|
ÖZET: Başvuran, emeklilik işlemleriyle ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaptığı başvuruda, 2023 yılı Şubat ayından itibaren emekli aylıklarının ödenmesini talep etmiştir. Ancak, SGK, başvuranın emeklilik talebinin reddedildiğini, bunun nedeninin hizmet çakışması ve yurt dışında geçirdiği sürelerin iptali sonucu sigortalı gün sayısının 5582’ye düşmesi olduğunu belirtmiştir. Başvuran, 5600 gün prim ödeme şartını yerine getiremediği için emekli aylığına hak kazanamamıştır.
Başvuran, 25 Ekim 2023 tarihinde tekrar talepte bulunduğunda, 5510 sayılı Kanun’un geçici maddeleri uyarınca 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı bilgisi verilmiştir. Ancak, başvuranın geçmişe yönelik emekli aylığı talebi, gerekli prim gün sayısına sahip olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, SGK’nın işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, gerekli koşulları sağlamadığı için reddedilmiş ve karar, başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4145-S.24.6613
BAŞVURU NO : 2023/19880
KARAR TARİHİ : 24.04.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, hâlihazırda emekli olduğunu, bununla birlikte 2023 yılı Şubat ayındaki emeklilik başvurusuna istinaden emekli aylıklarının ödenmesi gerektiğini belirterek 2023 yılı Şubat ayından itibaren emekli aylıklarının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 5/2/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın 2023 yılı Mart ayında emeklilik talebinde bulunduğu, talebinin hizmet çakışması ve yurt dışında bulunduğu sürelerin iptalinden dolayı sigortalı gün sayısının 5582’e düşmesi ve aylığa hak kazanma koşulu olan 5600 gün şartını sağlamaması nedeniyle reddedildiği, 2.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlendiği, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesinin arandığı, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkân bulunmadığı, /
2.3. Öte yandan başvuranın 25/10/2023 tarihinde tekrardan talepte bulunmasıyla tarafına 5510 sayılı
Kanun’un geçici 95. ve 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesinin B/(j) alt bendi gereğince 1/11/2023 tarihiden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tabi geçen çalışmalar için bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı geçici 2. maddesinin yedinci fıkrasının birinci cümlesinde; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır.” 5.2. Geçici 95. maddesinin birinci fıkrasında; “Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı
Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.” 6. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun’un “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasında; “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.”
/
7. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 81. maddesinde; “B) 23/05/2002 tarihinde; j) Sigortalılık süresi 9 (dahil) yıldan fazla, 10 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 9 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 11 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları ve en az 5600 gün, Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere 2023 yılı Şubat ayından itibaren emekli aylıklarının ödenmesini talep etmektedir.
10. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olup Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanunun 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunacağı düzenlenmiştir.
Bu kapsamda 2829 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasında ise sigortalılara farklı sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca kendi mevzuatına göre aylık bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Nitekim somut olayda da, sigortalılık başlangıcı 1/9/1992 tarihi olan başvuranın son yedi yıl içindeki sigortalılık süreleri dikkate alındığında yaşlılık aylığı tahsisi bakımından 506sayılı Kanun’a tabi olduğu ve
5600 gün prim ödeme gün sayısını tamamlaması gerektiği hususlarının uyuşmazlık dışı olduğu
anlaşılmaktadır.
11. Bu noktada 506 sayılı Kanun’a tabi sigortalılar yönünden yaşlılık aylığından yararlanma koşullarının temel olarak mezkûr Kanun’un 60. maddesi ile geçici 81. maddesinde düzenlendiği görülmektedir. Söz konusu hükümlere göre 506 sayılı Kanun’a tabi sigortalılara yaşlılık aylık bağlanabilmesi için belirli bir yaşa ulaşma, belirli bir süre prim ödeme, belirli bir sigortalılık süresine sahip olma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının kümülatif olarak yerine getirilmesinin arandığı, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde ise sigortalıya aylık bağlanmasına hukuken imkân bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi ile mezkûr geçici 81. maddenin ikinci fıkrasındaki yaş şartının kaldırıldığı göz önünde bulundurulduğunda, hâlihazırda 506 sayılı Kanun’a tabi sigortalıların; belirli bir süre prim ödeme, belirli bir süre sigortalı olma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarını sağladıkları durumda yaşlılık aylığından yararlanabilecekleri anlaşılmaktadır.
12. Buraya kadar yapılan açıklamalar sonrasında somut olaya gelince; geçmişe yönelik emekli aylığı ödenmesi talebi bakımından yaşlılık aylığından yararlanmak için aranan prim ödeme gün sayısına sahip olmayan başvuran hakkında tesis edilen Kurum işlemlerinin 506 sayılı Kanun’un yukarıda değinilen emredici hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılmaktadır.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın yaşlılık aylığından yararlandırılmamasına yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İskenderun İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/