|
ÖZET: Başvuran, 3 Mart 2023 tarihinde e-Devlet üzerinden emeklilik başvurusu yapmış ve işlemlerinin geciktiğini belirterek maddi hak kaybı yaşadığını iddia etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın 24 yıl 11 ay hizmet süresine sahip olduğunu, ancak 25 fiili hizmet yılını tamamlamadığı için emeklilik talebinin reddedildiğini açıklamıştır. Başvuran, 11 Nisan 2023’e kadar herhangi bir bilgilendirme almadığını ve bu nedenle emekli maaşının bağlanmasını talep etmektedir.
SGK, başvuranın emeklilik için gerekli olan 25 fiili hizmet yılını tamamlaması gerektiğini belirtmiştir. 14 Nisan 2023-10 Mayıs 2023 tarihleri arasında isteğe bağlı prim ödemesi yaparak eksik sürelerini tamamlamaya çalıştığı anlaşılmaktadır. Ancak, başvuranın ilk talebi olan 3 Mart 2023 tarihinde gerekli koşulları sağlamadığı için aylığa hak kazanamadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. Ayrıca, SGK’nın e-Devlet üzerinden sunduğu hizmet dökümü belgelerinin doğruluğu ve kullanıcı memnuniyetini artırmak amacıyla geliştirilmesi yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu karar, başvuranın aylık bağlanması talebinin hukuka uygun olmadığına işaret etmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12443-S.23.19742
BAŞVURU NO : 2023/5247
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın emeklilik işlemlerinin geciktirildiği ve buna bağlı olarak
BAŞVURUNUN KONUSU :
maddi hak kaybı yaşadığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Kayseri Sosyal Güvenlik Kurumu İl
Müdürlüğü emeklilik servisine emeklilik aylığının bağlanması için 03.03.2023 tarihinde e-Devlet sistemi üzerinden başvuruda bulunduğunu, 01.04.2023 tarihinde emeklilik işlemlerini gerçekleştiren memurun tarafına Sosyal Güvenlik Kurumuna talep yazısı yazılacağı şeklinde bilgilendirmede bulunduğunu ancak
11.04.2023 tarihine kadar talep yazısının yazılmadığını ifade ederek geciken işlemlerinin tamamlanmasını
ve emekli maaşının bağlanmasını ve geriye dönük olarak maddi haklarının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23.06.2023 tarihli ve – – – sayılı yazı ve eklerinde ilgili mevzuat hükümlerine de yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna İlişkin
Geçiş Hükümleri” başlıklı geçici 4’üncü maddesinin 4 ve 5’inci fıkralarına göre 5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden önce 5434 sayılı Kanun’a tabi iştirakçiliği bulunanların kendileri ile dul ve yetimlerine yürürlükten kaldırılan hükümleri dâhil 5434 sayılı Kanun’un uygulanacağı, 2.2. Bahsi geçen 5434 sayılı Kanun’un geçici 205’inci maddesi uyarınca 08.09.1999 tarihinden önce göreve başlayan iştirakçilerden; kadınların 20, erkeklerin ise 25 fiili hizmet yılını doldurmaları ve
15.06.2002 tarihi itibarıyla hizmet süreleri esas alınarak kademelendirilen yaş hadlerini tamamlamaları
halinde veya fiili hizmet müddetlerinin 15 yıl olması ve 61 yaşını doldurmaları halinde emekliliğe hak kazanmakta oldukları, 2.3. Ancak 03.03.2023 tarihinde yürürlüğe giren ve 7438 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 95’inci madde ile emeklilik için geçerli yaş şartının kaldırılmış olup söz konusu düzenleme sonrası
5434 sayılı Kanun kapsamında bulunan kadın iştirakçilerin 20, erkek iştirakçilerin 25 fiili hizmet yılını
tamamlamaları halinde yaş şartı aranmaksızın emekliliğe hak kazandıkları, 2.4. Diğer taraftan 2829 sayılı Kanun’un 8’inci maddesine göre birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden aylık bağlanılmasına hak kazanan ilgililere son 7 yıl içinde en fazla hizmetinin geçtiği statülerden 4/1-(a), 4/1-(b) veya 4/1-(c) üzerinden ve o statünün şartları esas alınarak aylık bağlandığı, 2.5. Bu kapsamda Kurumlarındaki kayıtların tetkikinde başvuranın; 18 yıl 4 ay 4/1-(c) hizmeti, 1 yıl 6 ay askerlik borçlanması, 3 ay 23 gün 4/1-(b) hizmeti, 4 yıl 9 ay 24 gün 4/1-(a) hizmeti olmak üzere toplam
24 yıl 11 ay 17 gün hizmetinin bulunduğu,
2.6. Mevcut durumda hizmet süresinin son 7 yılının 896 gün 4/1-(a), 27 gün 4/1-(b) ve 1597 gün 4/1-(c)
bendi kapsamında olduğu, 5434 sayılı Kanun’da belirtilen 25 fiili hizmet yılını tamamlamak için en az 13 gün daha herhangi bir statüde çalışması veya isteğe bağlı prim ödemesi ve hizmet süresini doldurduktan sonra aylık talebinde bulunması halinde kendisine 5434 sayılı Kanun kapsamında emekli aylığı bağlanabileceği, 2.7. Öte yandan başvuranın 11.05.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden yaptığı aylık talebine 15.06.2023 tarihli yazı ile 25 yıllık fiili hizmet süresini doldurmadığı gerekçesiyle aylık bağlanamadığı cevabının verildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4’üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında; “…Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil
5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır…”, 5.2. Geçici 95’inci maddesinin birinci fıkrasında (Ek:01.01.2023 – 7438 s.K./Madde 1); “Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı
Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.”, 6. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun geçici 205’inci maddesinde; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; Kadın iştirakçilerden 20, erkek iştirakçilerden 25 fiili hizmet yılını dolduranların istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır.
a) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya 2 yıldan az kalan iştirakçilerden kadın ise 38, erkek ise 43 yaşını, (Ek ibare: 23/5/2002-4759/5 md.) 23.5.2002 tarihinde; b) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini dolduranlar ile doldurmaya; 2 tam yıl veya daha az kalan iştirakçilerden kadın ise 40, erkek ise 44 yaşını, c) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 2 tam yıldan fazla,
3 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 41, 2 tam yıldan fazla, 3 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 45 yaşını, d) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 3 tam yıldan fazla,
4 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 42, 3 yıl 6 aydan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 46 yaşını, e) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 4 tam yıldan fazla,
5 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 43, 5 yıldan fazla, 6 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 47 yaşını, f) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 5 tam yıldan fazla,
6 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 44, 6 yıl 6 aydan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 48 yaşını, g) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 6 tam yıldan fazla,
7 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 45, 8 yıldan fazla, 9 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 49 yaşını, h) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 7 tam yıldan fazla,
8 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 46, 9 yıl 6 aydan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 50 yaşını,
i) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 8 tam yıldan fazla,
9 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 47, 11 yıldan fazla, 12 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek
iştirakçiler 51 yaşını, j) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 9 tam yıldan fazla,
10 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 48, 12 yıl 6 aydan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan
erkek iştirakçiler 52 yaşını, k) (Yeniden düzenleme: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 10 tam yıldan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 49, 14 yıldan fazla, 15 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler 53 yaşını, l) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 11 tam yıldan fazla, 12 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 50, 15 yıl 6 aydan fazla, 17 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler
54 yaşını,
m) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 12 tam yıldan fazla, 13 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 51, 17 yıldan fazla, 18 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler
55 yaşını,
n) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 13 tam yıldan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 52, 18 yıl 6 aydan fazla, 20 tam yıl veya daha az kalan erkek iştirakçiler 56 yaşını, o) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 14 tam yıldan fazla, 15 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 53, 20 yıldan fazla, 21 yıl 6 ay veya daha az kalan erkek iştirakçiler
57 yaşını,
p) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 15 tam yıldan fazla, 16 tam yıl veya daha az kalan kadın iştirakçiler 54, 21 yıl 6 aydan fazla, 22 tam yıl kalan erkek iştirakçiler 58 yaşını, r) (Ek: 23/5/2002-4759/5 md.) Emeklilik hizmet sürelerini doldurmaya; 16 tam yıldan fazla, 17 tam yıl kalan kadın iştirakçiler 55 yaşını, Doldurmaları ve kadın iştirakçinin 20, erkek iştirakçinin 25 fiilî hizmet süresini tamamlamaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır. (Değişik: 23/5/2002-4759/5 md.)
39 uncu maddenin (c) ve (f) fıkraları kapsamına girenlere 25 fiilî hizmet yılını ve yukarıdaki yaşları
doldurmaları halinde emekli aylığı bağlanır. (Değişik: 23/5/2002-4759/5 md.) 32 inci madde gereğince fiilî hizmet sürelerine zam yapılanların bu maddede belirtilen yaş hadlerinden, hizmetlerine eklenen fiilî hizmet süresi zammı kadar indirim yapılır.”, 7. 2839 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun’un “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı mülga 8’inci maddesinde; “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.
Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.”,
8. 03.09.2016 tarihli ve 29820 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “E-Devlet Hizmetlerinin
Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”in; 8.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “…e-Devlet hizmeti: Hizmet süreçlerinin vatandaş odaklı olarak yeniden yapılandırılmasını da içerecek şekilde, kurumlar arası veri paylaşımı esasına dayalı olarak yürütülmesi için kurumlar tarafından, hızlı, güvenli, etkili, verimli, şeffaf ve hesap verebilir, temel hak ve özgürlüklere riayet edilerek ve mahremiyet gözetilecek şekilde elektronik ortama aktarılan her bir kamu hizmetini, …ifade eder.”, 8.2. “Kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “e-Devlet hizmetlerinin kapsamı ve yürütülmesinde kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve sorumlulukları
şunlardır:
a) Kamu kurum ve kuruluşları, yürüttükleri e-Devlet projeleri veya sundukları e-Devlet hizmetleri kapsamında üretmiş oldukları verilerin elektronik ortama taşınmasından, doğruluğundan, güncelliğinden, veri bütünlüğü ve güvenliğinin sağlanmasından ve saklanmasından sorumludur.
b) Kamu kurum ve kuruluşları, ulusal stratejiler ve planlar ile mevcut kurumsal stratejik planlarıyla uyumlu, kurumun e-Devlet hizmetleri sunumu amacıyla yapacakları yatırım, teknoloji tercihleri, kurumsal kapasite, tasarruf planları, fayda-maliyet, iş planı gibi unsurları kapsayacak bilişim stratejilerini hazırlar.
c) Kamu kurum ve kuruluşları, e-Devlet projeleri ile e-Devlet hizmetlerinin planlanması, geliştirilmesi, sunumu, yürütülmesi konularında Bakanlık ile gerekli koordinasyon ve işbirliğini sağlamak amacıyla kurum içi e-dönüşüm yönetişim yapısını kurar.
ç) Mer’i mevzuattan kaynaklanan istisnalar saklı kalmak kaydıyla, e-Devlet hizmetlerinin yürütülmesi kapsamında ilgili veriler, kamu kurum ve kuruluşları arasında yapılan protokoller çerçevesinde elektronik ortamda paylaşılır ve ilgili kullanıcılara sunulur.
d) Kamu kurum ve kuruluşları, e-Devlet hizmetlerini kullanım kolaylığı ve kullanıcı memnuniyetini sağlayacak şekilde; ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak, işlevsel, güvenli, talebe cevap verebilir ve kesintisiz şekilde sunar.
…”, hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; 03.03.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden emekli olmak için başvuruda bulunduğunu, 11.04.2023 tarihine kadar başvurusunun bekletildiğini öğrendiğini belirterek emekli maaşının bağlanmasını ve kayıp yaşadığı maddi haklarının ödenmesini talep etmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın birleştirilmiş hizmet süreleri ile borçlanma süreleri toplamının 24 yıl 11 ay 17 gün olduğu, son 7 yılına göre 4/1-(c) statüsünden emekli olabileceği, ancak 5434 sayılı Kanun uyarınca 25 fiili hizmet yılını tamamlamak için en az 13 gün daha herhangi bir statüde çalışması veya isteğe bağlı prim ödemesi ve hizmet süresini doldurduktan sonra aylık talebinde bulunması gerektiği, bu nedenle ilgilinin 11.05.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden yaptığı başvurusuna
15.06.2023 tarihinde 25 yıllık fiili hizmet süresini doldurmadığından aylık bağlanamayacağı şeklinde cevap
verildiği belirtilmiştir.
12. Dosya kapsamı ve içeriğindeki idare tarafından Kurumumuza 23.06.2023 tarihinde gönderilen yazı ve ekleriyle beraber daha sonrasında haricen elde edilen bilgi ve belgelerden; başvuranın 03.03.2023 tarihinde Kayseri ili Melikgazi Sosyal Güvenlik Merkezine tarafına yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunduğu, bu talebine idare tarafından herhangi bir geri dönüşte bulunulmadığı, bunun üzerine başvuranın 12.04.2023 tarihinde aynı taleple Kurumumuza başvuru yaptığı, başvurunun incelenmesi aşamasında başvuranla telefon üzerinden yapılan şifahi görüşmede kendisinin 14.04.2023 tarihinden itibaren 27 günlük süre boyunca (10.05.2023 tarihine kadar) isteğe bağlı prim ödediği, bu durumun Kurumumuzun Şikâyet Yönetim Sistemi üzerindeki “SGK Bilgileri” sekmesinden de görüldüğü, anılanın 10.05.2023 tarihinde idareye e-Devlet üzerinden tarafına aylık bağlanması talebiyle tekrar başvuruda bulunduğu, idare tarafından aylığa hak kazanma koşullarını taşımadığı hususunun 15.06.2023 tarihinde kendisine bildirildiği anlaşılmaktadır.
13. O halde mevcut başvuruda var olan uyuşmazlığın; başvuranın tarafına aylık bağlanması talebiyle idareye başvuruda bulunduğu tarihlerde aylığa hak kazanma koşullarını sağlayıp sağlamadığı ile anılan tarihlerdeki başvurulardan sonra idarenin makul bir süre içerisinde ilgili talepleri değerlendirip başvurana bilgilendirmede bulunması yükümlülüğü çerçevesinde somut olay bağlamında başvuranın haklı beklenti durumuna bağlı olarak hak kaybı yaşayıp yaşamadığı konularında ortaya çıktığı görülmektedir.
14. Başvuranın tarafına aylık bağlanması talebinde bulunduğu 03.03.2023 ve 10.05.2023 tarihlerinde aylığa hak kazanma koşullarını taşıyıp taşımadığı yönünden yapılan incelemede; 14.1. 5510 sayılı Kanun’un 28 ve 30’uncu maddeleri gereği yaşlılık aylığı bağlanması için sigortalıların aylığa hak kazanma koşullarını taşımalarının yanında yazılı istekte bulunmaları şarttır. Aylığa hak kazanma koşullarını taşıyıp yazılı istekte bulunan sigortalılara yazılı istek tarihlerini takip eden ay başından itibaren yaşlılık aylığı bağlanmaktadır.
14.2. Bu çerçevede somut olay kapsamında başvuranın tarafına aylık bağlanması talebiyle ilk defa yazılı istekte bulunduğu 03.03.2023 tarihinde 5434 sayılı Kanun’un geçici 205’inci maddesinde düzenlenen 25 fiili hizmet yılını tamamlamadığı görüldüğünden bahsi geçen tarih itibarıyla aylığa hak kazanma koşullarını taşımadığı açıktır.
14.3. Bununla beraber 10.05.2023 tarihli aynı talebi içeren başvurusuna idare tarafından verilen
15.06.2023 tarihli cevap yazısında da görüldüğü üzere başvuranın borçlandığı süreler ve birleştirilen hizmet
sürelerinin toplamı olarak 24 yıl 11 ay 17 gün hizmet süresi olduğundan bahisle 25 fiili hizmet yılını tamamlamak için en az 13 gün daha herhangi bir statüde çalışması veya isteğe bağlı prim ödemesi ve hizmet süresini doldurduktan sonra yeniden aylık talebinde bulunması gerektiği anlaşılmaktadır.
14.4. Bakıldığında başvuranın tarafına aylık bağlanması talebinde bulunduğu her iki tarihte de 5434 sayılı
Kanun’da öngörülen 25 fiili hizmet yılını doldurmadığından aylığa hak kazanma koşullarını taşımadığı, o nedenle eksik hizmet sürelerini tamamlayıp aylığa hak kazanma koşullarını tamamladığı ve yeniden aylık
bağlanması talebinde bulunduğu takdirde tarafına yaşlılık aylığı bağlanacağı değerlendirildiğinden başvuranın tarafına aylık bağlanması talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
15. Başvuranın yaşadığı sürecin kendisinde haklı beklenti oluşturup oluşturmayacağı ve buna bağlı olarak başvuran tarafından ileri sürülen maddi hak kayıplarının giderilmesi talebi yönünden yapılan incelemede; 15.1. Yukarıda yer alan 11 no.lu paragrafta somut olayın anlatıldığı haliyle başvuranın 03.03.2023 tarihli tarafına aylık bağlanması talebinin ardından idarece kendisine olumlu veya olumsuz yazılı bir bildirim yapılmadan 14.04.2023-10.05.2023 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalılıkta bulunduğu görülmektedir.
Kendisiyle yapılan telefon görüşmesinde başvuran; eksik fiili hizmet süresi olduğu bilgisini tahsis talebinde bulunduktan sonra şifahen öğrendiğini, tarafına geç haber verildiği için böyle bir sıkıntının oluştuğunu ifade etmiştir.
15.2. Devam eden süreçte başvuranın anılan tarihler arasındaki 27 gün isteğe bağlı prim ödedikten sonra
10.05.2023 tarihinde yeniden aynı talep ile idareye başvuruda bulunması üzerine 15.06.2023 tarihinde idare
tarafından verilen cevapta başvuranın eksik fiili hizmet süresi bulunduğundan dolayı 25 fiili hizmet yılını tamamlayıp yeniden talepte bulunması halinde durumunun inceleneceğinin bildirildiği ifade edilmektedir.
Yani başvuranın ilk talepte bulunduğu 03.03.2023 tarihinde aylığa hak kazanmak için gerekli koşul olarak tamamlaması gereken 25 fiili hizmet yılından 40 günlük süresinin eksik olduğu, daha sonrasında
14.04.2023 tarihinden itibaren 27 gün boyunca isteğe bağlı prim ödemesi yaptığı, ikinci talep tarihi olan
10.05.2023 tarihindeki mevcut durumunda ise en az 13 gün daha tamamlaması gereken süresinin olduğu
görülmektedir.
15.3. Bu itibarla başvuranın ilk talebinden sonra mevcut durumuna ilişkin eksik süresi olduğunun farkına varması üzerine bu süreleri tamamlamak için harekete geçtiği anlaşılmakla beraber aylığa hak kazanmak için gerekli olan eksik 40 gününün yalnızca 27 gününü tamamlamış olması bu konuya dair hatalı bir bilgiye veya bilgilendirmeye sahip olup yanlış bir beklenti içine girdiğine işaret etmektedir.
15.4. Öte yandan idare hukukunda beklenti, idarenin faaliyetleri, uygulamaları veya işlemleri sonucunda, kişilerin bu işlem, uygulama veya faaliyette belirtilen durum veya taahhütlerin alacağı biçimler konusundaki öngörüsü ya da gerçekleşmesini beklediği şeydir. Bunların haklı beklenti niteliğine dönüşmesi için iki unsuru taşıması gerektiği söylenebilir. İlk unsur, beklenti doğuran bir durumun varlığı iken ikinci unsur beklentinin haklı olmasıdır. İdarece yaratılan beklentinin hukukça korunabilmesi ancak beklentinin haklı olmasına bağlıdır (Kamu Denetçiliği Kurumu, B. No: 2022/3154, 10.08.2022, Kısmen Tavsiye Kısmen
Ret Kararı).
15.5. Haklı beklenti yarattığı iddia edilen durumun, idarenin bir tasarrufuna yani idarenin bireysel veya düzenleyici bir işlemine, uygulamasına, sözüne ya da bilgilendirmesine dayanması gerektiği gibi idarenin tasarrufuna güvenerek hareket eden kişinin, bu hareketinin sonucunda idarenin tasarrufunda öngörülen sonuca ulaşacağı noktasında bir beklentisi olmalıdır (Kamu Denetçiliği Kurumu, B. No: 2022/3154).
15.6. Haliyle başvuranın 03.03.2023 tarihli talebine ilişkin idare tarafından kendisine yazılı herhangi bir cevap verilmeden mevcut durumunun aylık bağlanmasına uygun olmadığından yola çıkarak 14.04.2023-
10.05.2023 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalılıkta bulunması, söz konusu başvuru kapsamında
başvuranın talebine ilişkin haklı bir beklentiye girdiğini ortaya koymak açısından yetersiz bir iddia olarak kalmaktadır. Hukuk dünyasında bir iddianın delil sıfatıyla incelenip doğru kabul edilmesi ve varılacak
yargıya esas alınması için en temel ölçütlerden birisi yazılılık unsurudur. İdarenin başvuranın söz konusu talebine yönelik ilk yazılı bildirimini ise 15.06.2023 tarihinde yapmış olduğu görülmekte olup burada kendisine 24 yıl 11 ay 17 gün hizmetinin bulunduğu belirtilmekle beraber en az 13 gün daha eksik hizmet süresini tamamladığı halde aylığa hak kazanacağı bilgisinin de verildiği görüldüğünden başvuranda talebinin gerçekleşeceğine dair haklı bir beklentinin oluştuğundan bahsetmek güçtür.
15.7. Bu durumda idarece şifahen yapıldığı iddia edilen açıklamaların hukuki olarak bağlayıcı nitelik taşıdığının düşünülemeyeceği, dolayısıyla idarenin haklı beklenti yaratma potansiyeli olan yanıltıcı beyanı olarak kabul edilemeyeceği ve başvuran yönünden haklı beklenti doğuran durum olarak nitelenemeyeceği değerlendirilmiştir. Haklı beklentinin tespit edilemediği, başka bir deyişle haklı beklenti olarak nitelenmeyen bir durumun ise hukuken korunmasından söz edilmesi mümkün değildir (Kamu Denetçiliği
Kurumu, B. No: 2022/3154). Ayrıca başvuranın her iki talebine yönelik idarenin inceleme ve sonuçlandırma süresi açısından ise 7438 sayılı Kanun nedeniyle emeklilik başvurularında dönemsel olarak oluşan yoğunluk da göz önüne alındığında makul sınırın ötesine geçilmediği anlaşılmaktadır.
15.8. Yukarıda anlatılanlar ışığında başvuranın 25 fiili hizmet yılını tamamlamak adına 14.04.2023-
10.05.2023 tarihleri arası isteğe bağlı ödemiş olduğu primlerini eksik ödemesinde idareye atfedilebilecek
bir kusur tespit edilemediğinden talepte bulunduğu tarihler itibarıyla tarafına aylık bağlanması için 5434 sayılı Kanun’da sayılan koşulları sağlayamadığı da göz önüne alındığında başvuran açısından haklı bir beklentinin oluşmadığı, başvuranın herhangi bir maddi hak kaybı yaşadığından bahsedilemeyeceği ve idarenin buna yönelik bir giderimde bulunması gerekmediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
16. Diğer yandan mevcut başvurunun incelenmesi aşamasında idare tarafından Kurumumuza gönderilen yazının ekleri içerisinde bulunan ve e-Devlet sistemi üzerinden sigortalılarla paylaşılan
“SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” açısından genel bir değerlendirme yapılmasına gerek duyulmuştur.
16.1. Bilindiği üzere “E-Devlet Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik” uyarınca e-Devlet hizmeti, hizmet süreçlerinin vatandaş odaklı olarak yeniden yapılandırılmasını da içerecek şekilde, kurumlar arası veri paylaşımı esasına dayalı olarak yürütülmesi için kurumlar tarafından, hızlı, güvenli, etkili, verimli, şeffaf ve hesap verebilir, temel hak ve özgürlüklere riayet edilerek ve mahremiyet gözetilecek şekilde elektronik ortama aktarılan her bir kamu hizmetini ifade etmektedir. Aynı Yönetmelik uyarınca kamu kurum ve kuruluşları, yürüttükleri e-Devlet projeleri veya sundukları e-Devlet hizmetleri kapsamında üretmiş oldukları verilerin elektronik ortama taşınmasından, doğruluğundan, güncelliğinden sorumlu olup; e-Devlet hizmetlerini kullanım kolaylığı ve kullanıcı memnuniyetini sağlayacak şekilde; ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak, işlevsel, güvenli, talebe cevap verebilir ve kesintisiz şekilde sunmakla yükümlü tutulmuştur (Kamu Denetçiliği Kurumu, B.
No: 2018/4715, 25.09.2018, Tavsiye Kararı).
16.2. Öte taraftan Anayasamızın 2’nci maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi idarenin “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkelerine uygun davranmasını içermektedir. Buna göre, idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması gerekir. Sosyal güvenlik uygulamaları, çalışanlar bakımından tüm çalışma hayatını etkileyen, sosyal devlet olmanın gereği olarak kapsama alınan risklere karşı alınan bir güvence, devlet için ise bir ödev niteliğindedir (Kamu Denetçiliği
Kurumu, B. No: 2018/4715).
16.3. Bu nedenle, muhatap idarenin, vatandaşlara elektronik ortamda sunduğu hizmetlerin mevzuata uygun, güncel, kullanımı kolay ve kullanıcı memnuniyetini ön plana alan işlevsel, talebe cevap verebilir nitelikte olması gerekmektedir (Kamu Denetçiliği Kurumu, B. No: 2018/4715).
16.4. Bahsedilenler ışığında başvuranın e-Devlet sistemi üzerinden görünen 16.05.2023 tarihli “SGK
Tescil ve Hizmet Dökümü” belgesinin içeriğinde hatalı/yanıltıcı bir bilgilendirmenin yer aldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki söz konusu belgede başvuranın borçlanma süreleriyle beraber 4/1-(a), 4/1-(b) ve 4/1(c) toplam hizmet süresi 9004 gün (25 yıl 4 gün) olarak gözükmekte olup bu bilgiler sonucunda başvuranın anılan tarih itibarıyla tarafına aylık bağlanılması yönünden 5434 sayılı Kanun’da öngörülen 25 fiili hizmet yılını tamamlama koşulunu sağladığı gibi bir yanılgı oluşmaktadır. Oysaki idarenin 15.06.2023 tarihinde başvurana verdiği cevapta başvuranın toplam hizmet süresinin 24 yıl 11 ay 17 gün olduğundan bahsedildiği bilinmektedir. Her ne kadar söz konusu belge, aylığa hak kazanma/kazanmamaya esas kabul edilmeyip doğrudan orada yer alan bilgiler üzerinden emeklilik işlemleri gerçekleştirilmese de bu durumun yurttaşlar açısından, elektronik ortamda sunulan ve e-Devlet üzerinden erişim sağlanabilen hizmet dökümünde yer alan bilgilerin doğruluğu yönünden tereddüde neden olabileceği, bu yönüyle anılan Yönetmelik’in amaçladığı işlevsel, güvenli ve talebe cevap verebilir olma ilkelerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir (Kamu Denetçiliği Kurumu, B. No: 2018/4715).
16.5. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; başvuranın hizmet sürelerinin hesabında herhangi bir mevzuata ve hukuka aykırılık tespit edilememekle ve başvuranın talebinin hizmet dökümünde yer alan bilgilerin yanlışlığına yönelik olmadığı görülmekle birlikte, söz konusu durumun sigortalılar açısından genel bir soruna neden olabileceği değerlendirildiğinden; bundan sonra idarenin düzenleyeceği hizmet dökümü belgelerinde yer alan ay/yıl cinsinden hizmet sürelerinin sisteme doğru bir şekilde aktarılması ve vatandaşları yanıltabilecek durumlara sebebiyet vermeyecek, daha açık ve anlaşılabilir hizmet görüntüleme sisteminin oluşturulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE KISMEN REDDİNE,
Başvuranın tarafına aylık bağlanması ve maddi hak kayıplarının ödenmesi taleplerinin başvuru tarihi itibarıyla aylığa hak kazanma koşullarını taşımadığından REDDİNE, İdarece e-Devlet sistemi üzerinden sigortalılara sunulan hizmet dökümü belgelerinin işbu kararın
“Değerlendirme ve Gerekçe” kısmında belirtilen esaslar ile “E-Devlet Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”in esas aldığı ilkeler çerçevesinde geliştirilerek düzenlenmesi yönünde SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi