|
ÖZET: Başvuran, 3 Mart 2023 tarihinde emeklilik için başvuruda bulunmuş, askerlik borçlanması yapması gerektiği bildirilmiştir. 10 Mart 2023 tarihinde bu borçlanmayı tamamlayarak tekrar emeklilik talebinde bulunmuş, ancak bu sefer 703 gün daha borçlanma gerektiği belirtilmiştir. Başvuran, emeklilik işlemlerinin başlatılmasını talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın kayıtlarında herhangi bir aylık talebi bulunmadığını ve gerekli prim ödeme gün sayısının 9000 olduğunu bildirmiştir. Başvuranın, 30 Aralık 1989 tarihinden itibaren sigortalı olduğu ve son yedi yıl içinde 4/1-(b) sigortalılık statüsünde hizmetleri bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın 1 Mayıs 2011 ile 5 Kasım 2013 tarihleri arasında durdurulan hizmet sürelerini ihya ederek aylığa hak kazanabileceği ifade edilmiştir. Başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın gerekli prim ödeme gün sayısını tamamlamadığı ve yazılı talepte bulunmadığı için emeklilik talebinin reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka uygun olduğunu belirterek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediğini vurgulamıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10531-S.23.16833
BAŞVURU NO : 2023/3436
KARAR TARİHİ : 22/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 3/3/2023 tarihinde Ankara Rüzgârlı Sosyal Güvenlik Merkezine emekli olmak için müracaatta bulunduğunu, 89 gün askerlik borçlanması yaparak ödemesi gerektiğinin bildirildiğini, 10/3/2023 tarihinde ödeme yaptığını, ödemeden sonra 10/3/2023 tarihinde tekrar emeklilik için müracaat ettiğini, bu kez 703 gün daha borçlanma yapması gerektiğinin bildirildiğini belirterek emeklilik işleminin başlamasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Bağımsız ve Hizmet
Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığının 22/5/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Kurum kayıtlarına giren herhangi bir aylık talebinin bulunmadığı, bununla birlikte yapılan incelemede ilk işe giriş tarihinin 30/12/1989 olduğu, 4/1-(a) sigortalılık statüsü kapsamında 2879 prim ödeme gün sayısı ve 4/1-(b) sigortalılık statüsü kapsamında ise 5341 prim ödeme gün sayısı ve ayrıca 90 gün askerlik borçlanması olmak üzere toplam 8310 gün prim ödeme gün sayısının mevcut olduğu, son yedi yıllık hizmeti içinde en fazla 4/1-(b) sigortalılık statüsü kapsamında hizmetleri bulunduğu ve bu kapsamda aylığa hak kazanma koşulunun 9000 gün prim ödeme gün sayısı olduğundan aylığa hak kazanma koşullarını yerine getirmediğine ilişkin 4/5/2023 tarihli ve sayılı yazı ile bilgi verildiği,
2.2. Rüzgârlı Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından başvurana borçlanma süresine ilişkin bir bilgi verilmediği, başvuranın 3/3/2023 tarihinde sayılı dilekçesi ile 90 gün askerlik borçlanması talebinde bulunduğu, ayrıca başvuranın herhangi bir aylık talep belgesinin Rüzgârlı Sosyal Güvenlik
Merkezine intikal etmediği ancak yapılan inceleme sonucunda askerlik süresinin tamamını borçlanması halinde de aylığa hak kazanamayacağı ve mevcut hizmetlerinden 1/5/2011 – 5/11/2013 tarihleri arasında
63 terk koduyla durdurulan 905 gün ihya edilebilecek hizmetinin olduğu,
2.3. Öte yandan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının mülga 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı kanun hükümlerine göre belirlendiği, bu kanunlara tabi malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarından aylığa hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde; belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortalı olma, sigortalı işten ayrılma ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının yerine getirilmesinin arandığı, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde, sigortalıya aylık bağlanmasına imkân bulunmadığı, 2.4. Bununla birlikte, 7438 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 1. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 95. madde gereğince, 3/3/2023 (dâhil) tarihinden sonra yaşlılık aylığı talebinde bulunanlar için 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu’nun geçici 10. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarından prim ödeme gün sayısı şartı değiştirilmeksizin yaş şartının kaldırıldığı, buna göre başvuranın ilk işe giriş tarihine göre belirlenen aylığa hak kazanma koşulunun 9000 prim ödeme gün sayısı olduğu ve 1/5/2011- 5/11/2013 tarihleri arasında 63 terk koduyla durdurulan 905 prim ödeme gün sayısını ihya ederek aylığa hak kazanma koşulunu yerine getirebileceğinin anlaşıldığı, bu koşulu yerine getirip yazılı istekte bulunması halinde tarafına yaşlılık aylığı bağlanabileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1. “Bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına tabi geçen çalışmalar için bağlanacak aylıkların hesabı” başlıklı geçici 2. maddesinin yedinci fıkrasının birinci cümlesinde;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır.”
5.2. Geçici 95. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı
Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.” 6. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanun’un “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasında;
“Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.”
7. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu
Kanunu’nun;
7.1. 35. maddesinin birinci fıkrasında;
“Yaşlılık aylığından yararlanabilmek için sigortalının;
a) Yazılı talepte bulunması, talepte bulunduğu tarihte prim ve her türlü borçlarını ödemiş olması,
b) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş ve 25 tam yıl sigorta primi ödemiş olması, Şarttır.”
7.2. Geçici 10. maddesinin ikinci fıkrasının (ı) bendinde;
“23/05/2002 tarihini takip eden aybaşı itibarıyla, kadın ise 20 tam yıl, erkek ise 25 tam yıl prim ödemiş olanlar ile prim ödeme sürelerinin dolmasına;
…
9 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 48 yaşını, 12 yıl 6 aydan fazla, 14 tam yıl veya
daha az kalan erkeklere 52 yaşını, …
Doldurmaları, kadın ise 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödemeleri şartıyla ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir.
10. Somut olayda başvuran, 3/3/2023 tarihinde yaptığı yaşlılık aylığı başvurusunun Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından eksik borçlandırma işlemi yapılması nedeniyle tamamlanamadığını iddia etmektedir.
Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ise başvuranın Kurum kayıtlarına geçen yaşlılık aylığı talebinin bulunmadığı, ayrıca ne kadar süre borçlanma yapması gerektiği hakkında da herhangi bir bilgi verilmediği ifade edilmektedir. Görüldüğü üzere somut olayda, başvuranın borçlanma ve emeklilik işlemlerine ilişkin olarak tesis edilen iş ve işlemlerde idari bir kusurun mevcut olup olmadığı temel uyuşmazlık konusudur.
11. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin yedinci fıkrasının birinci cümlesinde; Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olup Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanunun 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda 2829 sayılı
Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasında ise sigortalılara farklı sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca kendi mevzuatına göre aylık bağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Nitekim somut olayda da, sigortalılık başlangıcı 30/12/1989 tarihi olan başvuranın son yedi yıl içindeki sigortalılık süreleri dikkate alındığında yaşlılık aylığı tahsisi bakımından 1479 sayılı Kanun’a tabi olduğu ve 9000 gün prim ödeme gün sayısını tamamlaması gerektiği hususlarının uyuşmazlık dışı olduğu anlaşılmaktadır.
12. Bu noktada 1479 sayılı Kanun’a tabi sigortalılar yönünden yaşlılık aylığından yararlanma koşullarının temel olarak mezkûr Kanun’un 35. maddesi ile geçici 10. maddesinde düzenlendiği görülmektedir. Söz konusu hükümlere göre 1479 sayılı Kanun’a tabi sigortalılara yaşlılık aylık bağlanabilmesi için belli bir yaşa ulaşma, belli bir süre prim ödeme ve Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarının kümülatif olarak yerine getirilmesinin arandığı, bu koşullardan herhangi birinin eksik olması halinde ise sigortalıya aylık bağlanmasına hukuken imkân bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanun’un geçici 95. maddesi ile mezkûr geçici 10. maddenin ikinci fıkrasındaki yaş şartının kaldırıldığı göz önünde bulundurulduğunda, hâlihazırda 1479 sayılı Kanun’a tabi sigortalıların; belli bir süre prim ödeme ve
Kurumdan yazılı istekte bulunma koşullarını sağladıkları durumda yaşlılık aylığından yararlanabilecekleri anlaşılmaktadır.
13. Buraya kadar yapılan açıklamalar sonrasında somut olaya gelince; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan incelemede başvuranın Kurum kayıtlarına geçen bir tahsis talebinin bulunmadığı, başvuran tarafından da bu nitelikte bir belgenin sunulmadığı görülmektedir. Öte yandan yine başvuranın borçlanma işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna izafe edilebilecek bir kusur nedeniyle eksik kaldığı, bunun sonucu olarak yaşlılık aylığından yararlanamadığı iddiasının da dosya kapsamında yer alan belgeler ile desteklenmediği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, 3/3/2023 tarihinde yaşlılık aylığından yararlanmak için aranan prim ödeme gün sayısına sahip olmayan ve yine yaşlılık aylığından yararlanmanın gerek şartlarından olan yazılı istek şartını taşımayan başvuran hakkında tesis edilen Kurum işlemlerinin 1479 sayılı Kanun’un yukarıda değinilen emredici hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılmaktadır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın yaşlılık aylığından yararlandırılmamasına yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi