|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile ilgili emeklilik işlemlerinde yaşanan bir hatanın düzeltilmesi talep edilmiştir. Başvuran, 1992-1997 yılları arasında Avusturya’da çalıştıktan sonra Türkiye’ye dönüş yapmış ve emeklilik için yurtdışı borçlanması ile askerlik borçlanması gerçekleştirmiştir. Ancak, SGK tarafından yapılan hesaplamalarda, askerlik borçlanmasının yurtdışı işe başlama tarihini etkilemediği belirtilerek emeklilik talebinin reddedildiği ifade edilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik şartlarını belirlerken, Türkiye’deki ilk işe giriş tarihinin 15/06/1999 olduğunu ve Avusturya’daki hizmetlerin bu tarihten önceki bir tarih olarak kabul edildiğini açıklamıştır. Başvuranın askerlik borçlanması, Türkiye’deki sigortalılık başlangıç tarihi esas alınarak geriye götürülmüştür. Bu nedenle, başvuranın 53 yaşında emeklilik hakkını kazanacağı bilgisi verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, SGK’nın işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna vararak başvurunun reddine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın emeklilik süreci ile ilgili yapılan işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ve SGK’nın verdiği bilgilerin doğru olduğu belirlenmiştir. Başvuranın emeklilik şartlarının 53 yaş, 25 yıl sigortalılık süresi ve 5600 prim gün sayısı olarak tespit edildiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13822-S.21.22173
BAŞVURU NO : 2021/7241
KARAR TARİHİ : 27/09/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemlerinde yapılan hatanın düzeltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, tarihinde e–başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran; 1992-1997 yılları arasında Avusturya’da işçi olarak çalıştığını, daha sonra Türkiye’ye kesin dönüş yaptığını, 1999-
2021 yılları arasında Türkiye’de çalıştığını, Türkiye’den emekli olabilmek için yurtdışından çalıştığı
süreler için yurtdışı borçlanması yaptığını, emeklilik tarihini biraz daha erkene çekebilmek için askerlik borçlanması da yaptığını, emeklilik şartlarını taşıyıp taşımadığını öğrenmek için Sakarya Sosyal Güvenlik
İl Müdürlüğüne dilekçe verdiğini, emekli olabileceği yazısının gelmesi üzerine çalıştığı firmadan çıkışını yaparak emeklilik işlemlerini başlattığını, ancak daha sonra askerlik borçlanmasının yurtdışı işe başlama tarihini erkene çekmediği gerekçesi ile emekli olamayacağının bildirildiğini ifade ederek, yapılan hatanın düzeltilmesini ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 27/04/2021 tarihli ve S.21.10653 sayılı bilgi belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu(SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 12/05/2021 tarihli ve E. sayılı yazıda özetle; 2.1. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında Türkiye’deki ilk işe girişi 15/06/1999 olan başvuru sahibinin 3201 sayılı Kanun uyarınca 29/07/2019 tarihli yurtdışı hizmet borçlanma talep dilekçesine istinaden Avusturya’da geçen 16/03/1992-25/03/1992 tarihleri arasındaki 10 günlük sigortalılık süresi ile 24/12/2019 tarihli borçlanma talep dilekçesine istinaden de askerlikte geçen 300 günlük süresinin borçlandırıldığı,
2.2. Adı geçenin 03/11/2020 tarihli dilekçesiyle SGK’ya müracaat ederek emeklilik şartları hakkında bilgi talep ettiği, söz konusu talebe istinaden 03/11/2020 tarihli SGK yazısı ile ilgiliye cevap verildiği, adı geçene
“Türkiye’deki ilk işe giriş tarihi olan 15/06/1999 tarihinden itibaren 300 gün askerlik borçlanmasının geriye çekilmesi durumunda dahi ilk işe giriş tarihinin Avusturya’daki ilk işe giriş tarihi olan 16/03/1992 tarihinin esas alınacağı ve bu durumda aylık bağlama şartlarının 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin (B) bendinin (j) alt bendi uyarınca 53 yaşını dolduracağı tarih olan 22.10.2021 tarihinden itibaren yerine getirileceği” şeklinde bilgi verilmesi gerekirken, söz konusu askerlik borçlanmasına ilişkin
300 günlük sürenin sehven Avusturya’da çalışılmaya başlanılan 16/03/1992 tarihinden geriye götürülmek
suretiyle bulunan 16/05/1991 tarihine göre yapılan hesaplama sonucu başvuru sahibine 52 yaşında emekli olabileceğine dair bilgi verildiği, sonrasında yapılan incelemede bu durumun fark edilmesi üzerine 17/03/2021 ve 18/03/2021 tarihli yazılar ile 52 yaşında emekli olacağına dair gönderilmiş olan yazının hatalı olduğu bilgisinin sigortalıya bildirildiği, söz konusu 17/03/2021 ve 18/03/2021 tarihli yazılar ile adı geçenin emeklilik şartlarının 53 yaş, 25 yıl sigortalılık süresi ve 5600 prim gün sayısı olduğu hakkında bilgilendirildiği, 2.3. Türkiye ile Avusturya arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Anlaşmasının “Yardım Hakkının Tespiti” başlıklı 21 inci maddesinin birinci paragrafının (b) bendinde; “Bir kişi Türkiye’de sigortalı olmadan önce
Avusturya mevzuatına göre emeklilik sigortasına tabi olmuş ise, Türk mevzuatının uygulanmasında
Avusturya ‘daki sigortalılığın başlangıcı, sigortaya ilk giriş tarihi olarak kabul edilir. “ 2.4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “Uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık süresi” başlıklı 38 inci maddesinin birinci fıkrası; “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında dikkate alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı; sigortalının, mülga 2/6/1949 tarihli ve 5417 sayılı ihtiyarlık Sigortası Kanununa, mülga 4/2/1957 tarihli ve 6900 sayılı Malûliyet, İhtiyarlık ve Ölüm Sigortaları Hakkında Kanuna, 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım
İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi
Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklara veya bu Kanuna tâbi olarak malûlliik, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak ilk defa kapsama girdiği tarih olarak kabul edilir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklıdır,”
Üçüncü fıkrası ise; “Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.” hükmüne amir olduğu, 2.5. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal
Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında da uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde Türk sigortasına girişinden önce âkit ülke sigortasına girdiği tarihin Türk sigortasına girdiği tarih olarak kabul edileceğine ilişkin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların âkit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarihin, ilk işe giriş tarihi olarak kabul edileceğinin öngörüldüğü,
2.6. Diğer taraftan, 06/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı “Emeklilik İşlemleri” konulu Genelgenin “Yurtdışı
Borçlanmasında Tahsis İşlemleri” başlıklı Altıncı Bölümünün “Sosyal Güvenlik Sözleşmelerinde Özel
Hüküm Bulunan Ülkeler İçin Sigortalılık Başlangıcı” başlıklı inci maddesinin bir ve ikinci fıkrası; “6552 saydı Kanun ile 3201 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yapılan değişikliğe göre uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde Türk sigortasına girişinden önce akit ülke sigortasına girdiği tarihin Türk sigortasına girdiği tarih olarak kabul edileceğine ilişkin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların, akit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih Türkiye ‘de ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilecektir.
2.7. Ülkemizin Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Belçika (1/9/2018 tarihinden önce ilk defa bu ülkede çalışmaya başlamış olanlar için), Bosna Hersek, Çekya, Fransa, Gürcistan, Hırvatistan, Hollanda, İsviçre, İtalya, Kanada, Kebek, KKTC (1/10/2020 tarihinden önce ilk defa bu ülkede çalışmaya başlamış olanlar için), Kore Cumhuriyeti, Lüksemburg, Makedonya, Slovakya ve Tunus ile imzaladığı sosyal güvenlik sözleşmelerinde “akit taraflardan birinin mevzuatına göre yardım hakkının kazanılması şartlarının tespitinde, diğer taraf ülkedeki ilk işe başlama tarihi de dikkate alınır” hükmü veya bu anlamda benzer hükümler bulunmaktadır.”
2.8. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda Türkiye ile Avusturya arasında imzalanmış bulunan Sosyal Güvenlik Anlaşması uyarınca Avusturya’daki ilk işe başlama tarihi, Türkiye’de hiç çalışma yoksa ya da Türkiye’deki sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki bir tarih ise bu tarih Türkiye’de ilk işe giriş tarihi olarak kabul edildiği, 2.9. Bununla beraber, madde 5’te belirtilen 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin üçüncü fıkrasında;
5510 sayılı Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki sürelerin borçlandırılması
halinde, sigortalılığın başlangıç tarihinin borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürüleceğinin hükme bağlandığı, 2.10. Dolayısıyla, Türkiye’deki sigortalılık başlangıç tarihinden önce geçen 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde yer alan sürelerin ve yurt dışı sürelerin borçlanılması halinde, öncelikle yurt içi süreleri olmak üzere ülkemizdeki ilk işe giriş tarihinden borçlanılan toplam süre kadar geriye gidilmek suretiyle hesaplama yapılarak; – Türkiye’deki ilk işe giriş tarihinden borçlanılan toplam gün sayısı kadar geriye gidildiğinde bulunan tarihin sözleşmeli ülkedeki ilk işe giriş tarihinden önceki bir tarih olması halinde bu tarihin, – Türkiye’deki ilk işe giriş tarihinden toplam borçlanılan gün sayısı kadar geriye gidildiğinde bulunan tarih, sözleşmeli ülkedeki ilk işe giriş tarihinden sonraki bir tarih ise sözleşmeli ülkedeki ilk işe giriş tarihi emeklilik şartlarının belirlenmesinde esas alındığı, 2.11. Bu nedenle, Türkiye’de 15/06/1999 tarihinde çalışmaya başlayan ve 16/03/1992-25/03/1992 tarihleri arasında Avusturya’da geçen 10 günlük çalışma süresi ile 01/12/1988-30/05/1990 tarihleri arasında geçen
540 günlük askerlik süresine karşılık olarak 300 günlük borçlanma tutarını ödeyen sigortalının,
Türkiye’deki ilk işe giriş tarihi olan 15/06/1999 tarihinden öncelikle yurt içi süreleri olmak üzere borçlanılan toplam 310 günlük (yurt dışı borçlanması dahil) süre kadar geriye gidilerek bulunan ilk işe giriş tarihinin (05/08/1997), Avusturya’daki ilk işe giriş tarihinden (16/03/1992) sonraki bir tarih olması
nedeniyle, ilgilinin hangi şartlarla yaşlılık aylığına hak kazanacağının tespitine esas olan ilk işe giriş tarihi olarak Avusturya’da çalışmaya başlanılan 16/03/1992 tarihinin esas alınması gerektiği, 2.12. Bu itibarla, T.C. kimlik numaralı ’in, Avusturya’da ilk defa çalışmaya başladığı tarih esas alınmak suretiyle 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin (B) bendinin (j) alt bendi uyarınca 53 yaşını dolduracağı 22/10/2021 tarihinde yaşlılık aylığına hak kazanacağı, adı geçene aksi yönde sehven verilen bilginin SGK’nın 17/03/2021 ve 18/03/2021 tarihli bilgilendirme yazıları ile düzeltildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık süresi” başlıklı 38 inci maddesinin birinci fıkrası; “Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında dikkate alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı; sigortalının, mülga 2/6/1949 tarihli ve 5417 sayılı İhtiyarlık Sigortası Kanununa, mülga 4/2/1957 tarihli ve 6900 sayılı Maluliyet, İhtiyarlık ve Ölüm Sigortaları Hakkında Kanuna, 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım
İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi
Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklara veya bu Kanuna tabi olarak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak ilk defa kapsama girdiği tarih olarak kabul edilir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklıdır.” 5.2. “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin” üçüncü fıkrası; “Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.”
6. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal
Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun; 6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu
Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri hâlinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.” 6.2. “Süre tespiti, sigortalılığın başlangıcı ve sürelerin değerlendirilmesi” başlıklı 5 inci maddesinin 5 inci fıkrasında; “Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerdeki hizmetlerini, bu Kanuna göre borçlananların, sözleşme yapılan ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmaz. Ancak, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde Türk sigortasına girişinden önce akit ülke sigortasına girdiği tarihin Türk sigortasına girdiği tarih olarak kabul edileceğine ilişkin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların akit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilir.” 7. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin; “Borçlandırılan sürelerin değerlendirilmesi ve sigortalılığın başlangıcı” başlıklı 12 nci maddesinin,
06.11.2020 tarih ve 31296 sayılı R.G.de yayımlanan Yönetmeliğin 10. maddesiyle değiştirilen
maddesinde; “(1) Başvuru sahibince borçlanmak istenilen süre belirtilmişse belirtilen süre, belirtilmemiş ise ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere borçlanmak istediği gün sayısı esas alınır. Bu tespitte bir yıl 360 gün, bir ay 30 gün olarak hesaplanır.” 8. 06/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı “Emeklilik İşlemleri” konulu Genelgenin “Yurtdışı
Borçlanmasında Tahsis İşlemleri” başlıklı Altıncı Bölümünün “Sosyal Güvenlik Sözleşmelerinde Özel
Hüküm Bulunan Ülkeler İçin Sigortalılık Başlangıcı” başlıklı 1.1. inci maddesinde; “6552 sayılı Kanun ile 3201 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yapılan değişikliğe göre uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde Türk sigortasına girişinden önce akit ülke sigortasına girdiği tarihin Türk sigortasına girdiği tarih olarak kabul edileceğine ilişkin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların, akit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih Türkiye’de ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilecektir.
Ülkemizin Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Belçika (1/9/2018 tarihinden önce ilk defa bu ülkede çalışmaya başlamış olanlar için), Bosna Hersek, Çekya, Fransa, Gürcistan, Hırvatistan, Hollanda, İsviçre, İtalya, Kanada, Kebek, KKTC (1/10/2020 tarihinden önce ilk defa bu ülkede çalışmaya başlamış olanlar için), Kore Cumhuriyeti, Lüksemburg, Makedonya, Slovakya ve Tunus ile imzaladığı sosyal güvenlik sözleşmelerinde “akit taraflardan birinin mevzuatına göre yardım hakkının kazanılması şartlarının tespitinde, diğer taraf ülkedeki ilk işe başlama tarihi de dikkate alınır”
Bu düzenleme gereğince sosyal güvenlik sözleşmesinde özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların bu ülkelerdeki ilk işe başlama tarihi, Türkiye’de hiç çalışma yoksa ya da
Türkiye’deki sigortalılığın başlangıç tarihinden önce ise Türkiye’de ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilecektir.
Kanun ile Kanundan önceki sosyal güvenlik kanunlarında sigortalılık süresi şartını öngören uzun vade sigorta kollarından sağlanan hakların tespitinde sosyal güvenlik sözleşmesinde özel hüküm bulunan akit ülkedeki çalışılmaya başlanılan tarih, Türkiye’de ilk işe giriş tarihi olarak esas alınacaktır.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Türkiye’de ilk kez 15/06/1999 tarihinde çalışmaya başlayan başvuranın 29/07/2019 tarihli yurt dışı borçlanma talep dilekçesi ile 16-25/03/1992 tarihleri arasında Avusturya’da çalıştığı 10 günlük süreye ilişkin borçlandırıldığı, akabinde 24/12/2019 tarihli askerlik borçlanma talep dilekçesi ile 300 gün üzerinden borçlandırıldığı, başvuranın daha sonra 03/11/2020 tarihli dilekçesiyle emeklilik şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkin SGK’dan bilgi talep ettiği, verilen 03/11/2020 tarihli cevabi yazıda başvurana askerlik borçlanmasının dikkate alınarak işe başlama tarihinin 16/05/1991 olarak tespit edildiği,
5510 sayılı Kanunun 4/A kapsamında 25 yıl 52 yaş 5600 iş günü şartını gerçekleştirdiği gerekçesiyle
müracaatı halinde emekli olabileceğinin bildirildiği, bunun üzerine başvuranın 24/02/2021 tarihli dilekçesiyle emeklilik tahsis talebinde bulunduğu, ancak SGK tarafından bu sefer verilen 17/03/2021 tarihli cevabi yazıda; Avusturya’da işe girdiği ilk tarih olan 16/03/1992 tarihinden emeklilik tahsis talebinde bulunduğu 23/02/2021 tarihine kadar 7334 prim ödeme gününün bulunduğu, prim ödeme gün şartını sağladığı ancak 53 yaşını tamamlayacağı 22/10/2021 tarihinden itibaren emekliliğe hak kazanacağı bildirilmiştir. Bunun üzerine başvuranın askerlik borçlanmasına ilişkin 300 günün Avusturya’da işe giriş tarihi esas alınarak geriye götürülmesi ve emeklilik tahsis talebini yaptığı ilk dilekçesinin kabul edilerek tarafına aylık bağlanması talebiyle Kurumumuza başvurduğu görülmüştür.
11. Bu çerçevede uyuşmazlığın, askerlik borçlanması sonucu elde edilen hizmetlerin hangi döneme mal edileceği ve emeklilik şartlarının belirlenmesi noktasında toplandığı görülmektedir.
12. SGK tarafından; 03/11/2020 tarihinde başvuranın emeklilik şartları hususunda yanlış bilgilendirildiği 24/02/2021 tarihli emeklilik tahsis talep dilekçesine istinaden, askerlik borçlanmasının geçtiği tarih aralığının değiştirildiği ve 17/03/2021 tarihinde de başvurana emeklilik şartlarının belirlendiği yeni bir yazı gönderilmiştir. SGK tarafından emeklilik şartlarını taşıdığına dair gönderilen yazının sehven gönderildiği kabul edilmekle birlikte başvurana sehven yaşlılık aylığı bağlanması söz konusu değildir.
13. Başvuranın askerlik borçlanması kapsamında kazandığı sürelerin idare tarafından 16/05/199101/03/1992 tarihleri arasına tayin edildiği daha sonra bu hizmetlerin geçtiği tarih aralığı değiştirilerek söz konusu tarihlerden hizmetlerin silindiği ve silinme işleminin geri alma niteliğinde bir idari işlem olduğu görülmektedir. İdarenin yaptığı işlemler hukuka uygunluk karinesinden yaralanmaktadır, kişiler de bu işlemlere güvenerek ilişkilerini düzenlemektedir. Nitekim somut olayda başvuranın bu itibarla emekliliğini hızlandırmak maksadıyla 300 gün askerlik borçlanmasından faydalandığı görülmektedir.
14. Diğer yandan, herhangi bir işlemin hukuka aykırı olduğunun idarece tespit edilmesi halinde söz konusu işlemin hukuk düzeninde doğurduğu sonuçların ortadan kaldırılması gerekmektedir. Zira hukuka aykırılıkların giderilmesi hukuk düzeninin temel değeridir. (Bkz. Onur Karahanoğulları, İdarenin Hukukla
Kavranması: Yasallık ve İdari İşlemler, Turhan Kitabevi, Ankara, 2012, s. 585-586).
15. Doktrinde, idarenin ifa ile mükellef olduğu herhangi bir kamu hizmetinin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya teşkilatında, bünyesinde, personelinde yahut işleyişinde bir takım aksaklık, hukuka aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik, sakatlık veya ihmalin ortaya çıkması neticesinde hizmetin, eksik ve hatalı ifa edilmesi, zamanında ifa edilmemesi idarenin hizmet kusuru olarak tanımlanmakta ve hizmet kusurunun hem idarenin eylemlerinden hem de işlemlerinden doğabileceği değerlendirilmektedir.
16. Bu kapsamda somut olaya bakıldığında; başvuranın bir yıl erken emekliliğine yol açan askerlik borçlanması süresinin yanlış tarih aralığına tayin edilmesi işleminin hizmet kusuru olduğu ancak söz konusu işlemin geri alınması işleminin makul sürede yapıldığı, değerlendirilmektedir. Dolayısıyla SGK tarafından sehven hukuka aykırı şekilde gerçekleşen işlemin geri alınması işleminde hukuka aykırılık olmadığı değerlendirilmektedir.
17. Diğer yandan; askerliğe ilişkin gerçekleştirilen borçlanmanın hangi döneme mal edileceği hususunda yapılan incelemede ise; başvuranın ilk defa 5510 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladığı tarihin 15/06/1999 olarak kayıtlara geçtiği görülmektedir. Bununla birlikte başvuranın 3201 sayılı Kanun kapsamında ise 16-25/03/1992 tarihleri arasında Avusturya’da geçirdiği hizmetleri bulunmaktadır.
18. Bu bilgiler ışığında 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin “Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.” hükmüne göre; başvuranın Türkiye’de çalışmaya başladığı tarih 5510 sayılı Kanuna göre belirlenen tarih olduğundan askerlik borçlanmasının da 15/06/1999 tarihi itibariyle borçlandığı gün sayısı kadar geriye götürülmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Türkiye’de ilk kez 15/06/1999 tarihinde sigorta girişi bulunan başvuranın, 16-25/03/1992 tarihinde Avusturya’da geçirdiği hizmetlerinin 3201 sayılı
Kanuna göre borçlandırıldığı akabinde 300 gün üzerinden askerlik borçlanması yaptığı, söz konusu askerlik borçlanmasının 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesine göre Türkiye’de ilk işe giriş tarihi esas alınarak geriye götürülmek suretiyle tarih aralığının belirlendiği, bu sürenin Avusturya’da geçirdiği tarihlerden geriye gidemediği, dolayısıyla işe başlama tarihi olarak 16/03/1992 tarihi esas alınarak emeklilik şartlarının belirlendiği, bu kapsamda SGK tarafından sehven verilen bilginin makul sürede düzeltildiği ve başvuran
için yasal emeklilik yaş şartının 53 olarak tespit edildiğine ilişkin yapılan iş ve işlemlerde, hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması, ayrıca hizmet sunduğu gerçek ve tüzel kişileri hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirmek, haklarının kullanılmasını ve yükümlülüklerinin yerine getirilmesini kolaylaştırmak ile yükümlü olan Sosyal Güvenlik
Kurumunun iş ve işlemlerinde mağduriyetlere sebebiyet vermemek adına personelini hizmet içi eğitimlere tabi tutması, vatandaşa doğru ve güvenilir bilgi vermesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi