|
ÖZET: Başvuru, Eyüpsultan Belediye Başkanlığı’ndan emekli olan bir işçinin ihbar tazminatı talebine ilişkindir. Başvuran, 13 Eylül 2019 tarihinde emekli olduğunu ve emeklilik süresi dolduğunda işten ayrıldığını belirtmiştir. Kıdem tazminatının ödendiğini, ancak emeklilik nedeniyle ihbar tazminatının ödenmediğini ifade eden başvuran, benzer durumda olan diğer işçilere ihbar tazminatı ödendiğini iddia etmiştir.
Eyüpsultan Belediye Başkanlığı, başvuranın emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini feshettiği için ihbar süresi tanıma yükümlülüğünün bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın ihbar tazminatı talep hakkının 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi gereğince bulunmadığı ifade edilmiştir. Başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın emeklilik nedeniyle fesih hakkını kullanmasından dolayı ihbar tazminatı talep edemeyeceği sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesi yönünde karar vermiştir. İlgili mevzuat ve belgeler ışığında, başvurunun hukuka uygun olduğu, dolayısıyla Eyüpsultan Belediye Başkanlığı’nın başvurana ihbar tazminatı ödememesi işleminin hukuka aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1717-S.21.2833
BAŞVURU NO : 2020/97000
KARAR TARİHİ : 28/01/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : EYÜPSULTAN BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Emekli olan işçiye ihbar tazminatı ödenmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/09/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; Eyüpsultan
Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğünden 13 Eylül 2019 tarihinde işçi olarak emekli olduğunu, Belediye Başkanının görevlendirmesiyle, son 5 senedir Eyüpsultan İlçe Seçim
Kurulunda görev yaptığını, Belediyeden çağrılınca 01/08/2019 tarihinde senelik izne ayrıldığını ve dönüşte emeklilik süresi dolduğundan emeklilik başvurusu yaparak işten ayrıldığını, kıdem tazminatının ödendiğini, ancak kendisi emeklilik başvurusu yaptığı için ihbar tazminatının ödenmediğini, ancak 15 Ekim 2019 tarihinde aynı bölümde çalıştığı ve kendisi gibi emeklilik süresi dolmuş 13 arkadaşına ihbar tazminatı ödendiğini, kendisinin seçim kurulunda çalıştığı ve Ağustos başında izne ayrıldığı için ihbar tazminatını alabilmesi için idareden kendisine herhangi bir uyarı yapılmadığını belirterek, tarafına da ihbar tazminatı ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun 05/10/2020 tarihli ve 53878609–S.20.86515 sayılı bilgibelge isteme yazısına istinaden Eyüpsultan Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları ve
Eğitim Müdürlüğünden alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. Başvurucunun emeklilik nedeni ile fesih hakkını kullanmasından dolayı işverenin ihbar süresi tanıma yükümlülüğünün bulunmadığı, işçinin 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik sebebiyle iş sözleşmesini feshettiğinden ihbar tazminatı talep hakkının bulunmadığı, 2.2. Başvuranın, işçi statüsünde 24/01/1997 tarihinde işe girdiği ve 13/09/2019 tarihinde emekli olduğu, emeklilik esnasında, 4857 sayılı İş Kanununun Geçici 6 ncı maddesi uyarınca ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi gereğince kıdem tazminatı ödemesi yapılmadığı, 2.3. Başvuranın, Belediye Başkanlığına ihbar tazminatı ödenmesi için yazılı başvuruda bulunmadığı, ancak Kuruma yaptığı elektronik başvurulara cevap verildiği, ayrıca ilgiliye ihbar tazminatının da mevcut İş Kanunu hükümleri ile yüksek mahkeme kararlarına göre ödenemeyeceği, 2.4. Başvurucu ile benzer dönemlerde emekli olan ve kendilerine ihbar tazminatı ödendiği iddia edilen kişilerin ihbar tazminatı ödenmesi için başvuruları olmadığı, adı geçenlerin işçi statüsünden 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi ile 4857 sayılı İş Kanununun 17 nci ve 18 inci maddeleri gereği ekonomik nedenlerden dolayı iş akitlerinin sonlandırıldığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 1475 sayılı İş Kanunun “Kıdem tazminatı” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Bu Kanuna
tabi işçilerin hizmet akitlerinin:
1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla, 4. Bağlı bulundukları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır…” 6. 4857 Sayılı İş Kanunun “Süreli fesih” başlıklı 17 nci maddesinde; “Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.
İş sözleşmeleri; a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra, b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra, c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra, d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, Feshedilmiş sayılır.
Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.
Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.
İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.
İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 18 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir.
Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.” 6.2. Anılan Kanunun Geçici 6 ncı maddesinde; “Kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulur. Kıdem tazminatı fonuna ilişkin Kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı hakları saklıdır.” hükmüne amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere başvuran özetle; Eyüpsultan Belediye Başkanlığı
Fen İşleri Müdürlüğünden 13 Eylül 2019 tarihinde işçi olarak emekli olduğunu, Belediye
Başkanının görevlendirmesiyle, son 5 senedir Eyüpsultan İlçe Seçim Kurulunda görev yaptığını, Belediyeden çağrılınca 01/08/2019 tarihinde senelik izne ayrıldığını ve dönüşte emeklilik süresi dolduğundan emeklilik başvurusu yaparak işten ayrıldığını, kıdem tazminatının ödendiğini, ancak kendisi emeklilik başvurusu yaptığı için ihbar tazminatının ödenmediğini ve Ağustos başında izne ayrıldığı için ihbar tazminatını alabilmesi için idareden kendisine herhangi bir uyarı yapılmadığını belirterek, tarafına ihbar tazminatı ödenmesini talep etmektedir.
9. İdareden Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; 9.1. Başvuranın, işçi statüsünde 24/01/1997 tarihinde anılan Belediye Başkanlığında işe girdiği ve 13/09/2019 tarihinde emekli olduğu, ilgilinin emeklilik nedeni ile fesih hakkını kullanmasından dolayı işverenin ihbar süresi tanıma yükümlülüğünün bulunmadığı ve işçinin
1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik sebebiyle iş
sözleşmesini feshettiğinden ihbar tazminatı talep hakkının bulunmadığı belirtilmiştir.
9.2. emeklilik esnasında, 4857 sayılı İş Kanununun Geçici 6 ncı maddesi uyarınca ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi gereğince kıdem tazminatı ödemesi yapılmadığı, başvurucu ile benzer dönemlerde emekli olan ve kendilerine ihbar tazminatı ödendiği iddia edilen kişilerin ihbar tazminatı ödenmesi için başvuruları olmadığı, adı geçenlerin işçi statüsünden 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi ile 4857 sayılı İş
Kanununun 17 nci ve 18 inci maddeleri gereği ekonomik nedenlerden dolayı iş akitlerinin sonlandırıldığı, ifade edilmiştir.
10. 4857 sayılı İş Kanununun 8 inci maddesinde iş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmeler olarak belirlenmiştir. İşçi ve işveren sözleşmenin tarafları olarak yer almakta olup, anılan Kanunun 2 inci maddesinde de bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişki de iş ilişkisi olarak tanımlamaktadır. Dolayısıyla iş sözleşmesi, işçinin bir ücret mukabilinde belli ya da belirsiz bir sürede emeğini işverenin hizmetine tahsis ettiği ve işverenin denetimi altında çalışmayı kabul ettiği bir akittir.
11. 4857 sayılı İş Kanunun “Süreli Fesih” hususlarını düzenleyen 17 nci maddesi ile, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesinin gerekli olduğu, bildirim şartına uymayan tarafın, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorunda olacağı, işverenin bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebileceği, dolayısıyla ihbar tazminatı isteyebilmek için, taraflar arasında bulunan hizmet sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerektiği anlaşılmaktadır. Anılan Kanunun
“İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 24 üncü maddesi ile sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ile zorlayıcı sebepler olarak belirlenen durumlarda işçiye haklı fesih yapma imkânının getirildiği haller belirlenmiştir. Diğer taraftan anılan Kanunun 25 inci maddesi ile İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenleyen hükümlere yer verilmiştir.
12. İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve 4857 sayılı
Kanunun 17 nci maddesinde öngörülen bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır. Buna göre, öncelikle iş sözleşmesinin 4857 Sayılı İş
Kanununun 24 ve 25 inci maddelerinde yazılı olan nedenlere dayanmaksızın feshedilmiş olması gerekmektedir. İşçi de işveren de 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde yazılı bildirim sürelerine uymadan iş sözleşmesini feshederse, karşı tarafa ilgili süre için brüt ücret üzerinden hesaplanacak olan tutarı, ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır. Dolayısıyla ihbar tazminatını gerektirmeyen haller İş Kanunun 24 ve 25 inci maddeleri gereği gerçekleşen fesihler, askerlik, emeklilik vb. durumlar olarak belirlenmiştir.
13. Eyüpsultan Belediye Başkanlığından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; başvuranın, işçi statüsünde 24/01/1997 tarihinde anılan Belediye
Başkanlığında işe girdiği ve 13/09/2019 tarihinde emekli olmak için hizmet akdinin fesh edildiği ve emeklilik işlemlerinin başlatıldığı, ilgilinin 09/09/2019 tarihli dilekçesi ve eki
“Beyan ve Taahhüt Belgesi” ile emekli olmak ve iş akdinin feshi için dilekçesini Fen İşleri
Müdürlüğüne yazdığı, başvurucunun talebi üzerine Belediye Başkanlık Makamının 13/09/2019 tarihli Olur’u ile kıdem tazminatının ödenerek ilgilinin hizmet akdinin feshinin kabul edildiği, bu sebeple de başvurucunun fesih hakkını kullanmasından dolayı işverenin ihbar süresi tanıma yükümlülüğünün bulunmadığı ve işçinin 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik sebebiyle iş sözleşmesini feshettiğinden ihbar tazminatı talep hakkının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
13.1. Ayrıca, ile benzer dönemlerde emekli olan ve kendilerine ihbar tazminatı ödendiği iddia edilen kişilerle ilgili olarak idareden alınan bilgi ve belgelerden R.Ş.
isimli Belediye çalışanının işçi statüsünden 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi ile
4857 sayılı İş Kanununun 17 nci ve 18 inci maddeleri gereği ekonomik nedenlerden dolayı iş
akitlerinin sonlandırıldığı anlaşılmaktadır.
14. Başvurucunun tarafına ihbar tazminatı ödenmesi talebi ile ilgili olarak
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde öngörülen bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olduğu, ayrıca, işçi ve işverenin de 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde yazılı bildirim sürelerine uymadan iş sözleşmesini feshetmesi durumunda karşı tarafa ihbar tazminatı olarak ödemek zorunda olduğu anlaşılmaktadır. Başvurucun kendi isteği ile emeklilik başvurusunda bulunduğu, bu sebeple anılan idare tarafından iş akdinin sonlandırılıp, emeklilik işleminin sonuçlandığı, diğer taraftan başvurucunun emeklilik nedeni ile fesih hakkını kullanmasından dolayı işverenin ihbar süresi tanıma yükümlülüğünün de bulunmadığı anlaşıldığından, Eyüpsultan Belediye Başkanlığı tarafından başvurucuya ihbar tazminatı ödemesinin yapılmadığı anlaşılmıştır. Bu itibarla başvurucunun Eyüpsultan
Belediye Başkanlığı tarafından kendisine ihbar ikramiyesi ödenmesi hususunu içeren talebinin anılan idare tarafından kabul edilmemesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
15.İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiş olup, başvurucunun tarafına Eyüpsultan Belediye Başkanlığı tarafından ihbar tazminatı ödenmesine yönelik talebinin reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği anlaşılmaktadır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve EYÜPSULTAN BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi