeri memurlarla Astsubay ve Astsubay erbaşların harbe hazırlık devresinde istekleriyle emekliye ayrılma muameleleri, durumun aydınlanmasına ve tehlikenin geçmesine kadar geri bırakılabilir. Bu devrenin başladığı ve bittiği tarihler İcra Vekilleri Heyetince tesbit edilir.

c) İştirakçilerden 40 ıncı madde gereğince haklarında yaş haddi hükümleri uygulanacak olanlar kurumlarınca re’sen veya (61) yaşını doldurduklarında istekleri üzerine,

d) 87 nci maddenin (a, b, c, d, e, g, h, i, j ve m) fıkralarında gösterilenlerden 25 fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilerden kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını dolduranların istekleri üzerine, e) 88 inci madde gereğince emekli kesenekleri geri verilmemiş olanların (61) yaşını doldurmalarında istekleri üzerine ve (b) fıkrasındaki durumda iseler re’sen, f) Subay ve askeri memurlarla, Astsubay ve Astsubay erbaşların ahlak noktasından hüküm ile veya yetersizlik veya disiplin sebeplerinden dolayı sicilleri üzerine veyahut askeri mahkemelerce verilecek kararlar üzerine kurumlarınca resen;

…”,

6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 40. Maddesi şöyledir:

“İştirakçilerin görevleri ile ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddi 65 yaşını doldurdukları tarihtir. 43 üncü maddede yazılı olanlar dışında, (…) Bu görevlere, 65 yaşını dolduranların açıktan veya naklen atamaları yapılamaz.”, 7. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89. maddesi şöyledir: “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.

Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen

Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.

İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.

Yukarıdaki fıkralara göre (…) mülga 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara ödenecek emeklilik ikramiyesinin hesabında bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen ve 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona eren geçmiş hizmet süreleri ve her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreleri ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreleri dikkate alınmaz. Ancak, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanmış olmakla birlikte, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmetleri arasında başka bir sigortalılık hali kapsamında çalışması bulunmayanların emekli ikramiyesine esas fiili hizmet sürelerinin hesabında, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki şartlar aranmaz.

Emekli ikramiyesinin hesabına esas hizmet süresinin tespitinde dikkate alınmak üzere, emeklilik veya malullük aylığı bağlanması dışında herhangi bir sebeple görevleri sona erenler için, görevin sona erme sebebinin bu durumu kanıtlayan belgelerle birlikte yazılı olarak kuruma bildirilmesi ve bunların özlük

dosyasında saklanması zorunludur. Bu zorunluluğa uymayanlar ikinci fıkra hükümlerinden yararlandırılmazlar.

İştirakçilerden, kanunlarla belirlenen bekleme süreleri sonunda kadrosuzluk veya yaş haddi sebebiyle emekliye sevk edilenler ve vazife malullüğü hükümlerine göre vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemi uygulananlara; bu Kanuna göre aylığa hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde emekli ikramiyesinin hesaplanmasına esas alınan katsayılarda meydana gelecek artış nedeniyle oluşacak ikramiye farkları ile ilk mali yılın birinci ayında katsayılar dışındaki diğer unsurlarda meydana gelecek artışa, bu tarihte yürürlükte olan katsayılar uygulanmak suretiyle bulunacak ikramiye farkları, emekli ikramiyesi ile ilgili hükümlere göre ayrıca ödenir. Ancak, aylığa hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde katsayılarda artış yapılmadığı takdirde, müteakiben katsayılarda altı ay içinde yapılacak ilk artıştan doğan ikramiye farkları da bunlara ayrıca ödenir.

…”, 8. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun “Kamu görevlilerinin

Emekliye Sevk Onayları” başlıklı 48 inci maddesi şöyledir: 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü işlemleri; a) Resen emekliye sevk hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın, b) İstek üzerine veya yaş haddi, malullük veya vazife malullüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, c) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri için Meclis Başkanlığının, belediye başkanları için belediye encümeninin, illerin daimi komisyon üyeleri için il valiliğinin, çalıştıkları kamu idareleri ile ilişikleri kesilmiş olup da bir kanunla sigortalılık hakkı devam edenler için daha önce görev yaptıkları son kamu idaresinin en yüksek amirinin, d) Kurumların yönetim kurulu üyelerinin istek, maluliyet ve yaş haddi hallerinde, atanmalarında atamayı yapan kurumun en yüksek amirinin, e) (…) Sayıştay Başkanının aynı halleri için Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı, Onayı ile tekemmül eder.

Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez. Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder.

Özelleştirilmeleri sonucu sermayesindeki kamu payı % 50’nin altına düşen kuruluşlar ile satış veya devri yapılmış olan kuruluşlarda çalışmakta iken emekliye ayrılanlar için emekliye sevk onayı aranmaz. Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır.”.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; emeklilik işleminin yaş haddi nedeniyle resen emeklilik olarak düzeltilmesini ve emekliliği takip eden üç aylık sürede ilk yapılacak maaş katsayısı değişikliklerinden oluşacak emekli ikramiyesi farkının tarafına ödenmesini talep etmektedir.

11. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından özetle; başvuranın şef olarak görev yapmakta iken 11/04/2022 tarihinde idareye iletmiş olduğu dilekçe üzerine 18/05/2022 tarihi itibariyle “istekle emeklilik” kapsamında emekliye sevk edildiği, yaş haddinden (re’sen) emekliliğe ise 20/05/2022 tarihinde hak kazandığı, emekliye sevk onayının “istekle emeklilik” yerine “yaş haddinden emeklilik” olarak değiştirilmemesinin gerekçesinin ise Sosyal Güvenlik Kurum Başkanlığının 202/22 sayılı Genelgesinde yer alan kurumlarıyla ilişikleri kesilen ve emeklilik belgeleri Kuruma gönderilenlerin, kendi iradelerini kullanarak emeklilik taleplerinden vazgeçtikleri yönünde Kuruma yapılmış olan yazılı taleplerinin kabul edilmeyerek emeklilik işlemlerinin sonuçlandırılacağı ifadelerine yer verilmesi olduğu ifade edilmiştir.

12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun, “Genel Hükümler” başlıklı I inci Kısmının 3 üncü

Bölümünde, Devlet memurlarının genel hakları sayılmış olup, bu Bölümde yer alan “Emeklilik” başlıklı 19 uncu maddede “Devlet memurlarının, özel kanunlarında yazılı belirli şartlar içinde, emeklilik hakları vardır.” hükmü yer almıştır.

13. 5434 sayılı Kanununun 39 uncu maddesinin (b) bendinde isteğe bağlı olarak emeklilik hakkını kullanarak emekliye sevk edileceklerde, (c) bendinde ise haklarında yaş haddi hükümleri uygulananlarda emeklilik için aranacak fiili hizmet süresi ile doldurulması gereken yaş şartları düzenlenmiş; bu kişilerin emekliye sevk işlemlerinin idarelerince ne şekilde sonuçlandırılacağı ise 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesiyle düzenlenmiştir.

14. Bunlardan istekle emeklilik, emeklilik şartlarının doldurulması ve talepte bulunulması şeklindeki iki şartın bir arada ikmali sonucunda elde edilen bir haktır. Emeklilik hakkının kazanılmasından sonra tahakkuku şahsın isteğine bağlıdır. İştirakçi, emeklilik hakkını kazanmakla birlikte 40 ıncı maddede belirlenen yaş haddinin dolumuna kadar görevinde kalabilmekte veya istediği zaman emekliliğini talep etmektedir. İstekle emekliliğe bağlı tahsis işlemleri ilgililerin emeklilik talep dilekçelerini vermeleriyle başlamakta, Kurumlar bu dilekçelere istinaden 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesindeki usule göre en geç 1 ay içerisinde 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (b) bendine istinaden ilgililer hakkında emekliye sevk onayı düzenlemekte ve son olarak ilgililerin görevleriyle ilişiklerini keserek “emeklilik belgesini” tanzim edip Sosyal Güvenlik Kurumuna intikal ettirmektedir.

15. Yaş haddi sebebiyle re’sen emeklilik ise 5434 sayılı kanunun 40 ıncı maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre, kurumlar iştirakçilerden; hizmet sınıfları ve görev unvanları itibariyle ayrı olarak belirlenen yaş hadlerini dolduranları yaş hadlerini doldurdukları tarihleri takip eden aybaşından itibaren, özel yaş haddi bulunmayanları ise 65 yaşlarını doldurdukları tarihleri takip eden aybaşından itibaren re’sen emekliye sevk ederek görevleriyle ilişiklerini kesmektedir. Yaş haddi nedeniyle re’sen emekliliğe bağlı tahsis işlemlerinde emekliye sevk onayı 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (c) bendine istinaden idarece re’sen düzenlenmekte, 65 yaşını doldurdukları gün itibarıyla ilgililerin kurumlarıyla ilişiği kesilerek “emeklilik belgesi” Sosyal Güvenlik Kurumuna intikal ettirmektedir.

16. Kurumlarından ilişiği kesilen ve emekli aylığı bağlanan iştirakçilere emekli aylıklarının yanında, resmi sektörde geçen hizmetlerine karşılık bir defaya mahsus olmak üzere daha sonra ilgili kurumlardan tahsil edilmek üzere kurumları adına Sosyal Güvenlik Kurumunca 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca emekli ikramiyesi adı altında toplu bir ödeme yapılmaktadır. Ancak ödenecek ikramiye tutarı yönünden, istekle emekliye ayrılan memurlar ile yaş haddi nedeniyle emekliye ayrılan memurlar arasında, yaş haddi nedeniyle emekliye ayrılan memurlar lehine bir fark bulunmaktadır.

17. Yaş haddinden dolayı emekli olanlara aylık bağlandığı tarihten sonraki altı ay içinde emekli ikramiyesinin hesaplanmasına esas alınan katsayılarda ya da ilk mali yılın birinci ayında katsayılar dışındaki diğer unsurlarda meydana gelecek artış esas alınarak emekli ikramiye farkı hesaplanmakta ve ödenmektedir.

18. Somut olayda başvuran, Kaş Liman Başkanlığında çalışmakta iken 2021 ve 2022 yıllarına ait yıllık izinlerini kullanmak amacıyla 21/03/2022 tarihinde izne ayrılması sonrası 11/04/2022 tarihli dilekçesi ile hizmet süresinin dolduğunu ifade ederek 18/05/2022 tarihi itibariyle emekliye ayrılma talebini ilgili idareye iletmiştir. İdare anılan talebe uygun olarak 27/04/2021 tarihli emekliye sevk onayı ile başvuranın 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (b) bendi uyarınca isteği üzerine emekliliğini uygun görmüş, 18/05/2021 tarihinde başvuranın kurumla ilişiğini kesmiş ve başvuran 15/06/2021 tarihinden itibaren emekliye ayrılmıştır.

19. Başvuran emekli olduktan yaklaşık üç buçuk ay sonra 28/9/2021 tarihli dilekçesiyle idareye başvurmuş ve esasen 20/05/2021 tarihinde 65 yaşını doldurduğu için yaş haddinden emekliye ayrılma iradesi taşıdığını, nitekim o sebeple “hizmet süresinin dolması” nedeniyle emeklilik istediğini ifade ettiğini, 18/05/2021 tarihin işaret etmesinin sebebinin ise 65 yaşını doldurmadan önceki son iş gününün anılan tarih olduğu yönündeki değerlendirmesi olduğunu, yaş haddinin doldurduğu tarihten yalnızca iki gün önce istekle emekliye sevk edilmesi nedeniyle emekli ikramiyesi farkı alamadığını belirterek emekli ikramiye farkı alabilmesi için istekle emekliye sevk işleminin iptal edilmesini ve yaş haddinden re’sen emekliye sevk olarak değiştirilmesini talep etmiştir.

20. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, emekliliğin Devlet memurlarına bir hak olarak tanındığı, isteğe bağlı olarak bu hakkın kullanılması durumunda, gerekli şartları taşımak kaydıyla emekli olma zamanını saptama yetkisinin bu hakkı kullananın iradesine bırakıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla emeklilik hakkına sahip Devlet memurunun emeklilik işlemlerinin yürürlüğe gireceği tarihi kendisi tayin edebileceği açıktır. Bu çerçevede istek üzerine tesis edilen emekliyle sevk işlemleri bütünüyle ilgililerin isteklerine bağlı idari işlemler olup; bu nitelikleri itibariyle yasal koşulların bulunmadığı saptanmadığı sürece idare tarafından kaldırılamadığı ya da geri alınmadığı gibi belli bir tarih belirtmek suretiyle isteğe bağlı olarak emeklilik talebinde bulunan Devlet memurunun, bu tarihten önce emeklilik hakkını kullanmaktan vazgeçebileceği gözetildiğinde, kişinin emekli olmak için belirttiği tarihten önce de emeklilik işlemlerini tekemmül ettirilmemesi gerekmektedir. Bununla birlikte ilgililer isteğe bağlı emeklilik uygulamasının özelliği nedeniyle ancak emekliye sevk işleminin tesisinden önceki aşamada isteklerinden vazgeçebilmektedirler. Çünkü emekliye ayrılma isteğini bildirip, iradesini beyan eden ilgili, emekliyle sevk onayıyla emeklilik statüsüne girmektedir. İstek üzerine tesis edilen emekliyle sevk işleminin ilgilinin isteğindeki değişiklik nedeniyle geri alınması statü hukukuyla bağdaştırılamaz.

21. Somut olayda başvuranın 18/05/2021 tarihinde emekli edilme talepli 11/04/2021 tarihli dilekçesi üzerine idarece 27/04/2021 tarihinde başvuranın emekliye sev onayının düzenlendiği ve 18/05/2021 tarihinde kurumuyla ilişiğinin kesildiği görülmektedir. Bu durumda, kurumuyla ilişiği kesildikten yani emekli olduktan sonra istekle emeklilik talebinden geri dönmek isteyen başvuran hakkında idarece yapılan iş ve işlemlerde hukuka aykırı bir duruma rastlanmamıştır. Ancak hukuki uyuşmazlıklar bakımından somut olay adaleti (hakkaniyet) olarak tanımlanabilecek hakkaniyete uygunluk denetimi kapsamında, adaletin tam anlamıyla gerçekleşmesi açısından uyuşmazlık konusu somut vakıaların ve kişilerin içinde bulunduğu koşulların dikkate alınması kaçınılmaz bir gereklilik teşkil etmektedir. Hakkaniyet, ortak adalet duygusuna dayanan, gücünü kolektif hukuk vicdanına uygunluğundan alan hukukun genel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Hakkaniyet nihai amaç olan adalete ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Bir hukuk kuralının somut olaya uygulanmasında ortaya çıkan sonucun adil olmasını amaçlar.

22. Bu kapsamda, somut olayın değerlendirirken başvuranın istekle emekliye ayrıldığı tarihten yalnızca iki gün sonra yasal bir zorunluluk olarak yaş haddi nedeniyle idarece re’sen emekliye sevk edileceği ile yaş haddi nedeniyle re’sen emekliye sevk edilmesi halinde başvurana emekli ikramiyesi farkı ödeneceği hususlarının da göz önüne alınması gerekmektedir. Nitekim iyi yönetim, idarenin yaş haddi nedeniyle zorunlu olarak emekliye ayrılacak personelinin kayıtlarını öncelikle ilgilileri yasal süresi dışında çalıştırmamak için düzenli olarak kontrol ve takip etmesini, bununla birlikte kişilerin ölçüsüz bir yüke katlanmalarına yol açmaması için yaş haddi nedeniyle re’sen emekliye ayırma işlemini tesis etmeden makul bir süre önce bilgilendirmesini ve adalet ilkesine zarar veren davranışlardan kaçınarak doğru şekilde yönlendirmesini gerektirir.

23. Somut olayda başvuranın yaş haddinden re’sen emekliye sevk edileceği 20/05/2021 tarihinden yalnızca iki gün önceki tarih olan 18/05/2021 tarihinde emekli olmak istediğini belirtir 11/04/2021 tarihli dilekçesi üzerine idarece 27/04/2021 tarihinde istekle emeklilik esaslarına göre emekliye sevk olurunun düzenlendiği, ancak kurumuyla ilişiğinin kesilmesi işleminin 18/05/2021 tarihine kadar yapılmadığı görülmektedir. Başvuranın kurumuyla ilişiğinin kesildiği tarihe kadar istekle emeklilik talebinden vazgeçebileceği hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Başvurunun inceleme ve araştırma aşamasında idarece Kurumumuza gönderilen konuya ilişkin cevabi yazıda her ne kadar

“Başvuranın emeklilik dilekçesini verdiği 11/04/2022 tarihinden, emeklilik sevk onayının düzenlendiği bir diğer ifade ile emeklilikten vazgeçebileceği 18/05/2022 tarihine kadar, başvuranın bizzat kurum ve cep telefonundan birden fazla defa aranarak; talebinin istekle emeklilik çerçevesinde gerçekleşeceği, dilekçesinden sarfınazar ederse 2 gün sonra resen (yaş haddinden) emeklilik işlemi yapılacağı, istekle emekli olması halinde emeklilik işlemini takip eden üç aylık sürede maaş katsayı değişikliklerinden yararlanamayacağı” ifadelerine yer verilmişse de emeklilik dilekçesini verdiği tarihten kurumuyla ilişiğinin kesildiği tarihe kadar başvurana yapılmış bilgilendirmeye ilişkin herhangi bir kayıt idarece sunulmamıştır. Nitekim başvuruya konu olayın bütünü ve ekonomik olarak başvuran aleyhine ortaya çıkan sonuç göz önüne alındığında; yaş haddi nedeniyle re’sen emekliye ayrılması halinde ikramiye farkı ödeneceği hususunda bilgilendirildiği ifade edilen başvuranın, başlangıçta istekle emeklilik talebinde bulunmuş olsa dahi anılan tercihten vazgeçmemesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı değerlendirilmektedir.

24. Yukarıda yer verilen çerçevede Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuruya konu olayın bütünü ve ekonomik olarak başvuran aleyhine ortaya çıkan sonuç göz önüne alındığında; yaş haddi nedeniyle re’sen emekliye ayrılması halinde ikramiye farkı ödeneceği hususunda bilgilendirildiği ifade edilen başvuranın, başlangıçta istekle emeklilik talebinde bulunmuş olsa dahi anılan tercihten vazgeçmemesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, yaş haddi nedeniyle re’sen emekli edilecekken yalnızca iki gün önce istekle emekli edilmesi nedeniyle ortaya çıkan ekonomik kaybın ölçüsüz olduğu, re’sen emekli edilmek yerine istekle emekli edilmesinin başvuranla idare arasındaki güven ilişkisini zedelediği gibi adalet ilkesine de uygun olmadığı hususları bir arada değerlendirildiğinde başvuruya konu işlemin hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verdiği bu anlamda ‘makul sürede karar verme’, ilkesine uygun davrandığı, ancak şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle

‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

26. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın istekle emekliye sevk işleminin yaş haddi nedeniyle re’sen emeklilik olarak değiştirilmesi hususunda ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ulaştırma

ve Altyapı Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞINA TEBLİĞİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi