|
ÖZET: Başvuran, 1988 yılında işe başlayarak 1991 yılında Emekli Sandığı’na geçiş yapmış ve 2021 yılında emekli olmuştur. Emeklilik işlemleri sırasında askerlik borçlanması yapmış, ancak itirazlarına rağmen hizmet süresinin yetersiz belirlenmesi nedeniyle emekli aylığı ve tazminatında olumsuz etkilerle karşılaşmıştır. Başvuran, Türk Telekom dışında çalıştığı sürelerin neden dikkate alınmadığını ve emekli maaşının yeniden hesaplanmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik sürecinde 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi uyarınca işlemlerinin yürütüldüğünü belirtmiştir. Bu kapsamda, başvuranın çalıştığı sürelerin yalnızca belirli şartlar altında emekli keseneğine esas aylık hesaplamalarına dahil edilebileceği açıklanmıştır. Başvuranın toplam hizmet süresi 32 yıl 3 gün olarak belirlenmiş ve bu süreye göre emekli aylığı bağlanmıştır. Ancak, bazı hizmet sürelerinin emekli ikramiyesi hesaplamasında dikkate alınmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde, emekli aylığı ve ikramiyesine ilişkin hesaplamalarda hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuranın, idarenin verdiği cevaplarda başvuru yollarının belirtilmediği gerekçesiyle iyi yönetim ilkelerine uyulmadığına dair bir eksiklik olduğu da vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2186-S.22.3296
BAŞVURU NO : 2021/16222
KARAR TARİHİ : 16/02/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 19/10/1988 tarihinde işe başlayarak 1991 yılında Emekli Sandığına geçtiğini, 31/1/2021
tarihinde emekli olduğunu, askerlik borçlanması yaptığını, itirazı sonrasında 15 yıl üzerinden emekliliğinin tescil edildiğini, itirazlarının devam etmesine rağmen cevap alamadığını, hizmet süresinin az belirlenmesinin tazminatını ve emekli aylığını etkilediğini belirterek Türk Telekom dışında çalıştığı kurumların neden dikkate alınmadığının, net olarak tazminat ve maaşının ne olduğunun açıklanarak lisans mezuniyetinin dikkate alınmasını, maaşının yeniden hesaplanmasını, alacağı varsa ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 21/10/2021
tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 4. maddesi uyarınca, söz
konusu Kanun’da aksi belirtilmedikçe, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi olarak çalışmış olup, 5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden sonra bu Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi (4/1-(c) bendi)
kapsamında yeniden çalışmaya başlayanlar ile 5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihi itibarıyla 5434 sayılı
Kanun’a tabi çalışmaya devam edenlerden 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi kapsamına alınanların kendileri ile bunların dul ve yetimleri hakkında 5510 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılmaya devam edildiği,
2.2) Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanun’un mülga geçici 191 ve 192. maddelerinde yer alan hükümler ile
5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak görev yapmakta iken sözleşmeli personel statüsüne geçenlerden
5434 sayılı Kanun ile ilgilerinin devamını talep edenlerin müracaatlarını takip eden aybaşından itibaren ilgi
devamlarının sağlanacağının, bu şekilde geçen sürelerinin her yılına bir kademe ve her üç yılına bir derece verilmek suretiyle emekli keseneğine esas aylıklarında değerlendirileceğinin ancak bu sürelerin emekli ikramiyesinin hesabında değerlendirilmeyeceğinin düzenlendiği,
2.3) Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanun’un mülga 41. maddesinin (a) bendi ile emekli, adi malullük ve
vazife malullüğü aylıklarının hesaplanmasında 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 43. maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek göstergelerin esas alınacağının hükme bağlandığı,
2.4) Bu kapsamda, 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (A) bendindeki tabloda, memurların göreve
başlayış derece ve kademeleri ile azami yükselinebilecek derece ve kademelerin öğrenim durumlarına göre belirlendiği, 4 yıllık yükseköğrenim mezunlarının 9. derecenin 1. kademesinden göreve başlatılarak, 1.
derecenin son (4.) kademesine kadar yükselebileceklerinin öngörüldüğü, ayrıca aynı maddenin (A)
bendinin 12. fıkrasının (d) alt bendi gereği de memuriyette iken üst öğrenimi bitirenlerin, aynı üst öğrenimi tahsile ara vermeden bitirerek göreve başlayan emsallerinin ulaşabilecekleri derece ve kademeleri aşmamak kaydıyla, bitirdikleri üst öğrenimin derece ve kademesinden yine görev yapılan her yıl için bir kademe ilerlemesi, her üç yıl için bir derece ilerlemesi aldığı,
2.5) Öte yandan 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (C) bendi hükmü ile memuriyet hizmetleri dışında
hangi hizmetlerin memuriyette geçmiş gibi değerlendirilerek kazanılmış hak aylığı intibakında dikkate alınacağının belirlendiği,
2.6) Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 18. maddesi hükmü ile de, Emekli Sandığı dışındaki
diğer sosyal güvenlik kurumlarına (diğer sigortalılık statülerine) tabi çalışmalarda bulunduktan sonra iştirakçi olanların (memuriyete geçenlerin) emeklilik keseneklerinin, personel kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine söz konusu sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin ilavesi suretiyle bulunacak derece ve kademeler esas alınarak tespit edileceğinin belirlendiği, dolayısıyla 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (C) bendinde sayılan ve yukarıya alınan istisnalar dışında memurların Emekli Sandığı dışındaki sosyal güvenlik kurumlarına tabi geçen hizmetlerinin yalnızca 5434 sayılı Kanun kapsamında görev yapmaları nedeniyle ilgililer adına ödenecek kesenek ve karşılık (prim) tutarının tespitine esas aylık derece ve kademelerin (emekli keseneğine esas aylık derece ve kademelerinin) belirlenmesinde kullanıldığı,
2.7) Bu kapsamda emekli keseneğine esas aylık intibakı (derece ve kademesi); 657 sayılı Kanun’un 36.
maddesine göre kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilmeyen, diğer sosyal güvenlik statülerine tabi olarak çalışılan sürelerin kazanılmış hak aylık derece ve kademesine belirlenen esaslar çerçevesinde eklenmesiyle hesaplanan derece ve kademe aylığını oluşturduğu,
2.8) Öte yandan, 657 sayılı Kanun’un 43. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinde, Kanun’a ekli (I)
sayılı Ek Gösterge cetvelinin “II-Teknik Hizmetler Sınıfı” bölümün (c) bendi ile yüksek tekniker ve tekniker unvanında bulunanlardan 1. derecenin kademelerinden aylık alanların 2200, 2. derecenin kademelerinden aylık alanların 1600, 3. derecenin kademelerinden aylık alanların 1500, 4. derecenin kademelerinden aylık alanların 1100 gösterge rakamı esas alınarak ek göstergeden yararlandırılacaklarının belirlendiği, ayrıca 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 48. maddesi uyarınca, emekliliğe esas ek göstergenin tespitinde kazanılmış hak aylığı olarak iktisap edilen ek gösterge rakamlarının esas alındığı,
2.9) Diğer taraftan, 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi hükmü ile ilgililerin 5434 sayılı Kanun ve/veya
5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamındaki hizmet süreleri ile 5434 sayılı Kanun’a tabi kurum
ve kuruluşlarda 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(a) bendi kapsamında geçen hizmet sürelerinden kıdem tazminatı ödenmesine hak kazandıran sebeplere uygun biçimde sona eren ve kıdem tazminatı ödenmemiş sürelerine emekli ikramiyesi ödeneceğinin düzenlendiği,
2.10) Başvuranın emeklilik sicil dosyasının tetkikinden, 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a bendi kapsamındaki
çalışma geçmişinin aşağıdaki tablodaki gibi olduğunun anlaşıldığı;
Başlangıç Tarihi Bitiş Tarihi Gün Sayısı
İşyeri
. . ve Ortakları 19.10.1988 26.02.1989 121 (Özel)
. . ve Ortakları 06.09.1990 22.09.1991 321 (Özel)
PTT Müdürlüğü 23.09.1991 04.10.1993 716 (Kamu)
TOPLAM 1158
2.11) Başvuranın PTT Müdürlüğünde 4/1-(a) bendi kapsamında çalışmakta iken aynı Kurumda 5/10/1993
tarihinden itibaren 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmaya başladığı, söz konusu görevini yürütmekte iken Kurumuna verdiği 7/7/2005 tarihli dilekçesi ile Türksat A.Ş.’ye geçmek istediğini belirtmesi ve 5434 sayılı Kanun ile ilgi devamı talebi üzerine 5434 sayılı Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamında 15/8/2005 tarihinden itibaren ilgi devamının sağlandığı,
2.12) Anılan Kurumun 9/3/2007 tarihli ve sayılı yazısı ile Temmuz 2005 döneminde şirketlerine
devirle geçen başvuranın da dâhil olduğu 26 personelinin intibak işlemlerinin yapılmasını talep ettiği, bu talep üzerine başvuranın 4/1-(a) bendi kapsamında geçen hizmetlerinin 3/4’ünün 657 sayılı Kanun’un 36/C bendi gereği kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin belirlenebilmesi için bu çalışmaların mesleği ile ilgili alanlarda geçip geçmediğinin belirlenebilmesi amacıyla ilgili kurumlar ile yazışma yapıldığı, alınan cevap yazılarında ilgilinin söz konusu çalışmalarının mesleği ile ilgili alanlarda geçtiğinin belirtilmesi üzerine bu sürelerin 3/4’ünün kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirildiği,
2.13) Türksat A.Ş.’nin 7/8/2018 tarihli ve sayılı yazısı ile başvuranın Anadolu Üniversitesi iktisat
Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden 28/5/2018 tarihinde mezun olduğuna ilişkin mezuniyet belgesini göndererek intibak işlemlerinin yapılmasını talep ettiği, yapılan inceleme neticesinde başvuranın mezun olduğu tarih itibarıyla ulaşabileceği son derece olan 1. derecenin 4. kademesine ulaştığı görüldüğünden intibak yönünden yapılacak herhangi bir işleminin bulunmadığının 26/9/2018 tarihli yazı ile Türksat
A.Ş.’ye bildirildiği,
2.14) Türksat A.Ş.’nin bila tarihli ve sayılı yazısı ile başvuranın 31/1/2021 tarihinde isteği ile
emekliye sevk edildiğinin bildirilmesi üzerine, 1/3/2021 tarihli ve sayılı işlem ile 1. derecenin 4.
kademesi intibakı ve (2200) ek gösterge rakamı üzerinden 4/1-(c) kapsamındaki 11 yıl 10 ay fiili hizmeti,
5434 sayılı Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamında geçen 15 yıl 5 ay 15 gün hizmeti, 1 yıl 6 ay askerlik
borçlanması süresi ve 3 yıl 2 ay 18 gün 4/1-(a) bendi kapsamındaki hizmeti olmak üzere toplam 32 yıl 3 gün hizmet süresine karşılık 1/2/2021 tarihinden geçerli olmak üzere emekli aylığı bağlandığı,
2.15) 11 yıl 10 ay 4/1-(c) bendi kapsamındaki fiili hizmeti ve 1 yıl 6 ay askerlik borçlanması süresi olmak
üzere emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak toplam 13 yıl 4 ay hizmet süresinin (13) tam hizmet yılına karşılık 56.671,97 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, PTT Müdürlüğünde 23/9/1991 – 4/10/1993 tarihleri arasında 4/1-(a) bendi kapsamında geçen ve kıdem tazminatı ödenmesine hak kazandıracak biçimde sona eren 1 yıl 11 ay 26 gün hizmet süresine kıdem tazminatı ödenip ödenmediğinin araştırılması için yazışma yapılmasına karar verildiği, bu kapsamda Türksat A.Ş.’ye hitaplı 12/3/2021 tarihli ve sayılı yazı ile başvuranın hangi hizmet sürelerine emekli ikramiyesi ödendiğinin, 5434 sayılı
Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamındaki sürelerine emekli ikramiyesi ödenmesine imkân bulunmadığının, bu süreler için ödenmesi gereken iş sonu tazminatı tutarı için emsal alınacak bir yıl için emekli ikramiyesi tutarının 4.590,15 TL olduğu bilgisi verilerek başvuranın PTT Müdürlüğünde geçen süreleri için kıdem tazminatı ödenip ödenmediğinin bildirilmesinin talep edildiği,
2.16) Türksat A.Ş.’den alınan bila tarihli ve sayılı yazıda başvuranın 23/9/1991-4/10/1993 tarihleri
arasında 4/1-(a) bendi kapsamında geçen sürelerine kıdem tazminatı ödenmediğinin bildirilmesi üzerine 28/6/2021 tarihli ve sayılı işlem ile emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak 13 yıl 4 ay hizmet süresine PTT Müdürlüğünde geçen 1 yıl 11 ay 26 gün hizmet süresinin eklenmesi ile toplam 15 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinden daha önce emekli ikramiyesi ödenen (13) tam hizmet yılının düşülmesi sonucu kalan
2 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinin (2) tam hizmet yılına karşılık 9.279,77 TL emekli ikramiyesinin tahakkuk
ettirildiği,
2.17) Başvuranın 2/9/2021 tarihli ve sayılı CİMER başvurusu ile 13 yıl olan hizmetinin 15
yıla çıkartılmasına rağmen emekli aylığında bir değişiklik olmadığı, bu nedenle emekli aylığının ve emekli ikramiyesinin yeniden hesaplanmasını talep ettiği, 29/9/2021 tarihli yazı ile aynı mahiyetteki 14/7/2021 tarihli CİMER başvurusuna 12/8/2021 tarihli yazı ile cevap verildiği,
2.18) Buna göre, askerlik borçlanması süresi dâhil 4/1-(c) bendi kapsamındaki hizmet süreleri ile PTT
Müdürlüğünde 4/1-(a) bendi kapsamında geçen toplam 15 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinin (15) yılına emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilen, 5434 sayılı Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamında ilgi devamı ile geçen 15 yıl 5 ay 15 gün hizmet süresi için emekli ikramiyesi ödenmesine imkân bulunmayan, toplam
32 yıl 3 gün hizmet süresine karşılık 1/2/2021 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanan başvuranın emekli
aylığı ve emekli ikramiyesine esas hizmet sürelerinde veya emekli aylığı ve emekli ikramiyesi tutarlarında herhangi bir yanlışlık bulunmadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna
ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında;
“Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.”
6) 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun;
6.1) 89. maddesinin bir ila dördüncü fıkralarında;
“Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen
Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki
katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
Yukarıdaki fıkralara göre (…) mülga 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara ödenecek emeklilik ikramiyesinin hesabında bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen ve 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona eren geçmiş hizmet süreleri ve her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreleri ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreleri dikkate alınmaz. Ancak, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanmış olmakla birlikte, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmetleri arasında başka bir sigortalılık hali kapsamında çalışması bulunmayanların emekli ikramiyesine esas fiili hizmet sürelerinin hesabında, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki şartlar aranmaz.”
6.2) Mülga ek 18. maddesinde;
“Sosyal Sigortalar Kanununa tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların, emeklilik keseneklerine, personel kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine, sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin, her yılı bir kademe ilerlemesine ve tahsil durumlarına göre her 2,3,4 veya 5 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde eklenerek bulunacak derece ve kademe aylığı esas alınır.
Bunların, personel kanunlarına göre kazanılmış hak olarak aldıkları kademelerin ilerletildiği veya derecelerin yükseltildiği sürece, emeklilik keseneğine esas kademeleri ilerletilir ve dereceleri yükseltilir.
Ancak, bunların emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilebilmesi için, tahsil durumları itibariyle personel kanunları hükümlerine göre, en son yükselebilecekleri dereceleri geçmemeleri ve bir derecede en az geçirilmiş gereken yıl sayısı kadar kademeden emeklilik keseneği ödemiş olmaları şarttır.
Şu kadar ki, 18 inci yaşın ikmalinden önce veya iştirakçi oldukları tarihteki tahsil derecelerinden daha aşağı bir tahsil derecesinde sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri süreler dikkate alınmaz.
Sigorta primi ödemek suretiyle geçen sürelerin, personel kanunları hükümlerine göre, memuriyette geçmiş sayılmak suretiyle, kazanılmış hak derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilen kısımları, bu madde uyarınca, emeklilik keseneğine esas aylığın tesbitinde ayrıca nazara alınmaz.”
6.3) Mülga geçici 191. maddesinde;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, 08/06/1984 tarih ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kurumlarda Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi olarak çalışanlardan, sözleşmeli personel statüsüne geçenlerle, daha önce bu statüye geçmiş olanlardan, Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına yazı ile müracaat edenlerin, müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren Sandıkla ilgileri devam ettirilir.”
6.4) Mülga geçici 192. maddesinde;
“Geçici 14 üncü madde uyarınca iştirakçi olarak Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilenlerden her ne sebeple olursa olsun, görevlerinden ayrılarak, diğer sosyal güvenlik kurumları ile ilgili bir görevde çalışanların istekleri üzerine, müracaatlarının Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, emekli keseneğine esas aylıkları üzerinden Geçici
14 üncü maddedeki kesenek ve karşılık toplamı üzerinden hesap edilmek ve her yıl bir kademe, her üç yılda
bir derece yükseltilmek ve tamamı kendilerinden tahsil edilmek şartıyla Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığı ile ilgilendirilmeleri sağlanır.
Bu suretle ilgileri devam edenlerin Bağ – Kur ile ilgilendirilmeleri gereken işlerde çalışanların kesenek ve karşılıklarının tamamı, Sosyal Sigortalar Kurumu veya 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesine tabi kurumlar ile ilgilendirilmeleri gereken görevlerde çalışanların keseneklerinin tamamı ile, Sosyal Sigortalar Kurumuna veya 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesine tabi kurumların emekli sandıklarına ödenecek işveren hissesi ile %18 karşılık arasındaki farkın tamamı kendilerinden işveren hissesi de çalıştıran işyerinden tahsil edilir.
Kesenek ve karşılık yüzdelerinin artması halinde, bu maddedeki yüzdeler de aynı miktarda artırılır.
Ancak bu suretle geçen süreler emeklilik ikramiyesinin hesabında dikkate alınmayacağı gibi, emekli keseneğine esas aylıkları da, tahsil durumları itibarıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda yer alan yükselebilecekleri azami derece ve kademeyi geçemez.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Somut olayda, başvuranın PTT Müdürlüğünde 4/1-(a) bendi kapsamında çalışmakta iken aynı
Kurumda 5/10/1993 tarihinden itibaren 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmaya başladığı, daha sonra Türksat A.Ş.’ye geçtiği ve talebi üzerine 5434 sayılı Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamında 15/8/2005 tarihinden itibaren ilgi devamının sağlandığı görülmektedir. Diğer taraftan başvurana, 1.
derecenin 4. kademesi intibakı ve (2200) ek gösterge rakamı üzerinden 4/1-(c) kapsamındaki 11 yıl 10 ay fiili hizmeti, 5434 sayılı Kanun’un geçici 192. maddesi kapsamında geçen 15 yıl 5 ay 15 gün hizmeti, 1 yıl
6 ay askerlik borçlanması süresi ve 3 yıl 2 ay 18 gün 4/1-(a) bendi kapsamındaki hizmeti olmak üzere
toplam 32 yıl 3 gün hizmet süresine karşılık 1/2/2021 tarihinden geçerli olmak üzere emekli aylığı bağlanmıştır. Ayrıca 11 yıl 10 ay 4/1-(c) bendi kapsamındaki fiili hizmeti ve 1 yıl 6 ay askerlik borçlanması süresi olmak üzere emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak toplam 13 yıl 4 ay hizmet süresinin (13) tam
hizmet yılına karşılık 56.671,97 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmiş ve daha sonra da, 23/9/19914/10/1993 tarihleri arasında 4/1-(a) bendi kapsamında geçen sürelerine kıdem tazminatı ödenmediğinin anlaşılması üzerine emekli ikramiyesi ödenmesine müstahak 13 yıl 4 ay hizmet süresine PTT’de geçen 1 yıl 11 ay 26 gün hizmet süresinin eklenmesi ile toplam 15 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinden daha önce emekli ikramiyesi ödenen (13) tam hizmet yılının düşülmesi sonucu kalan 2 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinin (2) tam hizmet yılına karşılık 9.279,77 TL emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmiştir.
9) Bilindiği üzere 5434 sayılı Kanun’un mülga geçici 191. maddesi uyarınca 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname’ye tabi kurumlarda Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi olarak çalışanlardan, sözleşmeli personel statüsüne geçenlerle, daha önce bu statüye geçmiş olanlardan, Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığına yazı ile müracaat edenlerin, müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren Sandıkla ilgileri devam ettirilmektedir. Öte yandan aynı Kanun’un mülga geçici 192. maddesinde de, mülga geçici 191. madde uyarınca iştirakçi olarak Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilenlerden her ne sebeple olursa olsun, görevlerinden ayrılarak, diğer sosyal güvenlik kurumları ile ilgili bir görevde çalışanların istekleri üzerine Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilecekleri düzenlenmiştir. Bununla birlikte bu şekilde 5434 sayılı Kanun ile ilgilendirilerek geçirilen sürelerin, emeklilik ikramiyesinin hesabında dikkate alınmayacağı ve emekli keseneğine esas aylıklarının da, tahsil durumları itibarıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan yükselebilecekleri azami derece ve kademeyi geçemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
10) Bu kapsamda, 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (A) bendindeki tabloda, memurların göreve
başlayış derece ve kademeleri ile azami yükselinebilecek derece ve kademeleri öğrenim durumlarına göre belirlenmiş olup, 4 yıllık yükseköğrenim mezunlarının 9. derecenin 1. kademesinden göreve başlatılarak, 1. derecenin son (4.) kademesine kadar yükselebileceklerinin öngörülmüştür. Öte yandan 5434 sayılı
Kanun’un mülga ek 18. maddesi uyarınca, Emekli Sandığı dışındaki diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi çalışmalarda bulunduktan sonra iştirakçi olanların emeklilik kesenekleri, personel kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine söz konusu sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin ilavesi suretiyle bulunacak derece ve kademeler esas alınarak tespit edilmektedir. Dolayısıyla 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin (C) bendinde sayılan istisnalar dışında memurların Emekli Sandığı dışındaki sosyal güvenlik kurumlarına tabi geçen hizmetleri, yalnızca 5434 sayılı Kanun kapsamında görev yapmaları nedeniyle ilgililer adına ödenecek kesenek ve karşılık tutarının tespitine esas aylık derece ve kademelerin yani emekli keseneğine esas aylık derece ve kademelerinin belirlenmesinde kullanılmaktadır. Böylece emekli keseneğine esas aylık intibakı, 657 sayılı Kanun’un 36.
maddesine göre kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilmeyen, diğer sosyal güvenlik statülerine tabi olarak çalışılan sürelerin kazanılmış hak aylık derece ve kademesine belirlenen esaslar çerçevesinde eklenmesiyle hesaplanan derece ve kademe aylığından oluşmaktadır.
11) Hal böyle iken, askerlik borçlanması süresi dâhil 4/1-(c) bendi kapsamındaki hizmet süreleri ile PTT
Müdürlüğünde 4/1-(a) bendi kapsamında geçen toplam 15 yıl 3 ay 26 gün hizmet süresinin (15) yılına emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilen, 5434 sayılı Kanun’un mülga geçici 192. maddesi kapsamında ilgi devamı ile geçen 15 yıl 5 ay 15 gün hizmet süresi için emekli ikramiyesi ödenmesine imkân bulunmayan, toplam 32 yıl 3 gün hizmet süresine karşılık 1/2/2021 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanan başvuran hakkında tesis edilen Sosyal Güvenlik Kurumu işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi